Adhyaya 4

Verse 1

श्रीराजोवाच यानि यानीह कर्माणि यैर्यै: स्वच्छन्दजन्मभि: । चक्रे करोति कर्ता वा हरिस्तानि ब्रुवन्तु न: ॥ १ ॥

Sinabi ni Haring Nimi: Ang Kataas-taasang Panginoon ay bumababa sa mundong ito sa pamamagitan ng Kanyang panloob na kapangyarihan at ayon sa Kanyang sariling kalooban. Kaya’t ipahayag ninyo sa amin ang iba’t ibang lila na ginawa, ginagawa, at gagawin ni Panginoong Hari sa daigdig na ito sa Kanyang sari-saring pagkakatawang-tao.

Verse 2

श्रीद्रुमिल उवाच यो वा अनन्तस्य गुणाननन्ता- ननुक्रमिष्यन् स तु बालबुद्धि: । रजांसि भूमेर्गणयेत् कथञ्चित् कालेन नैवाखिलशक्तिधाम्न: ॥ २ ॥

Sinabi ni Śrī Drumila: Ang sinumang magtangkang bilangin o ilarawan nang ganap ang walang-hanggang mga katangian ng Walang-Hanggan ay may isip na gaya ng bata. Kahit ang isang henyo, matapos ang mahabang pagsisikap, ay mabilang ang lahat ng alikabok sa ibabaw ng lupa, hindi pa rin niya mabibilang ang kaakit-akit na mga katangian ng Bhagavān, ang sisidlan ng lahat ng kapangyarihan.

Verse 3

भूतैर्यदा पञ्चभिरात्मसृष्टै: पुरं विराजं विरचय्य तस्मिन् । स्वांशेन विष्ट: पुरुषाभिधान- मवाप नारायण आदिदेव: ॥ ३ ॥

Nang likhain ng sinaunang Panginoong Nārāyaṇa ang katawang pangkalahatan (Virāṭ) mula sa limang sangkap na nagmula sa Kanya, at pumasok dito sa pamamagitan ng Kanyang ganap na bahagi; kaya Siya’y nakilala bilang Puruṣa.

Verse 4

यत्काय एष भुवनत्रयसन्निवेशो यस्येन्द्रियैस्तनुभृतामुभयेन्द्रियाणि । ज्ञानं स्वत: श्वसनतो बलमोज ईहा सत्त्वादिभि: स्थितिलयोद्भ‍व आदिकर्ता ॥ ४ ॥

Sa Kanyang katawan ay maingat na nakaayos ang tatlong daigdig. Mula sa Kanyang transendental na mga pandama nagmumula ang mga pandamang pangkaalaman at panggawa ng lahat ng may katawan. Mula sa Kanyang kamalayan lumilitaw ang kaalamang may pagkakagapos, at mula sa Kanyang makapangyarihang paghinga ang lakas ng katawan, kapangyarihan ng pandama, at mga gawaing may kondisyon. Sa pamamagitan ng mga guna—sattva, rajas, tamas—Siya ang unang tagapagpaandar ng paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw ng sansinukob.

Verse 5

आदावभूच्छतधृती रजसास्य सर्गे विष्णु: स्थितौ क्रतुपतिर्द्विजधर्मसेतु: । रुद्रोऽप्ययाय तमसा पुरुष: स आद्य इत्युद्भ‍वस्थितिलया: सततं प्रजासु ॥ ५ ॥

Sa pasimula, upang likhain ang sansinukob, ipinamalas ng orihinal na Kataas-taasang Persona ang anyo ni Brahmā (Śatadhṛti) sa pamamagitan ng guna rajas. Para sa pagpapanatili, ipinamalas Niya ang anyo ni Viṣṇu—Panginoon ng yajña at tagapagtanggol ng tulay ng dharma ng mga dvija. At kapag darating ang pagkalusaw, sa pamamagitan ng guna tamas, ipinapakita rin Niya ang anyo ni Rudra. Kaya ang mga nilikhang nilalang ay laging nasa ilalim ng puwersa ng paglikha, pag-iingat, at pagwasak.

Verse 6

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर ऋषिप्रवर: प्रशान्त: । नैष्कर्म्यलक्षणमुवाच चचार कर्म योऽद्यापि चास्त ऋषिवर्यनिषेविताङ्‍‌घ्रि: ॥ ६ ॥

Si Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi, ganap na mapayapa at pinakadakila sa mga pantas, ay isinilang bilang anak ni Dharma at ni Mūrti, anak na babae ni Dakṣa. Itinuro Niya ang bhakti sa Panginoon na nagpapahinto sa materyal na paggawa, at Siya mismo’y ganap na nagsabuhay nito. Siya’y nabubuhay pa hanggang ngayon, at ang Kanyang mga paang-loto ay pinaglilingkuran ng pinakadakilang mga banal.

Verse 7

इन्द्रो विशङ्‍क्य मम धाम जिघृक्षतीति कामं न्ययुङ्क्त सगणं स बदर्युपाख्यम् । गत्वाप्सरोगणवसन्तसुमन्दवातै: स्त्रीप्रेक्षणेषुभिरविध्यदतन्महिज्ञ: ॥ ७ ॥

Nangamba si Indra, iniisip na si Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi ay magiging napakamakapangyarihan sa matinding pagtitika at aagawin ang kanyang kahariang makalangit. Kaya, hindi nalalaman ang transendental na kaluwalhatian ng avatāra ng Panginoon, ipinadala niya si Kāmadeva at ang kanyang mga kasama sa tirahan ng Panginoon sa Badarikāśrama. Doon, ang mabangong banayad na simoy ng tagsibol at ang pangkat ng mga apsarā ay lumikha ng mapang-akit na kapaligiran, at sinalakay ni Kāmadeva ang Panginoon sa pamamagitan ng mga palaso na anyo ng di-mapipigilang sulyap ng magagandang babae.

Verse 8

विज्ञाय शक्रकृतमक्रममादिदेव: प्राह प्रहस्य गतविस्मय एजमानान् । मा भैष्टभो मदन मारुत देववध्वो गृह्णीत नो बलिमशून्यमिमं कुरुध्वम् ॥ ८ ॥

Nauunawaan ng Sinaunang Panginoon ang pagkakasala ni Indra ngunit hindi Siya nagmataas. Tumawa Siya at sinabi kay Madana, sa diyos ng hangin, at sa mga asawa ng mga diyos na nanginginig: “Huwag kayong matakot; tanggapin ang mga handog na ito at gawing banal ang aking āśrama sa inyong pagparito.”

Verse 9

इत्थं ब्रुवत्यभयदे नरदेव देवा: सव्रीडनम्रशिरस: सघृणं तमूचु: । नैतद् विभो त्वयि परेऽविकृते विचित्रं स्वारामधीरनिकरानतपादपद्मे ॥ ९ ॥

O Haring Nimi, nang magsalita nang gayon si Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi at napawi ang takot ng mga diyos, sila’y yumuko sa hiya at nakiusap sa habag: “O Vibhu, Ikaw ay Kataas-taasan at di nagbabago; ang Iyong walang-sanhî na awa sa kabila ng aming pagkakasala ay di kataka-taka, sapagkat di-mabilang na pantas na payapa ay yumuyuko sa Iyong mga paang-lotus.”

Verse 10

त्वां सेवतां सुरकृता बहवोऽन्तराया: स्वौको विलङ्‍घ्य परमं व्रजतां पदं ते । नान्यस्य बर्हिषि बलीन् ददत: स्वभागान् धत्ते पदं त्वमविता यदि विघ्नमूर्ध्नि ॥ १० ॥

Maraming hadlang ang inilalagay ng mga diyos sa landas ng mga sumasamba sa Iyo upang malampasan ang pansamantalang tirahan ng mga diyos at marating ang Iyong kataas-taasang dako. Ang mga nag-aalay sa mga diyos ng kanilang bahagi sa yajña ay hindi nakararanas ng gayong hadlang. Ngunit dahil Ikaw ang tuwirang tagapagtanggol ng bhakta, nalalampasan niya ang anumang hadlang na parang tinatapakan sa ulo nito.

Verse 11

क्षुत्तृट्‌त्रिकालगुणमारुतजैह्वशैष्णा- नस्मानपारजलधीनतितीर्य केचित् । क्रोधस्य यान्ति विफलस्य वशं पदे गो- र्मज्जन्ति दुश्चरतपश्च वृथोत्सृजन्ति ॥ ११ ॥

May ilang tao ang nagsasagawa ng mabibigat na penitensiya upang tawirin ang aming impluwensiya—na parang dagat na walang hanggan na may alon ng gutom, uhaw, init, lamig, at mga kalagayang dulot ng panahon, pati hangin ng pandama at udyok ng dila at pita. Ngunit kahit matawid nila iyon, napapailalim sila sa walang-saysay na galit at nalulunod sa munting tubig na kasinlaki ng bakas ng kuko ng baka; kaya nauuwi sa wala ang bunga ng kanilang mahirap na pag-aayuno at pagtitiis.

Verse 12

इति प्रगृणतां तेषां स्त्रियोऽत्यद्भुरतदर्शना: । दर्शयामास शुश्रूषां स्वर्चिता: कुर्वतीर्विभु: ॥ १२ ॥

Habang pinupuri ng mga diyos ang Kataas-taasang Panginoon, biglang ipinakita ng Makapangyarihang Panginoon sa kanilang harapan ang maraming babae na kahanga-hanga ang ganda, nakabihis at nakahiyas nang maringal, at tapat na abala sa paglilingkod sa Panginoon.

Verse 13

ते देवानुचरा द‍ृष्ट्वा स्त्रिय: श्रीरिव रूपिणी: । गन्धेन मुमुहुस्तासां रूपौदार्यहतश्रिय: ॥ १३ ॥

Nang makita ng mga tagasunod ng mga diyos ang mga babae na tila si Śrī mismo sa kagandahan, at malanghap ang bango ng kanilang katawan, nalito at nabighani ang kanilang isipan. Sa harap ng gayong karilagan, kumupas ang sarili nilang karangyaan.

Verse 14

तानाह देवदेवेश: प्रणतान् प्रहसन्निव । आसामेकतमां वृङ्‍ध्वं सवर्णां स्वर्गभूषणाम् ॥ १४ ॥

Ngumiti nang bahagya ang Panginoon ng mga panginoon sa mga kinatawan ng langit na nakayuko at sinabi, “Pumili kayo ng isa sa mga babaeng ito na sa tingin ninyo’y angkop; siya’y magiging palamuti ng mga daigdig sa langit.”

Verse 15

ओमित्यादेशमादाय नत्वा तं सुरवन्दिन: । उर्वशीमप्सर:श्रेष्ठां पुरस्कृत्य दिवं ययु: ॥ १५ ॥

Sa pagbigkas ng banal na “Om,” tinanggap ng mga lingkod ng mga diyos ang utos at yumukod sa Kanya. Pagkaraan, pinili nila si Urvaśī, ang pinakamainam sa mga Apsarā, at inilagay siyang nasa unahan bilang paggalang, saka bumalik sa langit.

Verse 16

इन्द्रायानम्य सदसि श‍ृण्वतां त्रिदिवौकसाम् । ऊचुर्नारायणबलं शक्रस्तत्रास विस्मित: ॥ १६ ॥

Dumating sila sa kapulungan ni Indra at, habang nakikinig ang mga naninirahan sa tatlong langit, ipinaliwanag nila ang sukdulang kapangyarihan ni Nārāyaṇa. Nang marinig ni Indra ang tungkol kay Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi at maunawaan ang sarili niyang pagkakasala, siya’y natakot at namangha.

Verse 17

हंसस्वरूप्यवददच्युत आत्मयोगं दत्त: कुमार ऋषभो भगवान् पिता न: । विष्णु: शिवाय जगतां कलयावतीर्ण- स्तेनाहृता मधुभिदा श्रुतयोहयास्ये ॥ १७ ॥

Si Viṣṇu, ang di-nagkakamaling Panginoon (Acyuta), ay bumababa sa daigdig para sa kapakanan ng lahat sa pamamagitan ng mga bahagyang paglalangkap tulad ni Haṁsa, Dattātreya, ang apat na Kumāra, at ang aming ama na si Bhagavān Ṛṣabhadeva, upang ituro ang agham ng ātma-yoga. Sa anyong Hayagrīva, pinaslang Niya si Madhu at ibinalik ang mga Veda mula sa Pātāla.

Verse 18

गुप्तोऽप्यये मनुरिलौषधयश्च मात्स्ये क्रौडे हतो दितिज उद्धरताम्भस: क्ष्माम् । कौर्मे धृतोऽद्रिरमृतोन्मथने स्वपृष्ठे ग्राहात् प्रपन्नमिभराजममुञ्चदार्तम् ॥ १८ ॥

Sa anyo bilang Isda (Matsya), iningatan ng Panginoon si Manu Satyavrata, ang daigdig, at ang mahahalagang halamang-gamot mula sa tubig ng pralaya. Bilang Baboy-ramo (Varaha), pinaslang Niya si Hiranyaksha, anak ni Diti, at iniahon ang lupa mula sa mga tubig ng sansinukob. Bilang Pagong (Kurma), pinasan Niya sa likod ang Bundok Mandara upang maikiskis ang karagatan at lumitaw ang amrita. At iniligtas Niya si Gajendra, ang haring elepante na sumuko sa Kanya, mula sa matinding paghihirap sa pagkakakapit ng buwaya.

Verse 19

संस्तुन्वतो निपतितान् श्रमणानृषींश्च शक्रं च वृत्रवधतस्तमसि प्रविष्टम् । देवस्त्रियोऽसुरगृहे पिहिता अनाथा जघ्नेऽसुरेन्द्रमभयाय सतां नृसिंहे ॥ १९ ॥

Iniligtas din ng Panginoon ang maliliit na ascetic na rishi na tinatawag na Vālakhilya nang mahulog sila sa tubig sa bakas ng kuko ng baka at pinagtawanan sila ni Indra. Pagkaraan, iniligtas Niya si Indra nang matakpan ito ng kadiliman dahil sa masamang bunga ng pagpatay kay Vṛtrāsura. Nang ang mga asawa ng mga deva ay naipit sa palasyo ng mga asura na walang masandalan, pinalaya sila ng Panginoon. At sa anyong Nṛsiṁha, pinaslang Niya si Hiraṇyakaśipu, hari ng mga asura, upang alisin ang takot ng mga banal na deboto.

Verse 20

देवासुरे युधि च दैत्यपतीन् सुरार्थे हत्वान्तरेषु भुवनान्यदधात् कलाभि: । भूत्वाथ वामन इमामहरद् बले: क्ष्मां याच्ञाच्छलेन समदाददिते: सुतेभ्य: ॥ २० ॥

Sa mga digmaan ng mga deva at asura, sinasamantala ng Kataas-taasang Panginoon ang labanan upang lipulin ang mga pinuno ng mga daitya para sa kapakanan ng mga deva; at sa bawat panahon ng Manu, pinangangalagaan Niya ang mga daigdig sa pamamagitan ng iba’t ibang anyo ng Kanyang mga avatara. Pagkaraan, nagpakita Siya bilang Vāmana at humingi kay Bali Mahārāja ng tatlong hakbang na lupa; sa pamamagitan ng tusong paraan ng paghingi, kinuha Niya ang buong daigdig. Pagkatapos, ibinalik Niya ang sanlibutan sa mga anak ni Aditi.

Verse 21

नि:क्षत्रियामकृत गां च त्रि:सप्तकृत्वो रामस्तु हैहयकुलाप्ययभार्गवाग्नि: । सोऽब्धिं बबन्ध दशवक्त्रमहन् सलङ्कं सीतापतिर्जयति लोकमलघ्नकीर्ति: ॥ २१ ॥

Nagpakita si Paraśurāma sa angkan ni Bhṛgu na parang apoy na tumupok sa angkan ng Haihaya; kaya dalawampu’t isang ulit niyang inalis ang mga kṣatriya sa lupa. Ang parehong Panginoon ay nagpakita bilang Rāmacandra, asawa ni Sītādevī: itinayo Niya ang tulay sa dagat at pinaslang si Rāvaṇa na may sampung ulo, kasama ang hukbo ng Laṅkā. Nawa’y laging magtagumpay si Śrī Rāma, na ang Kanyang luwalhati’y nag-aalis ng dungis ng sanlibutan.

Verse 22

भूमेर्भरावतरणाय यदुष्वजन्मा जात: करिष्यति सुरैरपि दुष्कराणि । वादैर्विमोहयति यज्ञकृतोऽतदर्हान् शूद्रान् कलौ क्षितिभुजो न्यहनिष्यदन्ते ॥ २२ ॥

Upang bawasan ang bigat ng daigdig, ang Panginoong hindi ipinanganganak ay isisilang sa angkan ng Yadu at gagawa ng mga gawaing maging ang mga deva ay mahirap gawin. Bilang Buddha, sa pamamagitan ng mga aral ng pagtatalo at pangangatwiran, lilituhin Niya ang mga hindi karapat-dapat na nagsasagawa ng mga yajña. At sa wakas ng Kali-yuga, bilang Kalki, lilipulin Niya ang mga hamak na may ugaling śūdra na nagpapanggap na mga pinuno.

Verse 23

एवंविधानि कर्माणि जन्मानि च जगत्पते: । भूरीणि भूरियशसो वर्णितानि महाभुज ॥ २३ ॥

O haring makapangyarihan ang bisig, di-mabilang ang mga pagpapakita at lila ng Panginoon ng sansinukob; ang Kanyang kaluwalhatian ay walang hanggan.