Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 73
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
द्वन्द्वैरनुद्वेजितधीस्तापदोषैरनाकुलः / यमैः सनियमैश्चैव शुद्धदेहः समाहितः
Transliteration
dvandvairanudvejitadhīstāpadoṣairanākulaḥ / yamaiḥ saniyamaiścaiva śuddhadehaḥ samāhitaḥ
Translation
Hindi nayayanig ang kanyang isip sa mga magkasalungat, at hindi nalilito sa init at mga kapinsalaan. Sa yama at niyama, naging dalisay ang katawan at nakatuon ang diwa.
Word by Word
द्वन्द्वैःby the pairs of opposites
द्वन्द्वैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
अनुद्वेजित-धीःwhose mind was unagitated
अनुद्वेजित-धीः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनुद्वेजित (कृदन्त; √द्विज्/√उद्विज् धातु, न्-उपसर्ग) + धी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'धी' = बुद्धिः; कर्मधारय: 'अनुद्वेजिता धीः यस्य' (sense close to बहुव्रीहि)
ताप-दोषैःby the faults of suffering/heat
ताप-दोषैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootताप (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
अनाकुलःunconfused, unperturbed
अनाकुलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनाकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यमैःby restraints (yamas)
यमैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
स-नियमैःwith observances (niyamas)
स-नियमैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस (अव्यय/उपसर्ग-सदृश) + नियम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; 'स-' = 'with' (सहितार्थ)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
शुद्ध-देहःpure-bodied
शुद्ध-देहः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: 'शुद्धः देहः यस्य' (sense close to बहुव्रीहि)
समाहितःcollected, composed
समाहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमाहित (कृदन्त; सम्-आ-√धा धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle)