Adhyaya 12

Verse 1

श्रीनारद उवाच ब्रह्मचारी गुरुकुले वसन्दान्तो गुरोर्हितम् । आचरन्दासवन्नीचो गुरौ सुद‍ृढसौहृद: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Nārada: Ang brahmacārī ay dapat manirahan sa gurukula, supilin ang mga pandama, kumilos para sa kapakinabangan ng guru, maging mapagpakumbaba na parang lingkod, at magtaglay ng matibay na pagkakaibigan sa gurong espirituwal.

Verse 2

सायं प्रातरुपासीत गुर्वग्‍न्यर्कसुरोत्तमान् । सन्ध्ये उभे च यतवाग्जपन्ब्रह्म समाहित: ॥ २ ॥

Sa umaga at sa gabi, sa dalawang sandhyā, dapat niyang sambahin ang guru, ang banal na apoy, ang diyos ng araw, at ang Kataas-taasang Panginoong Viṣṇu; pigilin ang pananalita at taimtim na bigkasin ang Gāyatrī (brahma).

Verse 3

छन्दांस्यधीयीत गुरोराहूतश्चेत् सुयन्त्रित: । उपक्रमेऽवसाने च चरणौ शिरसा नमेत् ॥ ३ ॥

Kapag tinawag ng gurong espirituwal, ang mag-aaral ay dapat magpakasupil at araw-araw pag-aralan ang mga mantra ng Veda. Sa simula at sa wakas ng pag-aaral, mag-alay ng magalang na pagpupugay sa paanan ng guro.

Verse 4

मेखलाजिनवासांसि जटादण्डकमण्डलून् । बिभृयादुपवीतं च दर्भपाणिर्यथोदितम् ॥ ४ ॥

Ang brahmacārī ay dapat may hawak na dalisay na damong kuśa, magsuot ng sinturong dayami at kasuotang balat ng usa. Ayon sa śāstra, dapat siyang may jata, may tungkod at banga ng tubig, at may sagradong sinulid (upavīta).

Verse 5

सायं प्रातश्चरेद्भ‍ैक्ष्यं गुरवे तन्निवेदयेत् । भुञ्जीत यद्यनुज्ञातो नो चेदुपवसेत् क्‍वचित् ॥ ५ ॥

Ang brahmacārī ay dapat lumabas tuwing umaga at gabi upang mangalap ng limos at ialay ang lahat ng nakalap sa gurong espirituwal. Kakain lamang kung pinahintulutan ng guro; kung hindi, minsan ay kailangan niyang mag-ayuno.

Verse 6

सुशीलो मितभुग्दक्ष: श्रद्दधानो जितेन्द्रिय: । यावदर्थं व्यवहरेत् स्त्रीषु स्त्रीनिर्जितेषु च ॥ ६ ॥

Ang brahmacārī ay dapat maayos ang asal, banayad, kumain at mangalap nang sapat lamang, at maging masikap at bihasa. May ganap na pananampalataya sa turo ng guro at śāstra, at napipigil ang mga pandama, makihalubilo lamang sa kababaihan o sa mga kontrolado ng kababaihan kung kinakailangan.

Verse 7

वर्जयेत्प्रमदागाथामगृहस्थो बृहद्‌व्रत: । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्त्यपि यतेर्मन: ॥ ७ ॥

Ang brahmacārī, o yaong hindi pa tumatanggap ng gṛhastha-āśrama, ay dapat mahigpit na umiwas sa pakikipag-usap sa kababaihan o sa usapang tungkol sa kababaihan; sapagkat napakalakas ng mga pandama at maaari nitong guluhin maging ang isip ng isang sannyāsī.

Verse 8

केशप्रसाधनोन्मर्दस्‍नपनाभ्यञ्जनादिकम् । गुरुस्त्रीभिर्युवतिभि: कारयेन्नात्मनो युवा ॥ ८ ॥

Kung ang asawa ng espirituwal na guro ay bata pa, ang isang batang brahmacari ay hindi dapat hayaang suklayin niya ang kanyang buhok, masahehin ang kanyang katawan ng langis, o paliguan siya.

Verse 9

नन्वग्नि: प्रमदा नाम घृतकुम्भसम: पुमान् । सुतामपि रहो जह्यादन्यदा यावदर्थकृत् ॥ ९ ॥

Ang babae ay inihahalintulad sa apoy, at ang lalaki ay sa isang palayok ng mantikilya. Kaya't dapat iwasan ng lalaki ang makisama kahit sa kanyang sariling anak na babae sa isang liblib na lugar, lalo na sa ibang mga babae.

Verse 10

कल्पयित्वात्मना यावदाभासमिदमीश्वर: । द्वैतं तावन्न विरमेत्ततो ह्यस्य विपर्यय: ॥ १० ॥

Hangga't ang isang nilalang ay hindi ganap na nakakaunawa sa sarili—hangga't hindi siya malaya sa maling pagkakakilanlan sa kanyang katawan—hindi siya makakalaya sa konsepto ng dualidad. Kaya't may malaking pagkakataon na siya ay mahulog dahil ang kanyang katalinuhan ay nalilito.

Verse 11

एतत्सर्वं गृहस्थस्य समाम्नातं यतेरपि । गुरुवृत्तिर्विकल्पेन गृहस्थस्यर्तुगामिन: ॥ ११ ॥

Ang lahat ng mga patakaran at regulasyon ay pantay na nalalapat sa maybahay at sa sannyāsī. Gayunpaman, ang gṛhastha ay binibigyan ng pahintulot ng espirituwal na guro na makipagtalik sa panahon na paborable para sa pagpaparami.

Verse 12

अञ्जनाभ्यञ्जनोन्मर्दस्त्र्यवलेखामिषं मधु । स्रग्गन्धलेपालङ्कारांस्त्यजेयुर्ये बृहद्‌व्रता: ॥ १२ ॥

Ang mga kumuha ng panata ng selibasiya ay dapat umiwas sa mga sumusunod: paglalagay ng pampaganda sa mata, pagmamasahe ng langis, pagtingin sa babae o pagguhit ng larawan ng babae, pagkain ng karne, pag-inom ng alak, pagsusuot ng mga kuwintas na bulaklak, pabango, at mga alahas.

Verse 13

उषित्वैवं गुरुकुले द्विजोऽधीत्यावबुध्य च । त्रयीं साङ्गोपनिषदं यावदर्थं यथाबलम् ॥ १३ ॥ दत्त्वा वरमनुज्ञातो गुरो: कामं यदीश्वर: । गृहं वनं वा प्रविशेत्प्रव्रजेत्तत्र वा वसेत् ॥ १४ ॥

Sa ganitong paraan, ang isang dvija (brahmana, kshatriya, o vaishya) ay dapat manirahan sa gurukula sa ilalim ng pangangalaga ng gurong espirituwal, at pag-aralan ang tatlong Veda kasama ang mga vedanga at mga Upanishad ayon sa kanyang kakayahan upang maunawaan ang kahulugan. Pagkaraan, maghandog ng dakshina ayon sa nais ng guru at, sa kanyang pahintulot at utos, pumasok sa alinman sa mga ashrama: grhastha, vanaprastha, o sannyasa.

Verse 14

उषित्वैवं गुरुकुले द्विजोऽधीत्यावबुध्य च । त्रयीं साङ्गोपनिषदं यावदर्थं यथाबलम् ॥ १३ ॥ दत्त्वा वरमनुज्ञातो गुरो: कामं यदीश्वर: । गृहं वनं वा प्रविशेत्प्रव्रजेत्तत्र वा वसेत् ॥ १४ ॥

Sa ganitong paraan, ang isang dvija (brahmana, kshatriya, o vaishya) ay dapat manirahan sa gurukula sa ilalim ng pangangalaga ng gurong espirituwal, at pag-aralan ang tatlong Veda kasama ang mga vedanga at mga Upanishad ayon sa kanyang kakayahan upang maunawaan ang kahulugan. Pagkaraan, maghandog ng dakshina ayon sa nais ng guru at, sa kanyang pahintulot at utos, pumasok sa alinman sa mga ashrama: grhastha, vanaprastha, o sannyasa.

Verse 15

अग्नौ गुरावात्मनि च सर्वभूतेष्वधोक्षजम् । भूतै: स्वधामभि: पश्येदप्रविष्टं प्रविष्टवत् ॥ १५ ॥

Dapat makita ang Adhokṣaja—ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, si Viṣṇu—sa apoy, sa gurong espirituwal, sa sariling pagkatao, at sa lahat ng nilalang, sa anumang kalagayan; kasama ang Kanyang mga kapangyarihan ng svadhāma, Siya’y tila kapwa “pumasok” at “hindi pumasok” nang sabay. Siya’y nasa labas at nasa loob bilang ganap na tagapamahala ng lahat.

Verse 16

एवं विधो ब्रह्मचारी वानप्रस्थो यतिर्गृही । चरन्विदितविज्ञान: परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १६ ॥

Sa ganitong pagsasanay, maging siya’y brahmacari, grhastha, vanaprastha, o yati (sannyasi), namumuhay siya na may malinaw na kaalaman sa pag-iral ng Panginoon sa lahat ng dako; at sa paraang ito, naaabot niya ang Parabrahman, ang Ganap na Katotohanan.

Verse 17

वानप्रस्थस्य वक्ष्यामि नियमान्मुनिसम्मतान् । यानास्थाय मुनिर्गच्छेद‍ृषिलोकमुहाञ्जसा ॥ १७ ॥

O Hari, ngayon ay ilalarawan ko ang mga tuntunin para sa vanaprastha na kinikilala ng mga muni. Sa mahigpit na pagsunod sa mga ito, ang vanaprasthang muni ay madaling maitataas sa daigdig ng mga rishi, ang Maharloka.

Verse 18

न कृष्टपच्यमश्नीयादकृष्टं चाप्यकालत: । अग्निपक्व‍मथामं वा अर्कपक्व‍मुताहरेत् ॥ १८ ॥

Ang isang vānaprastha ay hindi dapat kumain ng butil na itinanim sa bukiring inararo. Hindi rin siya dapat kumain ng butil na tumubo nang kusa ngunit hindi pa hinog. Hindi siya kakain ng niluto sa apoy o hilaw; tanging mga bungang hinog sa sikat ng araw ang dapat kainin.

Verse 19

वन्यैश्चरुपुरोडाशान् निर्वपेत् कालचोदितान् । लब्धे नवे नवेऽन्नाद्ये पुराणं च परित्यजेत् ॥ १९ ॥

Ang vānaprastha ay dapat maghanda ng mga handog na caru at puroḍāśa para sa yajña mula sa mga bungang-kahoy at butil na likás na tumutubo sa gubat, ayon sa takdang panahon. Kapag may bagong butil, talikuran ang lumang naimbak.

Verse 20

अग्‍न्यर्थमेव शरणमुटजं वाद्रिकन्दरम् । श्रयेत हिमवाय्वग्निवर्षार्कातपषाट्‌स्वयम् ॥ २० ॥

Ang vānaprastha ay dapat manirahan sa kubong pawid o sa yungib ng bundok para lamang sa pag-iingat ng banal na apoy. Ngunit siya mismo ay dapat magsanay na tiisin ang niyebe, hangin, apoy, ulan, at tindi ng araw.

Verse 21

केशरोमनखश्मश्रुमलानि जटिलो दधत् । कमण्डल्वजिने दण्डवल्कलाग्निपरिच्छदान् ॥ २१ ॥

Ang vānaprastha ay dapat magtali ng buhok na jaṭā, hayaang humaba ang buhok, balahibo sa katawan, mga kuko at bigote, at huwag alisin ang dumi sa katawan. Dapat siyang may dalang kamaṇḍalu, balat ng usa at tungkod, magsuot ng balat ng puno bilang takip, at gumamit ng kasuotang kulay-apoy.

Verse 22

चरेद्वने द्वादशाब्दानष्टौ वा चतुरो मुनि: । द्वावेकं वा यथा बुद्धिर्न विपद्येत कृच्छ्रत: ॥ २२ ॥

Sa maingat na pagninilay, ang vānaprastha ay dapat manatili sa gubat nang labindalawang taon, walo, apat, dalawa, o kahit isang taon man lamang. Dapat siyang kumilos upang ang isip ay hindi magambala o mahirapan dahil sa labis na austeridad.

Verse 23

यदाकल्प: स्वक्रियायां व्याधिभिर्जरयाथवा । आन्वीक्षिक्यां वा विद्यायां कुर्यादनशनादिकम् ॥ २३ ॥

Kapag dahil sa sakit o katandaan ay hindi na magawa ang itinakdang tungkulin o pag-aaral ng Veda para sa pag-unlad espirituwal, dapat niyang isagawa ang pag-aayuno, ibig sabihin ay pag-iwas sa pagkain.

Verse 24

आत्मन्यग्नीन् समारोप्य सन्न्यस्याहं ममात्मताम् । कारणेषु न्यसेत् सम्यक्सङ्घातं तु यथार्हत: ॥ २४ ॥

Dapat niyang ilagak nang wasto ang sangkap ng apoy sa sarili at sa gayon ay talikuran ang pagkapit sa ‘ako’ at ‘akin’ na pag-aakalang ang katawan ang sarili. Pagkaraan, unti-unting ilusaw ang katawang materyal sa limang elemento.

Verse 25

खे खानि वायौ निश्वासांस्तेज:सूष्माणमात्मवान् । अप्स्वसृक्‍श्लेष्मपूयानि क्षितौ शेषं यथोद्भ‍वम् ॥ २५ ॥

Ang mahinahon at may ganap na kaalaman ay dapat ilusaw ang mga bahagi ng katawan sa kanilang pinagmulan: ang mga butas ng katawan sa kalawakan, ang paghinga sa hangin, ang init sa apoy, ang semilya-dugo-uhog-nana sa tubig, at ang matitigas na bahagi gaya ng balat, laman, at buto sa lupa.

Verse 26

वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥ २६ ॥ मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥ २७ ॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ २८ ॥

Pagkaraan, ialay ang pananalita at ang pandamang nagsasalita sa apoy; ang kasanayan at dalawang kamay kay Indra; ang lakas ng paggalaw at mga paa kay Panginoong Viṣṇu; ang pagnanasa at ari kay Prajāpati; ang puwit at kapangyarihang maglabas, sa nararapat na lugar, kay Mṛtyu. Ang pandinig at tunog sa mga diyos ng mga direksiyon; ang balat at haplos kay Vāyu; ang anyo at paningin sa araw; ang dila kasama si Varuṇa sa tubig; at ang pang-amoy kasama ang Aśvinī-kumāra at mga amoy sa lupa.

Verse 27

वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥ २६ ॥ मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥ २७ ॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ २८ ॥

Pagkaraan, ialay ang pananalita at ang pandamang nagsasalita sa apoy; ang kasanayan at dalawang kamay kay Indra; ang lakas ng paggalaw at mga paa kay Panginoong Viṣṇu; ang pagnanasa at ari kay Prajāpati; ang puwit at kapangyarihang maglabas, sa nararapat na lugar, kay Mṛtyu. Ang pandinig at tunog sa mga diyos ng mga direksiyon; ang balat at haplos kay Vāyu; ang anyo at paningin sa araw; ang dila kasama si Varuṇa sa tubig; at ang pang-amoy kasama ang Aśvinī-kumāra at mga amoy sa lupa.

Verse 28

वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥ २६ ॥ मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥ २७ ॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ २८ ॥

Pagkaraan, ang pananalita at dila ay ialay sa apoy; ang kasanayang-panggawa at dalawang kamay ay ibigay kay Indra; ang lakas ng paglakad at mga paa ay iukol kay Bhagavān Viṣṇu; ang pagnanasa at ari ay ialay kay Prajāpati. Ang puwit at kapangyarihang maglabas ay ilagak kay Mṛtyu sa nararapat; ang pandinig kasama ng tunog ay ibigay sa mga diyos ng mga direksiyon; ang pandama at mga bagay na nadarama ay iukol kay Vāyu; ang anyo at lakas ng paningin ay ialay sa araw; ang dila kasama si Varuṇa ay ilagay sa tubig; at ang pang-amoy kasama ng mga amoy, kasama ang Aśvinī-kumāra, ay ilagak sa lupa.

Verse 29

मनो मनोरथैश्चन्द्रे बुद्धिं बोध्यै: कवौ परे । कर्माण्यध्यात्मना रुद्रे यदहं ममताक्रिया । सत्त्वेन चित्तं क्षेत्रज्ञे गुणैर्वैकारिकं परे ॥ २९ ॥ अप्सु क्षितिमपो ज्योतिष्यदो वायौ नभस्यमुम् । कूटस्थे तच्च महति तदव्यक्तेऽक्षरे च तत् ॥ ३० ॥

Ang isip (manas) kasama ang lahat ng pagnanasa ay dapat lumusaw sa diyos na Buwan; ang talino (buddhi) at mga bagay na nalalaman ay ilagak kay Brahmā, ang Kataas-taasang Kavi. Ang huwad na ego na nasa ilalim ng mga guṇa—na nagpapaisip na “ako ang katawang ito” at “akin ang lahat”—kasama ang mga gawaing karma, ay dapat lumusaw kay Rudra, ang namumunong diyos ng ego. Ang kamalayan (citta) sa sattva ay lumusaw sa jīva na kṣetrajña; at ang vaikarika na sangkap, kasama ang mga diyos na kumikilos ayon sa guṇa, ay lumusaw sa Kataas-taasang Panginoon. Ang lupa ay lumusaw sa tubig, ang tubig sa liwanag ng araw, ang liwanag sa hangin, ang hangin sa langit, ang langit sa ego, ang ego sa mahat-tattva, ang mahat sa di-nahahayag na pradhāna, at sa huli ang di-nahahayag na sangkap sa Paramātmā.

Verse 30

मनो मनोरथैश्चन्द्रे बुद्धिं बोध्यै: कवौ परे । कर्माण्यध्यात्मना रुद्रे यदहं ममताक्रिया । सत्त्वेन चित्तं क्षेत्रज्ञे गुणैर्वैकारिकं परे ॥ २९ ॥ अप्सु क्षितिमपो ज्योतिष्यदो वायौ नभस्यमुम् । कूटस्थे तच्च महति तदव्यक्तेऽक्षरे च तत् ॥ ३० ॥

Ang isip (manas) kasama ang lahat ng pagnanasa ay dapat lumusaw sa diyos na Buwan; ang talino (buddhi) at mga bagay na nalalaman ay ilagak kay Brahmā, ang Kataas-taasang Kavi. Ang huwad na ego na nasa ilalim ng mga guṇa—na nagpapaisip na “ako ang katawang ito” at “akin ang lahat”—kasama ang mga gawaing karma, ay dapat lumusaw kay Rudra, ang namumunong diyos ng ego. Ang kamalayan (citta) sa sattva ay lumusaw sa jīva na kṣetrajña; at ang vaikarika na sangkap, kasama ang mga diyos na kumikilos ayon sa guṇa, ay lumusaw sa Kataas-taasang Panginoon. Ang lupa ay lumusaw sa tubig, ang tubig sa liwanag ng araw, ang liwanag sa hangin, ang hangin sa langit, ang langit sa ego, ang ego sa mahat-tattva, ang mahat sa di-nahahayag na pradhāna, at sa huli ang di-nahahayag na sangkap sa Paramātmā.

Verse 31

इत्यक्षरतयात्मानं चिन्मात्रमवशेषितम् । ज्ञात्वाद्वयोऽथ विरमेद् दग्धयोनिरिवानल: ॥ ३१ ॥

Kapag ang lahat ng pagtatalaga sa materya ay nalusaw sa kani-kanilang sangkap, alamin na ang natitira ay ang ātman na di-nasisira—dalisay na kamalayan lamang. Sa pagkaalam na siya’y di-dalawa at kapantay sa kalidad ng Kataas-taasan, ang jīva ay tumigil sa materyal na pag-iral, gaya ng apoy na humihinto kapag naubos ang kahoy na sinusunog nito.