Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 3
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
Pagpipigil sa isip at pandama, pagtitiis, pag-unawa, pag-aayuno at disiplina, katotohanan, habag, pag-alaala, kasiyahan, pagkakawanggawa, pagtalikod sa pagkalugod ng pandama, pananampalataya sa gurong espirituwal, pagkapahiya sa maling gawa, limos, kasimplehan, kababaang-loob, at kapanatagan sa loob—ito ang mga katangian ng sattva. Pagnanasa, matinding pagsisikap, pagkamapangahas, hindi pagkasiya kahit may pakinabang, huwad na pagmamataas, pagdarasal para sa pag-unlad na makamundo, pagtinging mas mataas sa iba, kaligayahang pandama, padalus-dalos sa pakikipaglaban, hilig sa papuri, panlilibak sa kapwa, pag-aanunsiyo ng sariling lakas, at pagbibigay-katwiran sa gawa sa pamamagitan ng lakas—ito ang rajas. Galit na di-matiis, kasakiman, pananalitang walang batayang śāstra, karahasan, pamumuhay na parasitiko, pagkukunwari, matagal na pagod, alitan, panaghoy, pagkalito, kalungkutan, panghihina ng loob, labis na tulog, huwad na pag-asa, takot, at katamaran—ito ang tamas. Ngayon pakinggan ang tungkol sa paghahalo ng tatlong guṇa.
FAQs
This verse lists rajo-guna traits such as lust, restless striving, pride/intoxication, craving, stubbornness, divisiveness, fame-attachment, frivolity, and strenuous overendeavoring.
Krishna teaches Uddhava how material nature binds the soul through the gunas; by recognizing rajas and its symptoms, one can cultivate detachment and move toward transcendence and bhakti.
Use it as a self-check: reduce impulsive desire, fame-seeking, and overwork; choose steady practices (sādhana), humility, and service to shift from agitation toward clarity and devotion.