Adhyaya 13

Verse 1

ब्राह्मण उवाच दुरत्ययेऽध्वन्यजया निवेशितो रजस्तम:सत्त्वविभक्तकर्मद‍ृक् । स एष सार्थोऽर्थपर: परिभ्रमन् भवाटवीं याति न शर्म विन्दति ॥ १ ॥

Wika ng brāhmaṇa: O Haring Rahūgaṇa, ang nilalang na nabihag ay pinapasok ng māyā sa landas ng sanlibutan na napakahirap tawirin. Sa ilalim ng tatlong guṇa, tatlong bunga ng gawa lamang—mabuti, masama, at halo—ang nakikita niya, kaya kumakapit siya sa dharma, artha, kāma, at sa kaisipang mokṣa na paglusaw sa Kataas-taasan. Gaya ng mangangalakal na pumapasok sa gubat para sa tubo, gumagala siya sa gubat ng kapanganakan at kamatayan araw at gabi, ngunit hindi nakakamit ang tunay na ligaya.

Verse 2

यस्यामिमे षण्नरदेव दस्यव: सार्थं विलुम्पन्ति कुनायकं बलात् । गोमायवो यत्र हरन्ति सार्थिकं प्रमत्तमाविश्य यथोरणं वृका: ॥ २ ॥

O Hari, sa gubat ng pag-iral na materyal ay may anim na makapangyarihang tulisan; pinapaling nila sa maling landas ang mangangalakal—ang kaluluwang nakagapos—at sapilitang ninanakawan. Gaya ng mga lobo na inaagaw ang kordero mula sa tagapangalaga, gayon din ang asawa at mga anak, na parang mga asong-gubat, pumapasok sa puso ng mangangalakal na pabaya at sinasamsam siya sa maraming paraan.

Verse 3

प्रभूतवीरुत्तृणगुल्मगह्वरे कठोरदंशैर्मशकैरुपद्रुत: । क्‍वचित्तु गन्धर्वपुरं प्रपश्यति क्‍वचित्‍क्‍वचिच्चाशुरयोल्मुकग्रहम् ॥ ३ ॥

Sa gubat na ito ay may masisiksik na silong ng mga palumpong, damo, at baging; doon ang kaluluwang nakagapos ay laging ginugulo ng masakit kumagat na lamok (mga taong mainggitin). Minsan nakikita niya ang isang guniguning palasyo na parang lungsod ng Gandharva, at minsan naman nalilito siya sa biglang anyo ng multo na tila bulalakaw sa langit.

Verse 4

निवासतोयद्रविणात्मबुद्धि- स्ततस्ततो धावति भो अटव्याम् । क्‍वचिच्च वात्योत्थितपांसुधूम्रा दिशो न जानाति रजस्वलाक्ष: ॥ ४ ॥

O Hari, sa gubat ng sansara, ang mangangalakal na nalilinlang ng pag-aakalang ang tahanan, yaman, at kamag‑anak ay ‘sarili’ ay tumatakbo sa iba’t ibang dako upang maghanap ng tagumpay. Minsan natatakpan ang kanyang mga mata ng alikabok ng ipu‑ipo—ibig sabihin, sa pagnanasa, lalo na sa ganda ng asawa sa panahon ng regla, siya’y nabubulag at di malaman ang landas.

Verse 5

अद‍ृश्यझिल्लीस्वनकर्णशूल उलूकवाग्भिर्व्यथितान्तरात्मा । अपुण्यवृक्षान् श्रयते क्षुधार्दितो मरीचितोयान्यभिधावति क्‍वचित् ॥ ५ ॥

Sa gubat ng sansara, ang kaluluwang nakagapos ay minsang nakaririnig ng di-nakikitang kuliglig na masakit sa tainga. Minsan ang huni ng kuwago, gaya ng mapanakit na salita ng kaaway, ay sumasakit sa loob. Dahil sa gutom, sumisilong siya sa punong walang bunga at bulaklak at nagdurusa. Naghahanap siya ng tubig, ngunit nalilinlang ng mirage at hinahabol iyon.

Verse 6

क्‍वचिद्वितोया: सरितोऽभियाति परस्परं चालषते निरन्ध: । आसाद्य दावं क्‍वचिदग्नितप्तो निर्विद्यते क्‍व च यक्षैर्हृतासु: ॥ ६ ॥

Minsan tumatalon siya sa mababaw na ilog; minsan dahil kapos sa pagkain ay napipilitang mamalimos kahit sa di-mapagkawanggawa. Minsan sinusunog siya ng init ng buhay‑pamilya na gaya ng sunog sa gubat. At minsan nalulumbay siya kapag ang yaman na mahal na parang buhay ay ninanakaw ng mga hari sa ngalan ng mabibigat na buwis.

Verse 7

शूरैर्हृतस्व: क्‍व च निर्विण्णचेता: शोचन् विमुह्यन्नुपयाति कश्मलम् । क्‍वचिच्च गन्धर्वपुरं प्रविष्ट: प्रमोदते निर्वृतवन्मुहूर्तम् ॥ ७ ॥

Minsan, dahil natalo o ninakawan ng mas makapangyarihan, nawawala sa kanya ang lahat ng ari‑arian. Kaya siya’y lubhang nalulumbay; sa pagdadalamhati’y minsan parang nawawalan ng malay at nalulubog sa dalamhati. Minsan naman iniisip niyang para siyang pumasok sa lungsod ng mga Gandharva, naglalarawan ng maringal na siyudad at umaasang sasaya kasama ang pamilya at yaman; ngunit ang gayong ligaya’y sandali lamang.

Verse 8

चलन् क्‍वचित्कण्टकशर्कराङ्‌घ्रि- र्नगारुरुक्षुर्विमना इवास्ते । पदे पदेऽभ्यन्तरवह्निनार्दित: कौटुम्बिक: क्रुध्यति वै जनाय ॥ ८ ॥

Minsan habang naglalakad, natutusok ang paa niya ng tinik at pira‑pirang bato; nais man niyang umakyat sa bundok, dahil kulang sa sapin sa paa ay nalulumbay siyang tumitigil. Minsan naman ang taong labis na nakakapit sa pamilya ay sinusunog ng apoy sa loob—gutom at iba pa—kaya sa kanyang kaawa‑awang kalagayan ay nagagalit siya sa sarili niyang mga kamag‑anak.

Verse 9

क्‍वचिन्निगीर्णोऽजगराहिना जनो नावैति किञ्चिद्विपिनेऽपविद्ध: । दष्ट: स्म शेते क्‍व च दन्दशूकै- रन्धोऽन्धकूपे पतितस्तमिस्रे ॥ ९ ॥

Sa gubat ng materyal na pag-iral, kung minsan ang kaluluwa ay nilulunok ng sawa o nadudurog; noon ay nakahandusay siyang parang patay, walang malay at kaalaman. Kung minsan, kinakagat siya ng iba pang makamandag na ahas. Dahil bulag sa tunay na kamalayan, nahuhulog siya sa madilim na balon ng impiyernong buhay na walang pag-asang mailigtas.

Verse 10

कर्हि स्म चित्क्षुद्ररसान् विचिन्वं- स्तन्मक्षिकाभिर्व्यथितो विमान: । तत्रातिकृच्छ्रात्प्रतिलब्धमानो बलाद्विलुम्पन्त्यथ तं ततोऽन्ये ॥ १० ॥

Kung minsan, para sa munting kaligayahang seksuwal, hinahanap ng tao ang mga babaeng malaswa. Sa pagsubok na iyon, siya’y iniinsulto at pinarurusahan ng mga kamag-anak ng babae—gaya ng pagkuha ng pulot at pag-atake ng mga bubuyog. Kung minsan, matapos gumastos ng maraming pera, nakakakuha siya ng ibang babae para sa dagdag na aliw ng pandama; ngunit sa kasamaang-palad, ang babaeng iyon ay inaagaw ng isa pang mapagpakasasa.

Verse 11

क्‍वचिच्च शीतातपवातवर्ष- प्रतिक्रियां कर्तुमनीश आस्ते । क्‍वचिन्मिथो विपणन् यच्च किञ्चिद् विद्वेषमृच्छत्युत वित्तशाठ्यात् ॥ ११ ॥

Kung minsan abala ang nilalang sa pagharap sa mga likás na kaguluhan—matinding lamig, nakapapasong init, malakas na hangin, labis na ulan, at iba pa. Kapag hindi niya ito makayanan, labis siyang nagdurusa. Kung minsan naman, sunod-sunod siyang nadadaya sa mga transaksiyong pangkalakalan. Sa ganitong pandaraya dahil sa yaman, nagkakaroon ng pagkamuhi at alitan sa isa’t isa.

Verse 12

क्‍वचित्‍क्‍वचित्क्षीणधनस्तु तस्मिन् शय्यासनस्थानविहारहीन: । याचन् परादप्रतिलब्धकाम: पारक्यद‍ृष्टिर्लभतेऽवमानम् ॥ १२ ॥

Sa landas ng materyal na pag-iral, kung minsan ang tao’y nauubusan ng yaman; kaya wala siyang tahanan, higaan, mauupuan, ni wastong ligaya sa pamilya. Kaya siya’y namamalimos sa iba, ngunit kapag hindi natupad ang nais, ibig niyang manghiram o magnakaw ng pag-aari ng iba. Sa ganitong pagtanaw sa pag-aari ng kapwa, siya’y napapahiya sa lipunan.

Verse 13

अन्योन्यवित्तव्यतिषङ्गवृद्ध- वैरानुबन्धो विवहन्मिथश्च । अध्वन्यमुष्मिन्नुरुकृच्छ्रवित्त- बाधोपसर्गैर्विहरन् विपन्न: ॥ १३ ॥

Dahil sa mga transaksiyong may kinalaman sa pera, ang mga ugnayan ay nagiging lubhang tensiyonado at nauuwi sa alitan. Kung minsan, ang mag-asawa ay naglalakad sa landas ng materyal na pag-unlad at, upang mapanatili ang ugnayan, labis na nagpapakahirap. Kung minsan, dahil sa kakulangan ng pera o karamdaman, sila’y napapahiya at nalulugmok, na wari’y halos mamatay.

Verse 14

तांस्तान् विपन्नान् स हि तत्र तत्र विहाय जातं परिगृह्य सार्थ: । आवर्ततेऽद्यापि न कश्चिदत्र वीराध्वन: पारमुपैति योगम् ॥ १४ ॥

Mahal na Hari, sa landas ng gubat ng materyal na buhay, una munang nawawalan ang tao ng ama at ina, at pagkamatay nila ay kumakapit naman siya sa mga bagong silang na anak. Sa ganitong paraan siya’y pagala-gala sa daan ng makamundong pag-unlad at sa huli’y napapahiya at napapahamak; gayunman hanggang kamatayan ay halos walang nakaaalam kung paano makalabas dito.

Verse 15

मनस्विनो निर्जितदिग्गजेन्द्रा ममेति सर्वे भुवि बद्धवैरा: । मृधे शयीरन्न तु तद्‌व्रजन्ति यन्न्यस्तदण्डो गतवैरोऽभियाति ॥ १५ ॥

Marami nang bayani at pinunong panlipunan ang nagwagi laban sa kaaway na kapantay ang lakas, ngunit dahil sa kamangmangan na ‘akin ang lupang ito,’ nagbubuklod sila ng poot, naglalaban, at namamatay sa digmaan. Hindi nila matahak ang espirituwal na landas ng mga tumalikod sa mundo; kaya hindi sila umaabot sa pagsasakatuparan ng sarili.

Verse 16

प्रसज्जति क्‍वापि लताभुजाश्रय- स्तदाश्रयाव्यक्तपदद्विजस्पृह: । क्‍वचित्कदाचिद्धरिचक्रतस्त्रसन् सख्यं विधत्ते बककङ्कगृध्रै: ॥ १६ ॥

Kung minsan ang nilalang sa gubat ng materyal na pag-iral ay sumisilong sa mga baging at sanga, at nagnanais marinig ang huni ng mga ibon doon. Kung minsan, sa takot sa ungol ng mga leon sa gubat, nakikipagkaibigan siya sa mga tagak, banga at buwitre.

Verse 17

तैर्वञ्चितो हंसकुलं समाविश- न्नरोचयन् शीलमुपैति वानरान् । तज्जातिरासेन सुनिर्वृतेन्द्रिय: परस्परोद्वीक्षणविस्मृतावधि: ॥ १७ ॥

Dahil nalinlang sila, ang nilalang kung minsan ay nais lumapit sa samahan ng tunay na mga deboto—gaya ng lipi ng mga gansa—ngunit sa kamalasan ay hindi niya masunod ang tagubilin ng gurong espirituwal at ng mga dakilang deboto. Kaya iniiwan niya ang kanilang samahan at bumabalik sa mga ‘unggoy’ na abala lamang sa pagkalugod ng pandama at sa babae; nalulunod sa pita at paglalasing, sinasayang niya ang buhay at, sa pagtitig sa mukha ng kapwa mapagpasasa, nalilimot ang wakas at lumalapit sa kamatayan.

Verse 18

द्रुमेषु रंस्यन् सुतदारवत्सलो व्यवायदीनो विवश: स्वबन्धने । क्‍वचित्प्रमादाद् गिरिकन्दरे पतन् वल्लीं गृहीत्वा गजभीत आस्थित: ॥ १८ ॥

Kapag ang nilalang ay naging gaya ng unggoy na palundag-lundag sa mga sanga, nananatili siya sa punongkahoy ng buhay-pamilya na walang pakinabang kundi pakikipagtalik, at nananatiling walang magawa sa sariling pagkakagapos. Kung minsan, dahil sa kapabayaan, nahuhulog siya sa yungib ng bundok na gaya ng sakit na di magamot; natatakot sa kamatayan na parang elepanteng nasa likod ng yungib, kumakapit siya sa baging at mga sanga at naiiwang nakabitin.

Verse 19

अत: कथञ्चित्स विमुक्त आपद: पुनश्च सार्थं प्रविशत्यरिन्दम । अध्वन्यमुष्मिन्नजया निवेशितो भ्रमञ्जनोऽद्यापि न वेद कश्चन ॥ १९ ॥

O Rahūgaṇa, tagapagpuksa ng kaaway! Ang kaluluwang nakagapos, kahit paano man makaligtas sa panganib, bumabalik pa rin sa tahanan upang magtamasa ng kaligayahang pandama, lalo na ng kaligayahang seksuwal, sapagkat ganyan ang landas ng pagkakapit. Sa ilalim ng māyā ng Panginoon, patuloy siyang pagala-gala sa gubat ng materyal na pag-iral at kahit sa oras ng kamatayan ay hindi niya natutuklasan ang tunay niyang kapakanan.

Verse 20

रहूगण त्वमपि ह्यध्वनोऽस्य सन्न्यस्तदण्ड: कृतभूतमैत्र: । असज्जितात्मा हरिसेवया शितं ज्ञानासिमादाय तरातिपारम् ॥ २० ॥

Mahal na Haring Rahūgaṇa, ikaw man ay nasa landas ng pagkahumaling sa materyal na ligaya at biktima ng panlabas na lakas. Upang maging pantay na kaibigan ng lahat ng nilalang, talikuran mo ang pagka-hari at ang pamalong pamparusa. Iwan ang pagkakapit sa mga bagay ng pandama at hawakan ang tabak ng kaalaman na pinatalas ng paglilingkod-bhakti kay Hari; sa gayon mapuputol mo ang matigas na buhol ng māyā at makakatawid sa karagatan ng kamangmangan.

Verse 21

राजोवाच अहो नृजन्माखिलजन्मशोभनं किं जन्मभिस्त्वपरैरप्यमुष्मिन् । न यद्‌धृषीकेशयश:कृतात्मनां महात्मनां व: प्रचुर: समागम: ॥ २१ ॥

Sinabi ni Haring Rahūgaṇa: Aba! Ang pagsilang bilang tao ang pinakamaganda sa lahat ng pagsilang. Sa daigdig na ito, ano ang silbi ng ibang kapanganakan, kahit bilang mga deva? Sa mga langit, dahil sa saganang kaginhawahang materyal, halos walang pagkakataong makasama ang mga mahātmā bhakta na ang puso’y napupuno ng kaluwalhatian ni Hṛṣīkeśa.

Verse 22

न ह्यद्भ‍ुतं त्वच्चरणाब्जरेणुभि- र्हतांहसो भक्तिरधोक्षजेऽमला । मौहूर्तिकाद्यस्य समागमाच्च मे दुस्तर्कमूलोऽपहतोऽविवेक: ॥ २२ ॥

Hindi kataka-taka na sa pagkatakip lamang ng alikabok ng iyong mga talampakang-loto, napapawi ang kasalanan at agad nakakamtan ang dalisay na bhakti kay Adhokṣaja—na maging si Brahmā at ang mga dakilang deva ay bihirang makuha. At sa pakikisama ko sa iyo kahit sandali, ang mga ugat ng aking pagkakagapos—walang saysay na pagtatalo, huwad na pagmamataas, at kawalan ng paghatol—ay napuksa; ngayo’y malaya na ako sa mga iyon.

Verse 23

नमो महद्‍भ्योऽस्तु नम: शिशुभ्यो नमो युवभ्यो नम आवटुभ्य: । ये ब्राह्मणा गामवधूतलिङ्गा- श्चरन्ति तेभ्य: शिवमस्तु राज्ञाम् ॥ २३ ॥

Nag-aalay ako ng magalang na pagpupugay sa mga dakilang banal—maging sila’y lumalakad sa lupa bilang mga bata, kabataang lalaki, avadhūta, o mga brāhmaṇa na nakatago sa iba’t ibang anyo. Kahit nakubli sa sari-saring pagbabalatkayo, ako’y yumuyuko sa kanilang lahat. Sa kanilang habag, nawa’y magkaroon ng kabutihang-palad maging ang mga angkang-hari na laging nagkakasala sa kanila.

Verse 24

श्रीशुक उवाच इत्येवमुत्तरामात: स वै ब्रह्मर्षिसुत: सिन्धुपतय आत्मसतत्त्वं विगणयत: परानुभाव: परमकारुणिकतयोपदिश्य रहूगणेन सकरुणमभिवन्दित चरण आपूर्णार्णव इव निभृतकरणोर्म्याशयो धरणिमिमां विचचार ॥ २४ ॥

Nagpatuloy si Śrī Śukadeva: Mahal na Hari, anak ni Uttarā! Nang ipapasan ni Haring Rahūgaṇa kay Jaḍa Bharata ang pagbitbit ng palankin at siya’y insultuhin, may panandaliang alon ng di-kasiyahan sa kanyang isip; ngunit binale-wala niya iyon at muling naging payapa ang puso na parang puspos na karagatan. Bilang isang vaiṣṇava paramahaṁsa na likás na mahabagin, itinuro niya sa hari ang tunay na kalagayan ng kaluluwa. Nang si Rahūgaṇa ay lumuhod at humingi ng tawad sa kanyang mga paang-loto, nalimot ni Jaḍa Bharata ang paghamak at naglakbay muli sa daigdig gaya ng dati.

Verse 25

सौवीरपतिरपि सुजनसमवगतपरमात्मसतत्त्व आत्मन्यविद्याध्यारोपितां च देहात्ममतिं विससर्ज । एवं हि नृप भगवदाश्रिताश्रितानुभाव: ॥ २५ ॥

Matapos tumanggap ng aral mula sa dakilang deboto na si Jaḍa Bharata, lubusang naunawaan ni Haring Rahūgaṇa ng Sauvīra ang tunay na kalagayan ng kaluluwa at tuluyang tinalikuran ang maling pag-iisip na “ako ang katawan” na ipinapataw ng kamangmangan. Mahal na Hari, ito ang kaluwalhatian ng pagkanlong sa mga debotong kumakanlong sa Bhagavān: ang sinumang sumisilong sa “lingkod ng lingkod” ng Panginoon ay madaling makaiiwan sa kamalayang pangkatawan at nagiging marangal.

Verse 26

राजोवाच यो ह वा इह बहुविदा महाभागवत त्वयाभिहित: परोक्षेण वचसा जीवलोकभवाध्वा स ह्यार्यमनीषया कल्पितविषयो नाञ्जसाव्युत्पन्नलोकसमधिगम: । अथ तदेवैतद्दुरवगमं समवेतानुकल्पेन निर्दिश्यतामिति ॥ २६ ॥

Wika ng hari: O dakilang bhakta, inilarawan mo sa paraang patalinghaga ang landas ng jīva sa pag-iral na tulad ng mangangalakal sa gubat. Nauunawaan ng marurunong na ang mga pandama ng taong nakakapit sa katawan ay gaya ng mga tulisan sa gubat na iyon, at ang asawa’t mga anak ay gaya ng mga asong-gubat at mababangis na hayop. Ngunit sa kulang sa unawa, mahirap hugutin ang diwa ng talinghaga. Kaya hinihiling ko na ipaliwanag mo ang tuwirang kahulugan nito.