Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
कार्त्तवीर्यसंभवः
Kārttavīrya’s Origin / Rise
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महोपुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यसंभवो नाम एकोनसप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः किमर्थं तु वनं दग्धमापवस्य महात्मनः / कार्त्तवीर्येण विक्रम्य तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahopurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite kārttavīryasaṃbhavo nāma ekonasaptatitamo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kimarthaṃ tu vanaṃ dagdhamāpavasya mahātmanaḥ / kārttavīryeṇa vikramya tannaḥ prabrūhi pṛcchatām
Translation
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong upoddhāta-pāda, sa Bhārgava-carita, ang ika-69 na kabanata na tinatawag na “Kārttavīrya-saṃbhava.” Sinabi ng mga ṛṣi: “O Sūta, bakit sinunog ang gubat ng dakilang Āpava matapos itong mapagtagumpayan ng lakas ni Kārttavīrya? Kami’y nagtatanong; ipaliwanag mo sa amin.”
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति-सूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक (quotative/closure particle)
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समास: श्री + ब्रह्माण्ड (कर्मधारय: 'glorious Brahmāṇḍa')
महोपुराणेin the great Purāṇa
महोपुराणे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहोपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: महत् + पुराण (कर्मधारय: 'great Purāṇa')
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: वायु + प्रोक्त (तत्पुरुष: 'spoken by Vāyu')
मध्यमभागेin the middle part
मध्यमभागे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यमभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: मध्यम + भाग (कर्मधारय/तत्पुरुष: 'middle section')
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (upoddhātapāde इत्यस्य)
उपोद्धातपादेin the Upoddhāta pāda (section)
उपोद्धातपादे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धातपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: उपोद्धात + पाद (तत्पुरुष: 'section called Upoddhāta')
भार्गवचरितेin the narrative of Bhārgava (Paraśurāma)
भार्गवचरिते:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गवचरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: भार्गव + चरित (तत्पुरुष: 'deeds of the Bhārgava')
कार्त्तवीर्यसंभवः(the chapter) 'Origin of Kārttavīrya'
कार्त्तवीर्यसंभवः:
कर्ता (Topic/Subject heading)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्यसंभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समास: कार्त्तवीर्य + संभव (तत्पुरुष: 'birth/origin of Kārttavīrya')
नामnamed
नाम:
विशेषणार्थक-अव्यय (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (particle meaning 'named/called')
एकोनसप्ततितमःsixty-ninth
एकोनसप्ततितमः:
विशेषण (Qualifier of अध्यायः)
TypeAdjective
Rootएकोनसप्ततितम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक; समास: एकोन + सप्तति + तम (तत्पुरुष: 'one less than seventy' = 69th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Subject/heading)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
कर्ता (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
किमर्थम्for what reason? why?
किमर्थम्:
हेतु-प्रश्न (Reason query)
TypeIndeclinable
Rootकिमर्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative adverb); समास: किम् + अर्थम् (तत्पुरुष)
तुindeed, but
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक (particle: but/indeed)
वनम्forest
वनम्:
कर्म (Object in passive sense/कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दग्धम्burnt
दग्धम्:
कर्मविशेषण (Predicate adjective of object)
TypeAdjective
Rootदह् (धातु)
Formकृदन्त; भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विशेषण
आपवस्यof Āpava (a name/lineage)
आपवस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआपव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
महात्मनःof the great-souled (one)
महात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समास: महत् + आत्मन् (कर्मधारय: 'great-souled'); विशेषण (आपवस्य)
कार्त्तवीर्येणby Kārttavīrya
कार्त्तवीर्येण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
विक्रम्यhaving overpowered, having strode forth
विक्रम्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवि + क्रम् (धातु)
Formकृदन्त; ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
तत्that (matter)
तत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नःto us, our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to us/our)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; एन्क्लिटिक
प्रब्रूहिtell, explain
प्रब्रूहि:
क्रिया (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + ब्रू (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
पृच्छताम्of (us) who are asking
पृच्छताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formकृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle) बहुवचन, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th); 'of those who ask'