Adhyaya 18

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे किंपुरुषादिवर्षवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः / तस्मिन्निवसति श्रीमान्कुबेरः सह राक्षसैः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang anuṣaṅga-pāda, ang ikalabimpitong kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng mga varṣa gaya ng Kimpuruṣa at iba pa.” Wika ni Sūta: Sa gitnang likod ng Himavat ay may bundok na tinatawag na Kailāsa; doon nananahan ang maringal na si Kubera kasama ng mga Rākṣasa.

Verse 2

अप्सरोनुचरो राजा मोदते ह्यलकाधिपः / कैलासपादात्संभूतं पुण्यं शीतजलं शुभम्

Ang hari, panginoon ng Alakā, na may mga Apsarā bilang kasama, ay namumuhay sa ligaya; at mula sa paanan ng Kailāsa ay sumisibol ang banal, malamig, at mapalad na tubig.

Verse 3

मदं नाम्ना कुमुद्वत्त्त्सरस्तूदधिसन्निभम् / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति नदी मन्दाकिनी शुभा

Ang lawa na tinatawag na Mada, na hitik sa mga bulaklak na kumuda, ay wari’y karagatan; mula sa banal na lawang iyon sumisilang ang mapalad na ilog Mandākinī.

Verse 4

दिव्यं च नन्दनवनं तस्यास्तीरे महद्वनम् / प्रागुत्तरेम कैलासाद्दिव्यं सर्वौंषधि गिरिम्

Sa pampang nito ay naroon ang banal na Nandanavana at isang dakilang gubat. Sa hilagang-silangan ng Kailasa ay may isang makalangit na bundok na hitik sa lahat ng halamang-gamot.

Verse 5

रत्नधातुमयं चित्रं सबलं पर्वतं प्रति / चन्द्रप्रभो नाम गिरिः सुशुभ्रो रत्नसन्निभः

Ang bundok na iyon ay yari sa mga metal na hiyas, makulay at matibay. Tinatawag itong Candraprabha; napakaputi at kumikislap na parang hiyas.

Verse 6

तस्य पादे महाद्दिव्यं स्वच्छोदं नाम तत्सरः / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति स्वच्छोदा नाम निम्नगा

Sa paanan ng bundok na iyon ay may dakilang banal na lawa na tinatawag na Svacchoda. Mula sa banal na lawang iyon ay sumisibol ang ilog na Svacchodā.

Verse 7

तस्यास्तीरे महद्दिव्यं वनं चैत्ररथं शुभम् / तस्मिन् गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः

Sa pampang nito ay may dakilang banal at mapalad na gubat na tinatawag na Caitraratha. Sa bundok na iyon naninirahan si Maṇibhadra kasama ang kanyang mga tagasunod.

Verse 8

यक्षसेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः / पुण्या मन्दाकिनी चैव नदी स्वच्छोदका च या

Ang malupit na pinunong-hukbo ng Yakṣa ay napapaligiran ng mga Guhyaka. Naroon ang banal na ilog Mandākinī at ang ilog Svacchodakā na may malinaw na tubig.

Verse 9

महीमण्डलमध्येन प्रविष्टे ते महोदधिम् / कैलासाद्दक्षिणे प्राच्यां शिवसत्त्वौषधिं गिरिम्

Dumaan sila sa gitna ng mandala ng daigdig at pumasok sa dakilang karagatan, at nakita ang bundok sa timog-silangan ng Kailasa na hitik sa mga halamang-gamot na may diwang Shiva.

Verse 10

मनः शिलामयं दिव्यं चित्राङ्गं पर्वतं प्रति / लोहितो हेमशृङ्गश्च गिरिः सूर्यप्रभो महान्

Ang bundok ay tila batong manahśilā na banal at may makukulay na anyo; at ang dakilang bundok na tinatawag na Lohita at Hemaśṛṅga ay kumikislap na parang liwanag ng araw.

Verse 11

तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं नाम तत्सरः / तस्मात्पुण्यः प्रभवति लौहित्यः स नदो महान्

Sa paanan nito ay may dakilang banal na lawa na tinatawag na Lohita; mula roon sumisibol ang marangal na malaking ilog na Lauhitya.

Verse 12

देवारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् / तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी

Sa pampang nito ay may malaking gubat na tinatawag na Devāraṇya at Viśoka; sa bundok na iyon naninirahan ang yaksha na si Maṇidhara, ang may pagpipigil-sa-sarili.

Verse 13

सौम्यैः मुधार्मिकैश्चैव गुह्यके परिवारितः / कैलासाद्दक्षिणे पार्श्वे क्रूरसत्त्वौषधिर्गिरिः

Siya ay napalilibutan ng mga guhyaka na maamo at may katamtamang dharma; at sa timog na gilid ng Kailasa ay may bundok na tinatawag na Krūrasattvauṣadhi.

Verse 14

वृत्रकायात्किलोत्पन्नमञ्जनं त्रिककुं प्रति / सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान्वैद्युतो गिरिः

Mula sa katawan ni Vṛtra ay lumitaw ang anjana na tumungo sa Trikaku; doon ay may napakalaking bundok na kumikislap na parang kidlat, binubuo ng lahat ng metal.

Verse 15

तस्य पादे कलः पुण्यं मानसं सिद्धसेवितम् / तस्मात्प्रभवेते पुण्या सरयूर्लोकविश्रुता

Sa paanan nito ay may banal na Lawa ng Mānasa na tinatawag na Kala, na pinaglilingkuran ng mga siddha; mula roon sumisibol ang banal na Ilog Sarayū na tanyag sa daigdig.

Verse 16

तस्यास्तीरे वन दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम् / कुबेरा नुचरस्तत्र प्रहेतितनयो वशी

Sa pampang (ng Sarayū) ay may banal na gubat na tanyag na tinatawag na Vaibhrāja; doon naninirahan si Vaśī, anak ni Praheti, na tagasunod ni Kubera.

Verse 17

ब्रह्मपितो निवसति राक्षसो ऽनन्तविक्रमः / अतरिक्षचरैर्घोरैर्यातुधानशतैर्वृतः

Doon naninirahan ang rākṣasa na Anantavikrama, anak ni Brahmapitā; siya’y napapaligiran ng daan-daang nakapangingilabot na yātudhāna na naglalakbay sa himpapawid.

Verse 18

अपरेण तु कैलासात्पुण्यसत्त्वौषधिर्गिरिः / अरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुमयः शुभः

Sa kabila ng Kailāsa ay may banal na bundok na hitik sa kabutihan at mga halamang-gamot, na tinatawag na Aruṇa; ito ang pinakadakila sa mga bundok, mapalad at binubuo ng rukma na metal na tila ginto.

Verse 19

भवस्य दयितः श्रीमान्पर्वतो मेघसन्निभः / शातकैंभमयैः शुभ्रैः शिलाजालैः समावृतः

Ang maringal na bundok, minamahal ni Bhava, ay tila ulap; nababalutan ito ng mapuputing banal na lambat ng bato na yari sa ginto ng Śātakumbha.

Verse 20

शातसंख्यैस्तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् / मुञ्जवास्तु महादिव्यो दुर्गः शैलो हिमाचितः

Sa daan-daang tuktok na dalisay na ginto, wari’y kinikiskis nito ang langit; ang banal na bundok-kuta na tinatawag na Muñjavāstu ay nababalutan ng niyebe.

Verse 21

तस्मिन्गिरौ निवसति गिरीशो धूम्रलोचनः / तस्या पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः

Sa bundok na iyon nananahan si Girīśa na may matang kulay-usok; mula sa kanyang paa sumibol ang lawa na tinatawag na Śailoda.

Verse 22

तस्मात्प्रभवते पुण्या शिलोदा नाम निम्रगा / सा चक्षुः सीतयोर्मध्ये प्रविष्टा लवणोदधिम्

Mula roon dumadaloy ang banal na ilog na Śilodā; dumaraan ito sa pagitan ng Cakṣu at Sītā at pumapasok sa maalat na dagat.

Verse 23

तस्यास्तीरे वनं दिव्यं विश्रुतं सुरभीति वै / सव्योत्तरेण कैलासाच्छिवः सत्त्वौषधिर्गिरिः

Sa pampang nito ay may banal na gubat na tanyag na tinatawag na Surabhī; sa kaliwa-hilaga ng Kailāsa naroon ang bundok na Śiva, sagana sa mga halamang-gamot na sattva.

Verse 24

गौरं नाम गिरिश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति / हिरण्यशृङ्गः सुमहान् दिव्यो मणिमयो गिरिः

Ang pinakamainam na bundok na tinawag na ‘Gaura’ ay may kulay na tulad ng haritāla; may gintong tuktok, napakadakila, banal at wari’y bundok na hiyas.

Verse 25

तस्या पादे महाद्दिव्यं शुभं काञ्चनवालुकम् / रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः

Sa paanan ng bundok ay may banal at mapalad na pook na may buhangin na ginto: ang kaaya-ayang lawa na tinatawag na ‘Bindusara,’ kung saan nanahan si Haring Bhagīratha.

Verse 26

गङ्गनिमित्तं राजर्षिरुवास बहुलाः समाः / दिवं यास्यन्ति ते बुर्वे गङ्गतोयपरिप्लुताः

Dahil sa Ganga, nanahan doon ang haring-ṛṣi sa maraming taon. Sinasabi ko: yaong nababasa ng tubig ng Ganga ay tutungo sa langit.

Verse 27

मदीय इति निश्चित्य समाहितमनाः शिवे / तत्र त्रिपयगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता / सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्यते

Sa pagtitiyak na “Ito’y akin,” at sa pagtuon ng isip kay Śiva, doon unang nanahan ang Diyosa Tripathagā (Ganga). Ipinanganak mula sa paa ni Soma, siya’y dumadaloy sa pitong batis.

Verse 28

यूपा मणिमयास्तत्र वितताश्च हिरण्मयाः / तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं शक्रः सर्वैः सुरैः सह

Doon ay may mga yūpa (haliging pang-yajña) na yari sa hiyas, nakalatag at kumikislap na ginto. Pagkatapos magsagawa ng yajña roon, si Śakra (Indra) kasama ang lahat ng mga deva ay nagkamit ng ganap na tagumpay.

Verse 29

दिवि च्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलः / दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा

Sa langit, ang landas ng anino na sumusunod sa kalipunan ng mga bituin ay kumikislap sa gabi; siya ang Diyosa Tripathagā.

Verse 30

अन्तरिक्षं दिवञ्चैव भावयन्ती सुरापगा / भवोत्तमाङ्गे पतिता संरूद्धा यौगमायया

Nililinis ang kalawakan at langit, ang Surāpagā ay bumagsak sa tuktok ng ulo ni Bhava (Śiva) at napigil ng Yogamāyā.

Verse 31

तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि / कृतं तु तैर्बिदुसरस्ततो बिन्दुसरः स्मृतम्

May ilang patak ng nagngangalit na Diyosa ang bumagsak sa lupa; mula roon nabuo ang lawa na ‘Bidusara’, kaya ito’y tinawag na ‘Bindusara’.

Verse 32

ततो निरूद्धा सा देवी भवेन स्मयता किल / चिन्तयामास मनसा शङ्करक्षेपमं प्रति

Pagkaraan, napigil ang Diyosa ni Bhava (Śiva) na nakangiti; sa isip niya’y inisip ang paraan upang maihagis si Śaṅkara palayo.

Verse 33

भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसागृह्य शङ्करम् / ज्ञात्वा तम्या अभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम्

‘Babasagin ko ang Pātāla at papasok, at sa aking agos ay dadalhin ko si Śaṅkara’—nang malaman ang malupit na balak ng Diyosa.

Verse 34

तिरोभावयितुं बुद्धिरासीदङ्गेषु तां नदीम् / तस्यावलेपं ज्ञात्वा तु नद्याःक्रुद्धस्तुशङ्करः

Nais niyang ipagkubli ang ilog na iyon sa sarili niyang mga sangkap; nang malaman ang kapalaluan ng ilog, nagalit si Śaṅkara.

Verse 35

न्यरुपाच्च शिरस्येनां वेगेन पततीं भुवि / एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः

Ang ilog na rumaragasa at babagsak sa lupa ay pinigil niya sa kanyang ulo; sa sandaling iyon din, nakita niya ang hari sa unahan.

Verse 36

धमनीसंततं क्षीणं क्षुधया व्याकुलेन्द्रियम् / अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थं पूर्वमेव तु

Ang mga pandamang balisa sa gutom at ang katawang nanghihina hanggang sa mga ugat—dito ako nalugod; para sa layon ng ilog, ako’y noon pa man pumapayag na.

Verse 37

बुद्धास्य वरदानं च कोपं नियतवांस्तु सः / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धारय स्वर्णदीमिति

Inalala niya ang biyayang ipinagkaloob kay Buddha at pinigil ang galit; nang marinig ang salita ni Brahmā—“tanggapin at hawakan ang Svarṇadī”—sinunod niya ito.

Verse 38

ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा / नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः

Pagkaraan, pinalaya niya ang ilog na pinigil ng sarili niyang kapangyarihan; alang-alang kay Bhagīratha, sapagkat nalugod siya sa matinding pag-aayuno at pagninilay nito.

Verse 39

ततो विसृज्यमानायाः स्रोत स्तत्सप्तधा गतम् / तिस्रः प्ताचीमिमुखं प्रतीचीं तिस्र एव तु

Pagkaraan, ang agos ng ilog na umaagos ay nahati sa pitong sanga; tatlo ang tumungo sa silangan, at tatlo naman sa kanluran.

Verse 40

नद्याः स्रोतस्तु गङ्गायाः प्रत्यपद्यत सप्तधा / नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगाः

Ang agos ng Ilog Ganga ay nahati sa pito; ang Nalinī, Hlādinī, at Pāvanī—ang tatlong sangang ito ay dumaloy sa silangan.

Verse 41

सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च प्रतीचीन्दिशमास्थिताः / सप्तमी त्वन्वगात्तासां दक्षिणेन भगीरथम्

Ang Sītā, Cakṣu, at Sindhu ay napunta sa kanlurang dako; at ang ikapitong sanga ay sumunod kay Bhagīratha, dumaan sa timog ng mga iyon.

Verse 42

तस्माद्भागीरथी या सा प्रविष्टा लवणोदधिम् / सप्तैता भावयन्तीदं हिमाह्वं वर्षमेव तु

Kaya ang sanga ng Bhāgīrathī na pumasok sa maalat na karagatan; at ang pitong agos na ito ay nagpapabanal at nagpapalusog sa lupain ng varṣa na tinatawag na Hima.

Verse 43

प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दु सरोद्भवाः / नानादेशान्प्लावयन्त्यो मलेच्छप्रायास्तु सर्वशः

Ang pitong mapagpalang ilog na iyon ay nagmula sa Lawa ng Bindu; binaha nila ang iba’t ibang lupain at lumaganap sa lahat ng dako hanggang sa mga pook na karamihan ay mleccha.

Verse 44

उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / शिलीन्ध्रान्कुन्त लांश्चीनान्बर्बरान्यवनाध्रकान्

Kung saan nagbubuhos ng ulan si Vasava (Indra), doon nagsisiparoon ang lahat—binabasa ang mga lupain ng Śilīndhra, Kuntala, Tsina, Barbara, at Yavana-Ādhraka.

Verse 45

पुष्कराश्च कुलिन्दांश्च अचोंलद्विचराश्च ये / कृत्वा त्रिधा सिंहवन्तं सीतागात्पश्चिमोद धिम्

Dumaan sa mga lupain ng Puṣkara, Kulinda, at yaong tinatawag na Acola-dvicara—hinati ni Sītā ang Bundok Siṃhavanta sa tatlong agos at nagtungo sa kanlurang dagat.

Verse 46

अथ चीनमरूंश्चैव तालांश्च मसमूलिकान् / भद्रास्तुषारांल्लाम्याकान्बाह्लवान्पारटान्खशान्

Pagkaraan ay sa mga lupain ng Chīna at Maru, gayundin ng Tāla at Masamūlika; Bhadra, Tuṣāra, Lāmyaka, Bāhlava, Pāraṭa, at Khaśa.

Verse 47

एताञ्जनपदां श्चक्षुः प्रावयन्ती गतोदधिम् / दरदांश्च सकाश्मीरान् गान्धरान् रौरसान् कुहान्

Habang binabasa ang mga kahariang ito na wari’y tingin ng mata, narating niya ang dagat; at dinaanan din ang Darada, Kashmir, Gandhāra, Raurasa, at Kuha.

Verse 48

शिवशैलानिन्द्रपदान्वसतीश्च विसर्जमान् / सैन्धवान्रन्ध्रकरकाञ्छमठाभीररोहकान्

Iniwan ang Śivaśaila, Indrapada, at mga pook-tirahan; at narating din ang mga lupain ng Saindhava, Randhrakaraka, Chamaṭha, Ābhīra, at Rohaka.

Verse 49

शुनासुखांश्चोर्द्धमरून्सिन्धुरेतान्निषेवते / गन्धर्वकिन्नरान्यक्षान्रक्षोविद्याधरोरगान्

Dumaloy ang Ilog Ganga at pinapabanal ang mga lupain ng Śunāsukha, Ūrdhva-maru, Sindhu at iba pa, pati ang mga tahanan ng Gandharva, Kinnara, Yakṣa, Rākṣasa, Vidyādhara, at Nāga.

Verse 50

कलापग्रामकांश्चैव पारदांस्तद्गणान् खशान् / किरातांश्चपुलिन्दांश्च कुरून् सभरतानपि

Pinapabanal din niya ang Kalāpa-grāmaka, ang Pārada at kanilang mga pangkat, ang Khaśa, Kirāta, Pulinda, at maging ang mga Kuru at Bharata.

Verse 51

पञ्चालान्काशिमत्स्यां श्च मगधाङ्गांस्तथैव च / सुह्मोत्तरांश्च वङ्गांश्च ताम्रलिप्तांस्तथैव च

Pinapabanal niya ang Pañcāla, Kāśī, Matsya, Magadha at Aṅga; gayundin ang Suhma-uttara, Vaṅga, at Tāmraliptā.

Verse 52

एताञ्जनपदान्मान्यान्गङ्गा भावयते शुभान् / ततः प्रतिहता विन्ध्यात्प्रविष्टा लवणोदधिम्

Ginawang mapalad at banal ng Ganga ang mga marangal na lupain na ito; pagkaraan, nang mahadlangan ng Vindhya, pumasok siya sa maalat na karagatan (Lavaṇodadhi).

Verse 53

ततश्च ह्लादिनी पुण्य प्राचीमभिमुखा ययौ / प्रावयन्त्युपभागांश्च नैषधांश्च त्रिगर्त कान्

Pagkaraan, ang banal na Hlādinī ay tumungo sa silangan, at dumaloy na pinapabanal ang Upabhāga, Naiṣadha, at Trigarta.

Verse 54

धीवरानृषिकांश्चैव तथा नीलमुखानपि / केकरानौष्टकर्णांश्च किरातानपि चैव हि

Nasaksihan niya ang mga Dhīvara, Ṛṣika, at Nīlamukha; gayundin ang Kekara, Auṣṭakarṇa, at mga Kirāta.

Verse 55

कालोदरान्विवर्णाश्च कुमारान्स्वर्णभूमिकान् / आमण्डलं समुद्रस्य तिरोभूतांश्च पूर्वतः

Nakita niya ang Kālodara, ang mga maputla ang kulay, at ang mga Kumāra ng lupang ginto; at ang bilog ng dagat na naglaho sa silangan.

Verse 56

ततस्तु पावनी चापि प्राचीमेव दिशं ययौ / सुपथान्पावयं तीह त्विन्द्रद्युम्नसरोपि च

Pagkaraan, nagtungo si Pāvanī sa silangan; doon niya nilinis ang mga mabubuting landas at pati ang lawa ng Indradyumna.

Verse 57

तथा खरपथांश्चैव वेत्रशङ्कुपथानपि / मध्यतोजानकिमथो कुथप्रावरणान्ययौ

Nilinis din niya ang Kharapatha at Vetraśaṅkupatha; saka nagtungo sa gitnang lupain, sa Janakī at sa Kuthaprāvaraṇa.

Verse 58

इन्द्रद्वीप समुद्रं तु प्रविष्टां लवणोदधिम् / ततस्तु नलिनी प्रायात् प्राचीमाशां जवेन तु

Pumasok siya sa dagat ng Indradvīpa at narating ang Lavaṇodadhi, ang maalat na karagatan; saka si Nalinī ay tumungo sa silangan nang mabilis.

Verse 59

तोमरान्भावयन्तीह हंसमार्गान्सहैहयान् / पूर्वन्देशांश्च सेवन्ती भित्त्वा सा बहुधागिरीन्

Dito, pinalakas niya ang mga may dalang sibat; kasama ang mga Haihaya ay sinundan niya ang “landas ng gansa,” tumungo sa mga lupain sa silangan, at binutas ang maraming bundok.

Verse 60

कर्णप्रावरणान्प्राप्य संगत्या श्वमुखानपि / सिकतापर्वतमरुं गत्वा विद्याधरान्ययौ

Nang marating ang lupain ng Karnapravarana, isinama niya sa pangkat maging ang mga may mukhang aso; saka nagtungo sa disyerto ng Bundok Sikata at nakarating sa mga Vidyadhara.

Verse 61

नगमण्डलमध्येन प्रविष्टा लवणोदधिम् / तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः

Sa gitna ng hanay ng mga bundok, pumasok sila sa maalat na karagatan; ang kanilang mga ilog at mga sanga nito ay daan-daan, at saka libu-libo.

Verse 62

उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / वक्वौकसायास्तीरे तु वनं सुरभि विश्रुतम्

Lahat sila’y tumutungo sa pook na pinauulanan ni Vasava (Indra); at sa pampang ng ilog Vakvaukasa ay may gubat na tanyag na tinatawag na Surabhi.

Verse 63

हिरण्यशृङ्गे वसति विद्वान्कौबेरको वशी / यज्ञोपेतश्च सुमहानमितौजाः सुविक्रमः

Sa Hiranyashringa naninirahan ang marunong at mapagpigil na si Kauberaka; siya’y puspos ng mga handog na yajña, lubhang dakila, may di-masukat na ningning, at matapang sa gawa.

Verse 64

तत्रत्यैस्तैः परिवृतौ विद्वद्भिर्ब्रह्मराक्षसैः / कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तु समाः स्मृताः

Doon sila’y napalibutan ng marurunong na brahmarākṣasa; sila’y mga tagasunod ni Kubera, at ang apat ay itinuturing na magkakapantay.

Verse 65

एवमेव तु विज्ञेया ऋद्धिः पर्वतवासिनाम् / परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतोर्ऽथतः

Gayon din dapat maunawaan ang kasaganaan ng mga naninirahan sa bundok; ito’y nagiging doble sa isa’t isa ayon sa dharma, kāma, at artha.

Verse 66

हेमकूटस्य पृष्ठे तु वर्चोवन्नामतः सरः / मनस्विनीप्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती च या

Sa likuran ng Bundok Hemakūṭa ay may lawa na tinatawag na Varcovān; mula roon sumisibol ang Manasvinī, at mula rin doon nagmumula ang Jyotiṣmatī.

Verse 67

अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ / सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे

Sa magkabilang panig—silangan at kanluran—malalim ang mga dagat; sa dakilang bundok na Niṣadha ay may lawa na tinatawag na Viṣṇupada.

Verse 68

तस्माद्द्वयं प्रभवति गान्धर्वी नाकुली च तैः / मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान्

Mula roon ay sumisibol ang dalawang agos—Gāndharvī at Nākulī; at mula sa tagiliran ng Meru ay lumilitaw ang dakilang lawa na Candraprabha.

Verse 69

तत्र जंबूनदी पुण्या यस्या जांबूनदं स्मृतम् / पयोदं तु सरो नीले सुशुभ्रं पुण्डरीकवत्

Naroon ang banal na ilog na Jambūnadī, na ang ginto nito’y tinatawag na ‘jāmbūnada’. Sa lupain ng Nīla ay may lawa na Payoda, puting maningning na gaya ng lotus na puṇḍarīka.

Verse 70

पुण्डरीका पयोदा य तस्मान्नद्यौ विनिर्गते / श्वेतात्प्रवर्त्तते पुण्यं सरयूर्मानसाद्ध्रुवम्

Ang mga ilog na Puṇḍarīkā at Payodā ay kapwa nagmumula sa lawang iyon. Mula sa puting lawa (Śveta) ay tiyak na umaagos ang banal na Sarayū, mula sa Mānasa.

Verse 71

ज्योत्स्ना च मृगाकामा च तस्माद्द्वे संबभूवतुः / सरः कुरुषु विख्यातं पद्ममीनद्विजाकुलम्

Mula roon ay sumilang ang dalawang ilog: Jyotsnā at Mṛgākāmā. Sa lupain ng Kuru ay may tanyag na lawa, hitik sa lotus, isda, at mga ibon.

Verse 72

रुद्रकान्तमिति ख्यातं निर्मितं तद्भवेन तु / अन्ये चाप्यत्र विख्याताः पद्मामीनद्विजाकुलाः

Ang lawang iyon ay kilala bilang ‘Rudrakānta’, na nalikha ayon sa sariling pinagmulan nito. Dito’y may iba pang tanyag na lawa, hitik sa lotus, isda, at mga ibon.

Verse 73

नाम्ना ह्रदा जया नाम द्वादशोदधिसन्निभाः / तेभ्यः शान्ता य माध्वी च द्वे नद्यौ संबभूवतुः

May labindalawang lawa na tinatawag na Jayā, lawak na tulad ng dagat. Mula sa mga ito’y sumilang ang dalawang ilog: Śāntā at Mādhvī.

Verse 74

यानि किंपुरुषाद्यानि तेषु देवो न वर्षति / उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः

Sa mga lupain gaya ng Kimpuruṣa at iba pa, ang dewa (ulap) ay hindi nagbubuhos ng ulan; doon dumadaloy ang tubig na nagmumula sa mga halaman, at umaagos ang mga dakilang ilog.

Verse 75

ऋषभो दुन्दुभिश्चैव धूम्नश्च सुमहागिरिः / पूर्वायता महापर्वा निमग्ना लवणाभसि

Ang Ṛṣabha, Dundubhi, at Dhūmna—mga napakadakilang bundok—ay humaba patungong silangan at lumubog sa maalat na karagatan.

Verse 76

चन्द्रः काकस्तथा द्रोणः सुमहान्तः शिलोच्चयाः / उदग्याता उदीच्यान्ता अवगाढा महोदधिम्

Ang Candra, Kāka, at Droṇa—mga napakalalaking batong bundok—ay humaba patungong hilaga at lumubog sa dakilang karagatan.

Verse 77

सोमकश्च वराहश्च नारदश्च महीधरः / प्रतीच्यामायतास्ते वै प्रविष्टा लवणोदधिम

Ang Somaka, Varāha, at Nārada—mga bundok na ito—ay humaba patungong kanluran at pumasok sa maalat na dagat.

Verse 78

चक्रो बलाहकश्चैव मैनाको यश्च पर्वतः / आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति

Ang Cakra, Balāhaka, at Maināka—mga dakilang bundok—ay humaba patungo sa dagat sa timog.

Verse 79

चक्रमैनाकयोर्मध्य विदिशं दक्षिणां प्रति / तत्र संवर्त्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम्

Sa pagitan ng Cakra at Mainaka, patungo sa timog, naroon ang apoy na tinatawag na Saṃvarttaka na umiinom ng tubig na iyon.

Verse 80

नाम्ना समुद्रवासस्तु और्वःस वडवामुखः / द्वादशैते प्रविष्टा हि पर्वता लवणोदधिम्

Ang tinatawag na Samudravāsa ay si Aurvasa Vaḍavāmukha; ang labindalawang bundok na ito ay pumasok sa maalat na karagatan.

Verse 81

महेन्द्रभयवित्रस्ताः पक्षच्छे दभयात्पुरा / यदेतद्दृश्यते चन्द्रे श्वेते कृष्णशशाकृति

Noong unang panahon, dahil sa takot kay Mahendra at sa pangambang putulin ang mga pakpak, sa puting buwan ay nakikita ang anyong itim na kuneho.

Verse 82

भारतस्य तु वर्षस्य भेदास्ते नव कीर्त्तिताः / इहोदितस्य दृश्यन्ते यथान्ये ऽन्यत्र चोदिते

Ang siyam na pagkakahati ng Bhāratavarṣa ay naipahayag; ang sinabi rito ay makikita gaya ng pagkakabanggit sa iba pang dako.

Verse 83

उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षमुद्दिश्यते गुणैः / आरोग्यायुः प्रमाणानां धर्मतः कामतोर्ऽथतः

Ang mga varṣa na ito ay inilalarawan nang sunod-sunod ayon sa mas mataas na mga katangian—kalusugan, sukat ng haba ng buhay, at katuparan ng dharma, kāma, at artha.

Verse 84

समन्वितानि भूतानि पुण्यैरेतैस्तु भागशः / वसंति नानाजातीनि तेषु वर्षेषु तानि वै / इत्येषा धारयन्तीदं पृथ्वी विश्वं जगत्स्थितम्

Ang lahat ng nilalang na pinagbubuklod ng mga bahaging banal na ito ay naninirahan, ayon sa kani-kanilang bahagi, sa mga varṣa na iyon; doon ay may sari-saring lahi. Sa ganitong paraan, ang Daigdig ang nagtatangan sa sanlibutan at sa buong sansinukob na nananatili.