Adhyaya 21

Verse 1

श्रीशुक उवाच एतावानेव भूवलयस्य सन्निवेश: प्रमाणलक्षणतो व्याख्यात: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: Mahal na Hari, hanggang dito ay inilarawan ko ang pagkakaayos ng Bhū-maṇḍala, kasama ang diyametro ng sansinukob at ang pangkalahatang mga katangian nito, ayon sa pagtataya ng mga pantas.

Verse 2

एतेन हि दिवो मण्डलमानं तद्विद उपदिशन्ति यथा द्विदलयोर्निष्पावादीनां ते अन्तरेणान्तरिक्षं तदुभयसन्धितम् ॥ २ ॥

Gaya ng butil ng trigo na hinahati sa dalawa: kapag alam ang sukat ng ibabang bahagi, mahihinuha ang sukat ng itaas. Gayon din, itinuturo ng mga dalubhasa sa kosmograpiya na sa pag-alam ng sukat ng ibabang bahagi ng sansinukob, mauunawaan ang sukat ng itaas. Ang kalangitan sa pagitan ng globo ng lupa at globo ng langit ay tinatawag na antarikṣa (kalawakan), na nakakaugnay sa tuktok ng lupa at sa ilalim ng langit.

Verse 3

यन्मध्यगतो भगवांस्तपतपतिस्तपन आतपेन त्रिलोकीं प्रतपत्यवभासयत्यात्मभासा स एष उदगयनदक्षिणायनवैषुवतसंज्ञाभिर्मान्द्यशैघ्य्रसमानाभिर्गतिभिरारोहणावरोहणसमानस्थानेषु यथासवनमभिपद्यमानो मकरादिषु राशिष्वहोरात्राणि दीर्घह्रस्वसमानानि विधत्ते ॥ ३ ॥

Sa gitna ng antarikṣa naroon ang maringal na araw, hari ng mga nagbibigay-init. Sa sariling sinag nito, pinaiinit at pinapaliwanag nito ang tatlong daigdig at pinananatili ang kaayusan ng sansinukob. Ayon sa kalooban ng Kataas-taasang Panginoon, kapag tumatahak ito sa hilaga, sa timog, o sa ekwador, sinasabing mabagal, mabilis, o katamtaman ang galaw. Ayon sa pag-akyat, pagbaba, o pagdaan sa ekwador—at sa pagdampi sa mga tanda ng zodiak na pinangungunahan ng Makara—itinatalaga nito ang mga araw at gabi na mahaba, maikli, o magkapantay.

Verse 4

यदा मेषतुलयोर्वर्तते तदाहोरात्राणि समानानि भवन्ति यदा वृषभादिषु पञ्चसु च राशिषु चरति तदाहान्येव वर्धन्ते ह्रसति च मासि मास्येकैका घटिका रात्रिषु ॥ ४ ॥

Kapag dumaraan ang araw sa Meṣa (Aries) at Tulā (Libra), magkapantay ang haba ng araw at gabi. Kapag dumaraan ito sa limang tanda na nagsisimula sa Vṛṣabha (Taurus), humahaba ang mga araw at umiiksi ang mga gabi ng tig-isang ghaṭikā (kalahating oras) bawat buwan—hanggang sa muling maging pantay sa Tulā.

Verse 5

यदा वृश्चिकादिषु पञ्चसु वर्तते तदाहोरात्राणि विपर्ययाणि भवन्ति ॥ ५ ॥

Kapag dumaraan ang araw sa limang tanda na nagsisimula sa Vṛścika (Scorpio), nagiging kabaligtaran ang haba ng araw at gabi: umiiksi ang araw at humahaba ang gabi; saka unti-unting bumabalik sa pagkakapantay.

Verse 6

यावद्दक्षिणायनमहानि वर्धन्ते यावदुदगयनं रात्रय: ॥ ६ ॥

Hangga’t ang araw ay naglalakbay patungong dakṣiṇāyana (timog), humahaba ang mga araw; at hangga’t ito’y naglalakbay patungong udagayana (hilaga), humahaba ang mga gabi.

Verse 7

एवं नव कोटय एकपञ्चाशल्लक्षाणि योजनानां मानसोत्तरगिरिपरिवर्तनस्योपदिशन्ति तस्मिन्नैन्द्रीं पुरीं पूर्वस्मान्मेरोर्देवधानीं नाम दक्षिणतो याम्यां संयमनीं नाम पश्चाद्वारुणीं निम्‍लोचनीं नाम उत्तरत: सौम्यां विभावरीं नाम तासूदयमध्याह्नास्तमयनिशीथानीति भूतानां प्रवृत्तिनिवृत्तिनिमित्तानि समयविशेषेण मेरोश्चतुर्दिशम् ॥ ७ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī—O Hari, sinasabi ng mga pantas na ang araw ay umiikot sa paligid ng Bundok Mānasottara sa bilog na may habang 9,51,00,000 yojana. Sa Mānasottara, sa silangan ng Bundok Sumeru ay ang Devadhānī ni Indra; sa timog ang Saṁyamanī ni Yamarāja; sa kanluran ang Nimlocanī ni Varuṇa; at sa hilaga ang Vibhāvarī ng diyos ng buwan. Ayon sa takdang oras, nagaganap doon ang pagsikat, katanghalian, paglubog at hatinggabi, kaya’t ang mga nilalang ay kumikilos at tumitigil sa kani-kanilang tungkulin.

Verse 8

तत्रत्यानां दिवसमध्यङ्गत एव सदाऽऽदित्यस्तपति सव्येनाचलं दक्षिणेन करोति ॥ ८ ॥ यत्रोदेति तस्य ह समानसूत्रनिपाते निम्‍लोचति यत्र क्‍वचन स्यन्देनाभितपति तस्य हैष समानसूत्रनिपाते प्रस्वापयति तत्र गतं न पश्यन्ति ये तं समनुपश्येरन् ॥ ९ ॥

Ang mga nilalang na naninirahan sa Bundok Sumeru ay laging mainit na parang katanghalian, sapagkat para sa kanila ang araw ay palaging nasa tuktok ng ulo. Bagaman ang araw ay gumagalaw nang pakaliwa (taliwas sa ikot ng orasan) habang nakaharap sa mga konstelasyon at inilalagay ang Sumeru sa kaliwa, dahil sa hangin na dakṣiṇāvarta ay tila gumagalaw din ito nang pakanan na wari’y nasa kanan ang bundok. Ang mga taong nasa lupang kabaligtaran ng lugar ng pagsikat ay makakakita ng paglubog; at ang kabaligtaran ng lugar ng katanghalian ay nakararanas ng hatinggabi. Gayundin, ang mga nasa lugar ng paglubog kapag pumunta sa kabaligtarang lupain ay hindi makikita ang araw sa gayunding kalagayan.

Verse 9

तत्रत्यानां दिवसमध्यङ्गत एव सदाऽऽदित्यस्तपति सव्येनाचलं दक्षिणेन करोति ॥ ८ ॥ यत्रोदेति तस्य ह समानसूत्रनिपाते निम्‍लोचति यत्र क्‍वचन स्यन्देनाभितपति तस्य हैष समानसूत्रनिपाते प्रस्वापयति तत्र गतं न पश्यन्ति ये तं समनुपश्येरन् ॥ ९ ॥

Ang mga nilalang na naninirahan sa Bundok Sumeru ay laging mainit na parang katanghalian, sapagkat para sa kanila ang araw ay palaging nasa tuktok ng ulo. Bagaman ang araw ay gumagalaw nang pakaliwa habang nakaharap sa mga konstelasyon at inilalagay ang Sumeru sa kaliwa, dahil sa hangin na dakṣiṇāvarta ay tila gumagalaw din ito nang pakanan na wari’y nasa kanan ang bundok. Ang mga taong nasa lupang kabaligtaran ng lugar ng pagsikat ay makakakita ng paglubog; at ang kabaligtaran ng lugar ng katanghalian ay nakararanas ng hatinggabi. Gayundin, ang mga nasa lugar ng paglubog kapag pumunta sa kabaligtarang lupain ay hindi makikita ang araw sa gayunding kalagayan.

Verse 10

यदा चैन्द्य्रा: पुर्या: प्रचलते पञ्चदशघटिकाभिर्याम्यां सपादकोटिद्वयं योजनानां सार्धद्वादशलक्षाणि साधिकानि चोपयाति ॥ १० ॥

Kapag ang araw ay naglalakbay mula sa Devadhānī, tahanan ni Indra, patungo sa Saṁyamanī, tahanan ni Yamarāja, tinatahak nito ang 23,775,000 yojana sa loob ng labinlimang ghaṭikā (anim na oras).

Verse 11

एवं ततो वारुणीं सौम्यामैन्द्रीं च पुनस्तथान्ये च ग्रहा: सोमादयो नक्षत्रै: सह ज्योतिश्चक्रे समभ्युद्यन्ति सह वा निम्‍लोचन्ति ॥ ११ ॥

Sa gayon, ang araw ay naglalakbay mula Saṁyamanī patungong Nimlocanī, tahanan ni Varuṇa; mula roon patungong Vibhāvarī, tahanan ng diyos ng buwan; at mula roon ay bumabalik muli sa Devadhānī, tahanan ni Indra. Sa katulad na paraan, ang buwan at ang iba pang planeta at bituin, kasama ng mga konstelasyon, ay lumilitaw sa bilog ng liwanag sa kalangitan, saka lumulubog at muling nagiging di-nakikita.

Verse 12

एवं मुहूर्तेन चतुस्त्रिंशल्लक्षयोजनान्यष्टशताधिकानि सौरो रथस्त्रयीमयोऽसौ चतसृषु परिवर्तते पुरीषु ॥ १२ ॥

Sa gayon, sa loob ng isang muhūrta, ang karwahe ng diyos na Araw na trayīmaya—sinamba sa mga salitang Veda na ‘oṁ bhūr bhuvaḥ svaḥ’—ay umiikot sa apat na tirahang nabanggit at tumatakbo sa bilis na 3,400,800 yojana।

Verse 13

यस्यैकं चक्रं द्वादशारं षण्नेमि त्रिणाभि संवत्सरात्मकं समामनन्ति तस्याक्षो मेरोर्मूर्धनि कृतो मानसोत्तरे कृतेतरभागो यत्र प्रोतं रविरथचक्रं तैलयन्त्रचक्रवद् भ्रमन्मानसोत्तरगिरौ परिभ्रमति ॥ १३ ॥

Ang karwahe ng diyos na Araw ay may iisang gulong lamang na tinatawag na Saṁvatsara. Ang labindalawang buwan ang labindalawang spoke nito, ang anim na panahon ang mga bahagi ng rim, at ang tatlong cātur-māsya ang tatlong-bahaging hub. Ang isang dulo ng ehe ay nakapatong sa tuktok ng Bundok Sumeru at ang kabila sa Bundok Mānasottara; ang gulong na nakakabit sa panlabas na dulo ng ehe ay patuloy na umiikot sa Mānasottara tulad ng gulong ng makinang pangpiga ng langis।

Verse 14

तस्मिन्नक्षे कृतमूलो द्वितीयोऽक्षस्तुर्यमानेन सम्मितस्तैलयन्त्राक्षवद् ध्रुवे कृतोपरिभाग: ॥ १४ ॥

Sa unang ehe ay nakakabit ang ikalawang ehe na may habang isang-kapat lamang. Gaya ng ehe ng makinang pangpiga ng langis, ang itaas na dulo ng ikalawang ehe na ito ay nakatali sa Dhruvaloka sa pamamagitan ng lubid ng hangin.

Verse 15

रथनीडस्तु षट्‌त्रिंशल्लक्षयोजनायतस्तत्तुरीयभागविशालस्तावान् रविरथयुगो यत्र हयाश्छन्दोनामान: सप्तारुणयोजिता वहन्ति देवमादित्यम् ॥ १५ ॥

Mahal na Hari, ang katawan ng karwahe ng diyos na Araw ay tinatayang 3,600,000 yojana ang haba at ang lapad ay isang-kapat nito. Gayon din ang lapad ng pamatok. Ang pitong kabayong pinangalan sa mga metrong Veda gaya ng Gāyatrī ay ikinabit ni Aruṇadeva sa pamatok; sila’y walang humpay na nagdadala kay Aditya-deva.

Verse 16

पुरस्तात्सवितुररुण: पश्चाच्च नियुक्त: सौत्ये कर्मणि किलास्ते ॥ १६ ॥

Bagaman si Aruṇadeva ay nakaupo sa unahan ng diyos na Araw at abala sa pagmamaneho ng karwahe at pagkontrol sa mga kabayo, siya’y tumitingin pa rin pabalik, patungo sa diyos na Araw.

Verse 17

तथा वालिखिल्या ऋषयोऽङ्गुष्ठपर्वमात्रा: षष्टिसहस्राणि पुरत: सूर्यं सूक्तवाकाय नियुक्ता: संस्तुवन्ति ॥ १७ ॥

Gayon din, may animnapung libong banal na rishi na tinatawag na Vālikhilya, bawat isa’y kasinlaki ng kasukasuan ng hinlalaki, na nasa harap ni Sūryadeva at umaawit ng maririkit na papuri sa Kanya.

Verse 18

तथान्ये च ऋषयो गन्धर्वाप्सरसो नागा ग्रामण्यो यातुधाना देवा इत्येकैकशो गणा: सप्त चतुर्दश मासि मासि भगवन्तं सूर्यमात्मानं नानानामानं पृथङ्‌नानानामान: पृथक्‌कर्मभिर्द्वन्द्वश उपासते ॥ १८ ॥

Gayundin, ang ibang mga rishi, Gandharva, Apsarā, Nāga, Yakṣa, Rākṣasa, at mga deva—nahahati sa mga pangkat na tig-dalawa—ay kumukuha ng iba’t ibang pangalan bawat buwan at patuloy na nagsasagawa ng sari-saring ritwal upang sambahin ang Kataas-taasang Panginoon bilang Sūryadeva na may maraming pangalan.

Verse 19

लक्षोत्तरं सार्धनवकोटियोजनपरिमण्डलं भूवलयस्य क्षणेन सगव्यूत्युत्तरं द्विसहस्रयोजनानि स भुङ्क्ते ॥ १९ ॥

Mahal na Hari, sa kanyang landas sa paligid ng Bhū-maṇḍala, tinatahak ni Sūryadeva ang layong 95,100,000 yojana sa isang kisap; ang bilis niya ay 2,000 yojana at dalawang krośa sa bawat sandali.