Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 2
कार्त्तवीर्यसंभवः
Kārttavīrya’s Origin / Rise
Devanagari script
रक्षिता सतु राजर्षिः प्रजानामिति नः श्रुतम् / कथं सरक्षिता भूत्वा नाशयेत तपोवनम्
Transliteration
rakṣitā satu rājarṣiḥ prajānāmiti naḥ śrutam / kathaṃ sarakṣitā bhūtvā nāśayeta tapovanam
Translation
Narinig namin na ang rājarṣi na iyon ay tagapangalaga ng mga tao. Kung gayon, bilang tagapangalaga, paano niya magagawang wasakin ang tapovana, ang gubat ng pag-austeridad?
Word by Word
रक्षिताprotector
रक्षिता:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्ष् (धातु)
Formकृदन्त; तृच्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सhe
स:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed, however
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक
राजर्षिःroyal sage
राजर्षिः:
कर्ता (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootराजर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समास: राजा + ऋषि (कर्मधारय: 'king-sage')
प्रजानाम्of the subjects, of the people
प्रजानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक
नःby us, our
नः:
सम्बन्ध (Genitive: 'by us/our')
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; एन्क्लिटिक
श्रुतम्heard, known by hearing
श्रुतम्:
क्रिया-भाव (Predicate: 'is heard')
TypeNoun
Rootश्रु (धातु)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोग: 'it is heard'
कथम्how?
कथम्:
प्रश्न (Manner query)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative adverb)
स-रक्षिताwell-protected
स-रक्षिता:
विशेषण (Qualifier of implied subject)
TypeAdjective
Rootस + रक्षिता (प्रातिपदिक; रक्ष्-धातुज कृदन्त)
Formकृदन्त; तृच्-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव: स(सम्यक्/सह) + रक्षिता = 'well-protected/with protection'
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु)
Formकृदन्त; क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
नाशयेत्should destroy
नाशयेत्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootनश्/नाशय् (धातु; causative of नश्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)
तपोवनम्the forest-hermitage (grove of austerity)
तपोवनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपोवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समास: तपस् + वन (तत्पुरुष: 'forest of austerities/ascetics' hermitage-grove)