Adhyaya 12

Verse 1

श्रीऋषिरुवाच एवं जिहासुर्नृप देहमाजौ मृत्युं वरं विजयान्मन्यमान: । शूलं प्रगृह्याभ्यपतत् सुरेन्द्रं यथा महापुरुषं कैटभोऽप्सु ॥ १ ॥

Sinabi ng rishi: O Hari, nais iwan ang kanyang katawan, inakala ni Vṛtrāsura na higit na mainam ang mamatay sa labanan kaysa magwagi. Kinuha niya ang kanyang trident at buong lakas na sinalakay si Indra, hari ng mga deva, gaya ni Kaiṭabha na minsang sumugod sa Kataas-taasang Persona ng Diyos nang lubog ang sansinukob sa baha ng pralaya.

Verse 2

ततो युगान्ताग्निकठोरजिह्व- माविध्य शूलं तरसासुरेन्द्र: । क्षिप्त्वा महेन्द्राय विनद्य वीरो हतोऽसि पापेति रुषा जगाद ॥ २ ॥

Pagkaraan, si Vṛtrāsura, ang bayaning pinuno ng mga asura, ay pinaikot ang trident na ang mga dulo’y matalim na parang apoy sa katapusan ng panahon. Sa galit, inihagis niya ito kay Indra habang umuungal, “Ikaw na makasalanan, papatayin kita!”

Verse 3

ख आपतत्तद्विचलद्ग्रहोल्कव- न्निरीक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यमजातविक्लव: । वज्रेण वज्री शतपर्वणाच्छिनद् भुजं च तस्योरगराजभोगम् ॥ ३ ॥

Sa himpapawid, ang trident ni Vṛtrāsura ay tila makinang na bulalakaw. Bagaman mahirap titigan ang nagliliyab na sandata, walang takot na pinira-piraso ito ni Indra gamit ang kanyang kulog na vajra na may sandaang bukol, at kasabay nito’y pinutol ang isang bisig ni Vṛtrāsura na kasingkapal ng katawan ni Vāsuki, hari ng mga ahas.

Verse 4

छिन्नैकबाहु: परिघेण वृत्र: संरब्ध आसाद्य गृहीतवज्रम् । हनौ तताडेन्द्रमथामरेभं वज्रं च हस्तान्न्यपतन्मघोन: ॥ ४ ॥

Kahit naputol ang isang bisig, galit na lumapit si Vṛtrāsura kay Indra na may hawak na vajra, at hinampas ang panga ni Indra ng bakal na pamalo; pati ang elepanteng sinasakyan ni Indra, si Airāvata, ay kanyang tinamaan. Kaya nahulog mula sa kamay ni Indra ang vajra.

Verse 5

वृत्रस्य कर्मातिमहाद्भ‍ुतं तत् सुरासुराश्चारणसिद्धसङ्घा: । अपूजयंस्तत् पुरुहूतसङ्कटं निरीक्ष्य हा हेति विचुक्रुशुर्भृशम् ॥ ५ ॥

Ang ginawa ni Vṛtrāsura ay lubhang kahanga-hanga. Pinuri ito ng mga deva, asura, Cāraṇa at mga Siddha; ngunit nang makita nilang nasa matinding panganib si Indra (Puruhūta), sila’y naghinagpis nang malakas, “Ay! Ay!”

Verse 6

इन्द्रो न वज्रं जगृहे विलज्जित- श्‍च्युतं स्वहस्तादरिसन्निधौ पुन: । तमाह वृत्रो हर आत्तवज्रो जहि स्वशत्रुं न विषादकाल: ॥ ६ ॥

Dahil nahulog ang vajra mula sa kanyang kamay sa harap ng kaaway, napahiya si Indra at tila natalo, kaya hindi na niya ito muling pinulot. Ngunit pinalakas-loob siya ni Vṛtrāsura: “O Hara, kunin ang vajra at patayin ang iyong kaaway; hindi ito panahon ng pagdadalamhati.”

Verse 7

युयुत्सतां कुत्रचिदाततायिनां जय: सदैकत्र न वै परात्मनाम् । विनैकमुत्पत्तिलयस्थितीश्वरं सर्वज्ञमाद्यं पुरुषं सनातनम् ॥ ७ ॥

O Indra, sa mga mandirigmang nakasalalay at naglalaban, ang tagumpay ay hindi laging nasa iisang panig. Ang laging di matatalo ay ang Paramātmā lamang—si Bhagavān, ang walang hanggang at unang Purusha, ang lubos na nakaaalam, ang Panginoon ng paglikha, pag-iingat, at paglipol.

Verse 8

लोका: सपाला यस्येमे श्वसन्ति विवशा वशे । द्विजा इव शिचा बद्धा: स काल इह कारणम् ॥ ८ ॥

Ang lahat ng nilalang sa lahat ng loka, pati ang mga diyos na tagapamahala ng mga ito, ay ganap na nasa ilalim ng kapangyarihan ng Kataas-taasang Panginoon. Sila’y gaya ng ibong nahuli sa lambat; Siya ang Kala na sanhi.

Verse 9

ओज: सहो बलं प्राणममृतं मृत्युमेव च । तमज्ञाय जनो हेतुमात्मानं मन्यते जडम् ॥ ९ ॥

Ang sigla ng pandama, tibay, lakas, puwersa ng buhay, kawalang-kamatayan at kamatayan—lahat ay nasa ilalim ng pamamahala ng Kataas-taasang Persona ng Diyos. Di ito nalalaman, iniisip ng mangmang na ang mapurol na katawan ang sanhi.

Verse 10

यथा दारुमयी नारी यथा पत्रमयो मृग: । एवं भूतानि मघवन्नीशतन्त्राणि विद्धि भो: ॥ १० ॥

O Haring Indra, gaya ng manikang babae na kahoy o hayop na gawa sa dahon at damo na di makakilos o makasayaw nang mag-isa kundi umaasa sa humahawak, gayon din tayong lahat ay “sumasayaw” ayon sa kalooban ng Kataas-taasang Tagapamahala, ang Bhagavan; walang sinumang malaya.

Verse 11

पुरुष: प्रकृतिर्व्यक्तमात्मा भूतेन्द्रियाशया: । शक्नुवन्त्यस्य सर्गादौ न विना यदनुग्रहात् ॥ ११ ॥

Ang tatlong puruṣa—Kāraṇodakaśāyī, Garbhodakaśāyī, at Kṣīrodakaśāyī Viṣṇu—kasama ang prakṛti, kabuuang lakas-materyal, huwad na ego, limang elemento, mga pandama, isip, talino at kamalayan, ay hindi makalilikha ng pagpapakita ng materya kung wala ang patnubay at biyaya ng Kataas-taasang Persona ng Diyos.

Verse 12

अविद्वानेवमात्मानं मन्यतेऽनीशमीश्वरम् । भूतै: सृजति भूतानि ग्रसते तानि तै: स्वयम् ॥ १२ ॥

Ang mangmang na walang unawa ay hindi nakauunawa sa Kataas-taasang Persona ng Diyos. Bagama’t laging umaasa, inaakala niyang siya ang panginoon. Ang paniwalang ‘ang katawan ay nilikha ng magulang at winawasak ng ibang ahente’ ay di wastong pagkaunawa; ang Bhagavan mismo ang lumilikha at “lumalamon” sa mga nilalang sa pamamagitan ng ibang nilalang.

Verse 13

आयु: श्री: कीर्तिरैश्वर्यमाशिष: पुरुषस्य या: । भवन्त्येव हि तत्काले यथानिच्छोर्विपर्यया: ॥ १३ ॥

Gaya ng taong ayaw mamatay ngunit sa oras ng kamatayan ay kailangan pa ring iwan ang mahabang buhay, yaman, dangal at lahat ng iba pa, gayundin sa takdang oras ng tagumpay, natatamo ang mga ito kapag ipinagkaloob ng Kataas-taasang Panginoon sa Kanyang awa.

Verse 14

तस्मादकीर्तियशसोर्जयापजययोरपि । सम: स्यात्सुखदु:खाभ्यां मृत्युजीवितयोस्तथा ॥ १४ ॥

Sapagkat ang lahat ay nakasalalay sa kataas-taasang kalooban ng Panginoon, dapat manatiling pantay ang loob sa papuri at panlalait, tagumpay at pagkatalo, buhay at kamatayan; at sa bunga nitong ligaya at dalamhati, manatiling panatag na walang pangamba.

Verse 15

सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्नात्मनो गुणा: । तत्र साक्षिणमात्मानं यो वेद स न बध्यते ॥ १५ ॥

Ang sattva, rajas, at tamas ay mga katangian ng materyal na kalikasan, hindi ng kaluluwa. Ang nakaaalam na ang dalisay na kaluluwa ay saksi lamang sa mga kilos at bunga ng tatlong gunang ito ay itinuturing na pinalaya; hindi siya ginagapos ng mga ito.

Verse 16

पश्य मां निर्जितं शत्रु वृक्णायुधभुजं मृधे । घटमानं यथाशक्ति तव प्राणजिहीर्षया ॥ १६ ॥

O kaaway, tingnan mo ako: sa labanan ay naputol na ang aking sandata at braso; tila natalo na ako. Gayunman, sa pagnanais na kitlin ang iyong buhay, ginagawa ko pa rin ang aking makakaya upang lumaban. Hindi ako nanlulumo; kaya iwan mo rin ang panlulumo at ipagpatuloy ang pakikipaglaban.

Verse 17

प्राणग्लहोऽयं समर इष्वक्षो वाहनासन: । अत्र न ज्ञायतेऽमुष्य जयोऽमुष्य पराजय: ॥ १७ ॥

O kaaway, ituring ang labang ito na parang sugal: ang buhay ang pusta, ang mga palaso ang dice, at ang mga hayop na sinasakyan ang siyang tabla ng laro. Walang nakaaalam kung sino ang matatalo o magwawagi; lahat ay nakasalalay sa kalooban ng tadhana.

Verse 18

श्रीशुक उवाच इन्द्रो वृत्रवच: श्रुत्वा गतालीकमपूजयत् । गृहीतवज्र: प्रहसंस्तमाह गतविस्मय: ॥ १८ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: Nang marinig ni Indra ang tuwiran at mapagpayo na mga salita ni Vṛtrāsura, pinuri niya ito at muling hinawakan ang vajra. Walang pagkalito at walang panlilinlang, ngumiti siya at nagsalita kay Vṛtrāsura nang ganito.

Verse 19

इन्द्र उवाच अहो दानव सिद्धोऽसि यस्य ते मतिरीद‍ृशी । भक्त: सर्वात्मनात्मानं सुहृदं जगदीश्वरम् ॥ १९ ॥

Sinabi ni Indra: O dānava! Sa ganitong pag-unawa mo, malinaw na ikaw ay ganap na. Ikaw ay lubos na bhakta ng Bhagavān—ang Paramātmā, Panginoon ng sanlibutan, at kaibigan ng lahat.

Verse 20

भवानतार्षीन्मायां वै वैष्णवीं जनमोहिनीम् । यद् विहायासुरं भावं महापुरुषतां गत: ॥ २० ॥

Nalampasan mo ang Vaiṣṇavī māyā ni Panginoong Viṣṇu na umaakit at lumilito sa mga nilalang. Dahil sa paglaya na iyon, iniwan mo ang asal-asura at naabot ang kalagayan ng dakilang bhakta.

Verse 21

खल्विदं महदाश्चर्यं यद् रज:प्रकृतेस्तव । वासुदेवे भगवति सत्त्वात्मनि दृढा मति: ॥ २१ ॥

O Vṛtrāsura, tunay na malaking kababalaghan ito: kahit ikaw ay isang asura na karaniwang ginagabayan ng rajas, ang isip mo’y matatag na nakatuon kay Bhagavān Vāsudeva, na laging nasa dalisay na sattva.

Verse 22

यस्य भक्तिर्भगवति हरौ नि:श्रेयसेश्वरे । विक्रीडतोऽमृताम्भोधौ किं क्षुद्रै: खातकोदकै: ॥ २२ ॥

Ang taong matatag sa bhakti kay Bhagavān Hari, ang Panginoon ng pinakamataas na kabutihan, ay tila lumalangoy sa karagatan ng nektar. Para sa kanya, ano pa ang silbi ng tubig sa maliliit na hukay?

Verse 23

श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणावन्योन्यं धर्मजिज्ञासया नृप । युयुधाते महावीर्याविन्द्रवृत्रौ युधाम्पती ॥ २३ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Sina Vṛtrāsura at Haring Indra ay nag-usap tungkol sa debosyonal na paglilingkod kahit sa larangan ng digmaan, at pagkatapos bilang tungkulin ay muling nagsimulang maglaban.

Verse 24

आविध्य परिघं वृत्र: कार्ष्णायसमरिन्दम: । इन्द्राय प्राहिणोद् घोरं वामहस्तेन मारिष ॥ २४ ॥

O Mahārāja Parīkṣit, si Vṛtrāsura, na kayang-kayang lupigin ang kanyang kaaway, ay kinuha ang kanyang bakal na pamalo, inikot ito, at inihagis kay Indra gamit ang kanyang kaliwang kamay.

Verse 25

स तु वृत्रस्य परिघं करं च करभोपमम् । चिच्छेद युगपद्देवो वज्रेण शतपर्वणा ॥ २५ ॥

Gamit ang kanyang kidlat na pinangalanang Śataparvan, sabay na pinutol ni Indra ang pamalo ni Vṛtrāsura at ang kanyang natitirang kamay.

Verse 26

दोर्भ्यामुत्कृत्तमूलाभ्यां बभौ रक्तस्रवोऽसुर: । छिन्नपक्षो यथा गोत्र: खाद्भ्रष्टो वज्रिणा हत: ॥ २६ ॥

Si Vṛtrāsura, na umaagos ang dugo at ang dalawang braso ay putol sa ugat, ay mukhang napakaganda, tulad ng isang lumilipad na bundok na ang mga pakpak ay pinagputul-putol ni Indra.

Verse 27

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्‍त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥

Inilagay ng makapangyarihang si Vṛtrāsura ang kanyang ibabang panga sa lupa at ang itaas sa langit. Niyanig niya ang mga bundok at nilunok si Indra kasama ang kanyang elepanteng si Airavata.

Verse 28

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्‍त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥

Si Vṛtrāsura ay napakalakas at napakatapang. Inilapat niya ang ibabang panga sa lupa at itinaas ang itaas na panga hanggang langit. Ang kanyang bibig ay malalim na gaya ng kalangitan, at ang dila’y kumikilos na parang dambuhalang ahas. Sa mga pangil na nakakatakot na tila kamatayan, wari’y lalamunin niya ang tatlong daigdig. Sa napakalaking anyo, pinayanig niya ang mga bundok at dinurog ang lupa sa kanyang mga paa, na para bang ang Himalaya ay naglalakad. Pagdating niya kay Indra, nilamon niya si Indra at ang sasakyang si Airāvata, gaya ng malaking sawa na lumulunok ng elepante.

Verse 29

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्‍त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥

Si Vṛtrāsura ay napakalakas at napakatapang. Inilapat niya ang ibabang panga sa lupa at itinaas ang itaas na panga hanggang langit. Ang kanyang bibig ay malalim na gaya ng kalangitan, at ang dila’y kumikilos na parang dambuhalang ahas. Sa mga pangil na nakakatakot na tila kamatayan, wari’y lalamunin niya ang tatlong daigdig. Sa napakalaking anyo, pinayanig niya ang mga bundok at dinurog ang lupa sa kanyang mga paa, na para bang ang Himalaya ay naglalakad. Pagdating niya kay Indra, nilamon niya si Indra at ang sasakyang si Airāvata, gaya ng malaking sawa na lumulunok ng elepante.

Verse 30

वृत्रग्रस्तं तमालोक्य सप्रजापतय: सुरा: । हा कष्टमिति निर्विण्णाश्चुक्रुशु: समहर्षय: ॥ ३० ॥

Nang makita ng mga diyos—kasama si Brahmā, ang mga prajāpati, at ang mga dakilang rishi—na nilamon ng demonyo si Indra, sila’y labis na nalumbay. Nanaghoy sila: “Ay! Kay laking kapahamakan! Kay laking kapahamakan!”

Verse 31

निगीर्णोऽप्यसुरेन्द्रेण न ममारोदरं गत: । महापुरुषसन्नद्धो योगमायाबलेन च ॥ ३१ ॥

Bagaman nilamon ng hari ng mga asura, hindi namatay si Indra sa loob ng tiyan ng demonyo. Sapagkat siya’y nababalutan ng banal na baluting kay Mahāpuruṣa Nārāyaṇa—na kaisa ni Nārāyaṇa mismo—at pinangangalagaan din ng sariling lakas ng yoga-māyā.

Verse 32

भित्त्वा वज्रेण तत्कुक्षिं निष्क्रम्य बलभिद् विभु: । उच्चकर्त शिर: शत्रोर्गिरिश‍ृङ्गमिवौजसा ॥ ३२ ॥

Sa pamamagitan ng kanyang vajra, si Indra na napakamakapangyarihan ay bumutas sa tiyan ni Vṛtrāsura at nakalabas. Pagkaraan, si Indra—ang pumatay kay Bala—ay agad na pinugutan ng ulo ang kaaway sa lakas ng kanyang kapangyarihan; ang ulong iyon ay kasingtaas ng tuktok ng bundok.

Verse 33

वज्रस्तु तत्कन्धरमाशुवेग: कृन्तन् समन्तात् परिवर्तमान: । न्यपातयत् तावदहर्गणेन यो ज्योतिषामयने वार्त्रहत्ये ॥ ३३ ॥

Bagama't ang kidlat ay mabilis na umikot sa leeg ni Vṛtrāsura, inabot ng isang buong taon (360 araw) bago mahiwalay ang kanyang ulo sa katawan. Pagkatapos ay nahulog ang kanyang ulo sa lupa.

Verse 34

तदा च खे दुन्दुभयो विनेदु- र्गन्धर्वसिद्धा: समहर्षिसङ्घा: । वार्त्रघ्नलिङ्गैस्तमभिष्टुवाना मन्त्रैर्मुदा कुसुमैरभ्यवर्षन् ॥ ३४ ॥

Nang mapatay si Vṛtrāsura, ang mga Gandharva at Siddha sa kalangitan ay nagbunyi at nagtambol. Sa pamamagitan ng mga himnong Veda, pinuri nila si Indra at pinaulanan siya ng mga bulaklak.

Verse 35

वृत्रस्य देहान्निष्क्रान्तमात्मज्योतिररिन्दम । पश्यतां सर्वदेवानामलोकं समपद्यत ॥ ३५ ॥

O Haring Parīkṣit, ang kislap ng buhay ay lumabas mula sa katawan ni Vṛtrāsura. Habang nakatingin ang lahat ng mga diyos, pumasok siya sa mundong transendental pabalik sa Diyos.