Adhyaya 30

Verse 1

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे संख्यावर्त्तो नामैकोनत्रिशत्तमो ऽध्यायः शांशापायनिरुवाच कथं त्रेतायुगमुखे यज्ञस्य स्यात्प्रवर्त्तनम् / पूर्वं स्वायंभुवे सर्गे यथावत्तच्च ब्रूहि मे

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang Anuṣaṅga-pāda, ang ika-29 na kabanata na tinatawag na “Saṅkhyāvartta.” Nagsalita si Śāṃśapāyana: “Paano nagsimula ang yajña sa pasimula ng Tretā-yuga? Ikuwento mo sa akin nang wasto, gaya ng nangyari noon sa paglikha ni Svāyambhuva.”

Verse 2

अन्तर्हितायां संध्यायां सार्द्धं कृतयुगेन वै / कालाख्यायां प्रवृत्तायां प्राप्ते त्रेतायुगे तदा

Nang maglaho ang panahon ng paglipat na kasama ng Kṛta-yuga at umusad ang daloy na tinatawag na “Kāla,” noon dumating ang Tretā-yuga.

Verse 3

औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहाश्रमपरे पुनः

Nang sumibol ang mga halamang-gamot, nagsimula ang paglikha ng ulan, naitatag ang vārttā (pagsasaka at kalakalan), at muling tumuon ang mga tao sa gṛhastha-āśrama.

Verse 4

वर्णाश्रमव्यवस्थानं कृतवन्तश्च संख्यया / संभारांस्तांस्तु मंभृत्य कथं यज्ञः प्रवर्त्तितः

Itinatag nila nang sunod-sunod ang kaayusan ng varṇa at āśrama; at nang matipon ang mga sangkap na iyon, paano naisakatuparan ang yajña?

Verse 5

एतच्छुत्वाब्रवीत्सूतः श्रूयतां शांशपायने / यथा त्रेतायुगमुखे यज्ञस्य स्यात्प्रवर्तनम्

Pagkarinig nito, sinabi ni Sūta: “O Śāṃśapāyana, makinig; isasalaysay ko kung paano nagsimula ang yajña sa pasimula ng Tretā-yuga.”

Verse 6

पूर्वं स्वायंभुवे सर्गे तद्वक्ष्याम्यानुपूर्व्यतः / अन्तर्हितायां संध्यायां सार्द्धं कृतयुगेन तु

Sa unang paglikha ni Svayambhuva, isasalaysay ko ito nang sunod-sunod. Nang ang sandhya ay naglaho at kasabay ang panahon ng Kṛtayuga.

Verse 7

कालाख्यायां प्रवृत्तायां प्रप्ते त्रेतायुगे तदा / औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने

Nang magsimulang umiral ang pagbibilang ng panahon at dumating ang Tretāyuga, sumibol ang mga halamang-gamot at nagsimula ang paglikha ng ulan.

Verse 8

प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहश्रमपरेषु च / वर्णाश्रमव्यवस्थानं कृत्वा मन्त्रांस्तु संहतान्

Nang maitatag ang kabuhayan (pagsasaka at kalakalan) at ang mga tao’y masikhay sa gawaing-bahay, itinakda ang kaayusang varṇa–āśrama at tinipon ang mga mantra.

Verse 9

मन्त्रांस्तान्योजयित्वाथ इहामुत्र च कर्मसु / तदा विश्वभुगिन्द्रश्च यज्ञं प्रावर्त्तयत्प्रभुः

Matapos iukol ang mga mantrang iyon sa mga gawa sa daigdig na ito at sa kabilang-buhay, noon ay sinimulan ng Panginoong Viśvabhug Indra ang yajña.

Verse 10

दैवतैः सहितैः सर्वैः सर्वसंभारसंभृतैः / तस्याश्वमेधे वितते समाजग्मुर्महर्षयः

Kasama ang lahat ng mga deva at taglay ang lahat ng handog at kagamitan, nagtipon ang mga mahārṣi sa malawak na Aśvamedha yajña na kanyang isinagawa.

Verse 11

यजन्तं पशुभिर्मे ध्यैरूचुः सर्वे समागताः / कर्मव्यग्रेषु ऋत्विक्षु संतते यज्ञकर्मणि

Habang isinasagawa ang yajña gamit ang mga hayop na banal na handog, nagtipon ang lahat at nagsalita; abala ang mga ṛtvik sa mga gawain, kaya tuluy-tuloy ang ritwal ng yajña.

Verse 12

संप्रगीथेषु सर्वेषु सामगेष्वथ सुस्वग्म् / परिक्रान्तेषु लघुषु ह्यध्वर्युवृषभेषु च

Nang ang lahat ng saṃpragītha at mga awit na Sāma ay inaawit nang marikit, ang mga adhvaryu na mabilis at umiikot sa dambana ay masigasig din sa kani-kanilang tungkulin.

Verse 13

आलब्धेषु च मेध्येषु तथा पशुगणेषु च / हविष्यग्नौ हूयमाने ब्राह्मणैश्चाग्निहोत्रिभिः

Nang maitali ang mga banal na hayop na handog at ang mga kawan, ang mga brāhmaṇa na nagsasagawa ng agnihotra ay naghahandog ng āhuti sa apoy ng alay (haviṣyāgni).

Verse 14

आहूतेषु च सर्वेषु यज्ञभाक्षु क्रमात्तदा / य इन्द्रियात्मका देवास्तदा ते यज्ञभागिनः

Pagkaraan, ayon sa pagkakasunod, tinawag ang lahat ng mga diyos na tumatanggap ng bahagi sa yajña; maging ang mga diyos na tagapamahala ng mga pandama ay naging kabahagi rin noon sa handog.

Verse 15

तद्यचन्ते तदा देवान्कल्पादिषु भवन्ति ये / अध्वर्यवः प्रैषकाले व्यत्थिता वै महर्षयः

Noon, sila’y nananalangin sa mga diyos na nagpapakita sa mga kalpa at iba pang panahon; at sa oras ng praiṣa, ang mga adhvaryu at mga maharṣi ay tunay na tumindig na lubhang handa.

Verse 16

महर्षयस्तु तान्दृष्ट्वा दीनान्पशुगणांस्तदा / प्रपच्छुरिद्रं संभूय को ऽयं यज्ञ विधिस्तव

Nang makita ng mga dakilang rishi ang mga kawangis na hayop na kaawa-awa, nagtipon sila at nagtanong kay Indra: “Ano ang paraang ito ng iyong yajña?”

Verse 17

अधर्मो बलवानेष हिंसाधर्मेप्सया ततः / ततः पशुवधश्चैष तव यज्ञे सुरोत्तम

O pinakadakila sa mga diyos! Dahil sa pagnanais sa dharmang marahas, lumakas ang adharma; kaya sa iyong yajña ay nagaganap ang pagpatay ng hayop.

Verse 18

अधर्मो धर्मघाताय प्रारब्धः पशुहिसया / नायं धर्मो ह्यधर्मो ऽयं न हिंसा धर्म उच्यते

Ang adharma na ito ay sinimulan sa pananakit ng hayop upang wasakin ang dharma; hindi ito dharma, kundi adharma—hindi tinatawag na dharma ang karahasan.

Verse 19

आगमेन भवान्यज्ञं करोतु यदिहेच्छति / विधिदृष्टेन यज्ञेन धर्मेणाव्यपसेतुना

Kung nais mong magsagawa ng yajña, gawin mo ayon sa Āgama—sa yajñang ayon sa wastong tuntunin, may dharma, at hindi lumilihis.

Verse 20

यज्ञबीचैः सुरेश्रष्ठ येषु हिंसा न विद्यते / त्रिवर्षं परमं कालमुषितैरप्ररोहिभिः

O pinakadakila sa mga diyos! (Isagawa ang yajña) gamit ang mga “binhi ng yajña” na walang karahasan; kahit itabi hanggang tatlong taon ay hindi tumutubo.

Verse 21

एष धर्मो महाप्राज्ञ विरञ्चिविहितः पुरा / एवं विश्वभुगिन्द्रस्तु ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

O dakilang marunong, ang dharmang ito ay itinakda noong unang panahon ni Virañci (Brahmā); gayon din, ipinaalam ito ng mga rishi na nakakakita ng katotohanan kay Indra, tagapaghari ng daigdig.

Verse 22

तदा विवादः सुमहानिन्द्रस्यासीन्महर्षिभिः / जङ्गमस्थावरैः कैर्हि यष्टव्यमिति चोच्यते

Noon ay sumiklab ang napakalaking pagtatalo ni Indra at ng mga maharsi—kung sa yajña ba ay dapat maghandog sa mga gumagalaw o sa mga di-gumagalaw, at alin-alin ang nararapat.

Verse 23

ते तु खिन्ना विवादेन तत्त्वमुत्त्वा महर्षयः / सन्धाय वाक्यमिन्द्रेण पप्रच्छुः खेचरं वसुम्

Ang mga maharsi na napagod sa pagtatalo ay nagpasya sa katotohanan; matapos magkaisa ng salita kay Indra, tinanong nila si Vasu, ang naglalakbay sa himpapawid.

Verse 24

सहाप्राज्ञ कथं दृष्टस्त्वया यज्ञविधिर्नृप / औत्तानपादे प्रब्रूहि संशयं नो नुद प्रभो

O haring Sahāprājña na marunong, paano mo nakita ang paraan ng yajña sa salaysay ni Auttānapāda? Panginoon, ipaliwanag mo at alisin ang aming pag-aalinlangan.

Verse 25

श्रुत्वा वाक्यं वसुस्तेषाम विचार्य बलाबलम् / वेदशास्त्रमनुस्मृत्य यज्ञतत्त्वमुवाच ह

Nang marinig ang kanilang pananalita, sinuri ni Vasu ang lakas at kahinaan; inalaala ang Veda at mga śāstra, at saka ipinahayag ang diwa ng yajña.

Verse 26

यथोपनीर्तैर्यष्टव्यमिति होवाच पार्थिवः / यष्टव्यं पशुभिर्मे ध्यैरथ बीजैः फलैरपि

Sinabi ng hari: “Gaya ng itinuro ayon sa wastong ritwal, gayon dapat isagawa ang yajña. Ang aking yajña ay ialay sa pamamagitan ng mga hayop na handog, mga dalisay na bagay, at pati mga binhi at mga bunga.”

Verse 27

हिंसास्वभावो यज्ञस्य इति मे दर्शनागमौ / यथेह देवता मन्त्रा हिंसालिङ्गा महर्षिभिः

Ayon sa aking darśana at āgama, ang likas na katangian ng yajña ay may himsā; sapagkat dito ang mga mantra para sa mga diyos ay sinabi ng mga maharṣi na may tanda ng himsā.

Verse 28

दीर्घेण तपसा युक्तैर्दर्शनैस्तारकादिभिः / तत्प्रामाण्यान्मया चोक्तं तस्मात्स प्राप्तुमर्हथ

Batay sa pagiging mapagpapatunay ng mga darśana gaya ng Tāraka at iba pa, na pinatibay ng mahabang tapas, sinabi ko ito; kaya nararapat ninyong tanggapin ito.

Verse 29

यदि प्रमाणं तान्येव मन्त्रवाक्यानि वै द्विजाः / तथा प्रवततां यज्ञो ह्यन्यथा वो ऽनृतं वचः

O mga dvija, kung ang pramāṇa ay yaon mismong mga salita ng mantra, hayaang ang yajña ay magpatuloy nang gayon; kung hindi, ang inyong salita ay magiging di-totoo.

Verse 30

एवं कृतोत्तरास्ते वै युक्तात्मानस्तपोधनाः / अवश्यभावितं दृष्ट्वा तमथो वाग्यताभवन्

Pagkasagot nang gayon, ang mga maharṣi na may pinagtimping loob at mayaman sa tapas, nang makita nilang di-maiiwasan iyon, ay pinigil ang pananalita at nanahimik.

Verse 31

इत्युक्तमात्रे नृपतिः प्रविवेश रसातलम् / ऊर्ध्वचारी वसुर्भूत्वा रसातलचरो ऽभवत्

Pagkasabi pa lamang nito, pumasok ang hari sa Rasātala; naging Vasu na umaakyat, at naging naninirahan sa Rasātala.

Verse 32

वसुधा तलवासी तु तेन वाक्येन सो ऽभवत् / धर्माणां संशयच्छेत्ता राजा वसुरधोगतः

Dahil sa salitang iyon, siya’y naging naninirahan sa ilalim ng lupa; ang haring Vasu, tagaputol ng pag-aalinlangan sa dharma, ay napasa-ilalim na kapalaran.

Verse 33

तस्मान्न वाच्यमेकेन बहुज्ञेनापि संशये / बहुद्वारस्य धर्मस्य सूक्ष्मा दूरतरा गतिः

Kaya sa pagdududa, hindi dapat magsalita nang tiyak ang iisang tao—kahit siya’y maraming nalalaman; ang landas ng dharma na maraming pintuan ay maselan at napakalayo.

Verse 34

तस्मान्न निश्चयाद्वक्तुं धर्मः शक्यस्तु केनचित् / देवानृषीनुपादाय स्वायंभुवमृते मनुम्

Kaya’t kung hindi aasa sa mga deva at mga rishi—maliban kay Svāyambhuva Manu—walang sinuman ang makapagsasabi ng dharma nang tiyak.

Verse 35

तस्मादहिंसा धर्मस्य द्वारमुक्तं महर्षिभिः / ऋषिकोटिसहस्राणि स्वतपोभिर्दिवं ययुः

Kaya’t sinabi ng mga Maharsi na ang ahimsa ang pintuan ng dharma; milyon-milyong rishi, sa sariling tapas, ay nakarating sa langit.

Verse 36

तस्मान्न दानं यज्ञं वा प्रशंसंति महर्षयः / उञ्छमूलफलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः

Kaya nga hindi pinupuri ng mga maharshi ang pag-aalay ng dāna o yajña; pinapahalagahan ng mga may yaman ng tapa ang pamumuhay na uñcha, ugat-prutas-gulay at sisidlang tubig na banal.

Verse 37

एतद्दत्वा विभवतः स्वर्गे लोके प्रतिष्ठिताः / अद्रोहश्चाप्य लोभश्च तपो भुतदया दमः

Sa pag-aalay ng mga ito, ang may kakayahan ay naitatatag sa daigdig ng langit; di-panlalamang, di-kasakiman, tapa, habag sa mga nilalang, at pagpipigil-sa-sarili.

Verse 38

ब्रह्मचर्यं तथा सत्यमनुक्रोशः क्षमा धृतिः / सनातनस्य धर्मस्य मूलमेतद्दुरासदम्

Ang brahmacarya, katotohanan, habag, pagpapatawad, at katatagan—ito ang mahirap abuting ugat ng Sanātana Dharma.

Verse 39

श्रूयन्ते हि तपःसिद्धा ब्रह्मक्षत्रादयो ऽनघाः / प्रियव्रतोत्तानपादौ ध्रुवो मेधातिथिर्वसुः

Naririnig na may mga walang dungis na brahmana, kshatriya at iba pa na nagkamit ng siddhi sa tapa—sina Priyavrata, Uttānapāda, Dhruva, Medhātithi, at Vasu.

Verse 40

सुधामा विरजाश्चैव शङ्खः पाण्ड्यज एव च / प्राजीनबर्हिः पर्जन्यो हविर्धानादयो नृपः

Gayundin sina Sudhāmā, Virajā, Śaṅkha, at Pāṇḍyaja; at ang mga haring Prājīnabarhi, Parjanya, Havirdhāna at iba pa ay sinasabing nagkamit din ng siddhi sa tapa.

Verse 41

एते चान्ये च बहवः स्वैस्तपोभिर्दिवं गताः / राजर्षयो महासत्त्वा येषां कीर्त्तिः प्रतिष्ठिता

Sila at marami pang iba ay nakarating sa langit sa pamamagitan ng kani-kanilang tapasya. Sila’y mga dakilang rajarishi na ang kanilang karangalan ay matatag na naitatag.

Verse 42

तस्माद्विशिष्यते यज्ञात्तपः सर्वैस्तु कारणः / ब्रह्मणा तपसा सृष्टं जगद्विश्वमिदं पुरा

Kaya’t higit na natatangi ang tapasya kaysa yajña, sapagkat ito ang sanhi ng lahat. Noong unang panahon, nilikha ni Brahma ang buong sansinukob na ito sa pamamagitan ng tapasya.

Verse 43

तस्मान्नान्वेति तद्यज्ञस्तपोमूलमिदं स्मृतम् / द्रव्यमन्त्रात्मको यज्ञस्तपस्त्वनशनात्मकम्

Kaya’t ang yajña ay hindi nakapapantay sa tapasya; itinuturing na ang lahat ay may ugat sa tapasya. Ang yajña ay binubuo ng handog at mga mantra, samantalang ang tapasya ay anyo ng pag-aayuno.

Verse 44

यज्ञेन देवानाप्नोति वैराजं तपसा पुनः / ब्राह्मं तु कर्म संन्यासाद्वैराग्यात्प्रकृतेर्जयम्

Sa yajña, naaabot ang mga diyos; sa tapasya naman, naaabot ang katayuang Vairāja. Ngunit sa sannyasa at vairagya, nakakamtan ang gawaing Brahmika—ang pagwawagi laban sa prakriti.

Verse 45

ज्ञानात्प्राप्नोति कैवल्यं पञ्चैतागतयः स्मृताः / एवं विवादः सुमहान्य ज्ञस्यासीत्प्रवर्त्तने

Sa kaalaman, nakakamtan ang Kaivalya—ang limang landas na ito ang naaalala. Kaya nagkaroon ng napakalaking pagtatalo tungkol sa pagpapasimula ng yajña.

Verse 46

देवतानामृषीणां च पूर्व स्वायंभुवे ऽन्तरे / ततस्तमृषयो दृष्ट्वा हतं धर्मबलेन तु

Sa sinaunang manvantara ni Svayambhuva ng mga deva at mga rishi, nakita ng mga rishi na siya’y napaslang sa lakas ng Dharma.

Verse 47

वसोर्वाक्यमना दृत्य जगमुः सर्वे यथागतम् / गतेषु मुनिसंघेषु देवा यज्ञं समाप्नुवन्

Binale-wala ang salita ni Vasu, silang lahat ay umalis na gaya ng pagdating. Nang makaalis ang mga pangkat ng muni, tinapos ng mga deva ang yajña.

Verse 48

यज्ञप्रवर्त्तनं ह्येवमासीत्स्वायंभुवे ऽन्तरे / ततः प्रभृति यज्ञो ऽयं युगैः सह विवर्त्तितः

Ganito naganap ang pagsisimula ng yajña sa manvantara ni Svayambhuva. Mula noon, ang yajña’y umiinog at nagpapatuloy kasabay ng mga yuga.