Adhyaya 80
Dashama SkandhaAdhyaya 8045 Verses

Adhyaya 80

Sudāmā Brāhmaṇa: Divine Friendship, Guru-bhakti, and the Lord’s Grace

Dahil sa pananabik ni Parīkṣit na marinig pa ang walang-hanggang mga gawa ni Mukunda, ang salaysay ay tumuon sa isang huwarang pangyayari ng bhakti: ang pagharap ni Kṛṣṇa sa Kanyang dukhang kaibigang brāhmaṇa na si Sudāmā. Pinuri ni Parīkṣit ang tunay na pananalita, mga kamay, isip, tainga, mata, at mga sangkap ng katawan—yaong ginagamit sa pagluwalhati, paglilingkod, pag-alaala, pakikinig, pagtanaw, at paggalang sa Panginoon at sa Kanyang mga bhakta—na siyang nagtatakda ng debosyonal na pananaw ng kuwento. Si Sudāmā, marunong at walang pagkapit, ay namumuhay bilang maybahay sa matinding kahirapan; hinihikayat siya ng kanyang tapat at malinis na asawa na humanap ng kanlungan kay Kṛṣṇa, tiwala sa natatanging habag ng Panginoon sa mga brāhmaṇa. May dalang munting handog na pinatuyong bigas/flat rice, narating ni Sudāmā ang Dvārakā, pumasok sa palasyo, at nakaranas ng ligayang tila kalayaan. Tumindig si Kṛṣṇa, niyakap siya nang may luha, pinaupo sa higaan, hinugasan ang kanyang mga paa, at pinarangalan nang sagana; si Lakṣmī mismo ang naglingkod, ikinamangha ng mga nasa palasyo. Sa mapagmahal na usapan, inalala ni Kṛṣṇa ang kanilang buhay-gurukula sa ilalim ni Sāndīpani at itinuro na ang paglilingkod sa espirituwal na guro ay higit na nakalulugod sa Kanya kaysa ritwal, pag-aayuno/tapas, o pormal na dikṣā. Sa gayon, iniuugnay ng kabanatang ito ang mga naunang salaysay sa Dvārakā sa pagninilay sa paghaharing maybahay ni Kṛṣṇa bilang aral sa lipunan, at sa magiging bunga ng pagdalaw ni Sudāmā (ang banayad na pagkakaloob ng biyaya ng Panginoon).

Shlokas

Verse 1

श्रीराजोवाच भगवन् यानि चान्यानि मुकुन्दस्य महात्मन: । वीर्याण्यनन्तवीर्यस्य श्रोतुमिच्छामि हे प्रभो ॥ १ ॥

Sinabi ni Haring Parīkṣit: O Bhagavān, O Panginoon! Nais kong marinig ang iba pang magigiting na gawa ni Mukunda, ang Mahātmā na ang tapang ay walang hanggan.

Verse 2

को नु श्रुत्वासकृद् ब्रह्मन्नुत्तम:श्लोकसत्कथा: । विरमेत विशेषज्ञो विषण्ण: काममार्गणै: ॥ २ ॥

O brāhmaṇa, paano magagawa ng sinumang nakaaalam ng diwa ng buhay at sawang-sawa sa paghahanap ng kaligayahang pandama na talikuran ang mga banal na paksa tungkol sa Panginoong Uttamaḥśloka matapos itong marinig nang paulit-ulit?

Verse 3

सा वाग् यया तस्य गुणान् गृणीते करौ च तत्कर्मकरौ मनश्च । स्मरेद् वसन्तं स्थिरजङ्गमेषु श‍ृणोति तत्पुण्यकथा: स कर्ण: ॥ ३ ॥

Ang tunay na pananalita ay yaong umaawit ng mga katangian ng Panginoon; ang tunay na mga kamay ay yaong gumagawa para sa Kanyang paglilingkod; ang tunay na isip ay yaong laging umaalaala sa Kanya na nananahan sa lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw; at ang tunay na mga tainga ay yaong nakikinig sa Kanyang mga banal na salaysay.

Verse 4

शिरस्तु तस्योभयलिङ्गमान- मेत्तदेव यत् पश्यति तद्धि चक्षु: । अङ्गानि विष्णोरथ तज्जनानां पादोदकं यानि भजन्ति नित्यम् ॥ ४ ॥

Ang tunay na ulo ay yaong yumuyuko sa Panginoon na nahahayag sa mga nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw; ang tunay na mga mata ay yaong sa Kanya lamang tumitingin; at ang tunay na mga sangkap ng katawan ay yaong palaging gumagalang sa tubig na ipinanghugas sa mga paa ni Viṣṇu o sa mga paa ng Kanyang mga deboto.

Verse 5

सूत उवाच विष्णुरातेन सम्पृष्टो भगवान् बादरायणि: । वासुदेवे भगवति निमग्नहृदयोऽब्रवीत् ॥ ५ ॥

Sinabi ni Sūta Gosvāmī: Nang tanungin ni Haring Viṣṇurāta, sumagot si Bhagavān Bādarāyaṇi, na ang puso’y lubos na nalulubog sa pagninilay kay Vāsudeva, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos.

Verse 6

श्रीशुक उवाच कृष्णस्यासीत् सखा कश्चिद् ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तम: । विरक्त इन्द्रियार्थेषु प्रशान्तात्मा जितेन्द्रिय: ॥ ६ ॥

Sinabi ni Śukadeva: May isang kaibigang brāhmaṇa si Kṛṣṇa, na pinakadakila sa kaalamang Veda. Siya’y walang pagkakapit sa mga layaw ng pandama, payapa ang loob, at napasuko ang mga pandama.

Verse 7

यद‍ृच्छयोपपन्नेन वर्तमानो गृहाश्रमी । तस्य भार्या कुचैलस्य क्षुत्क्षामा च तथाविधा ॥ ७ ॥

Bagaman namumuhay bilang maybahay, nabubuhay siya sa anumang kusang dumarating. Ang asawa ng brāhmaṇa na nakasuot ng maruruming punit-punit na damit ay nagdusa ring kasama niya at labis na pumayat dahil sa gutom.

Verse 8

पतिव्रता पतिं प्राह म्‍लायता वदनेन सा । दरिद्रं सीदमाना वै वेपमानाभिगम्य च ॥ ८ ॥

Ang tapat na asawa ng dukhang brahmana, na nanlupaypay ang mukha sa dalamhati, ay lumapit na nanginginig sa takot at nagsalita nang ganito.

Verse 9

ननु ब्रह्मन् भगवत: सखा साक्षाच्छ्रिय: पति: । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च भगवान् सात्वतर्षभ: ॥ ९ ॥

O brahmana, hindi ba’t ang Bhagavān, ang asawa ni Śrī (Lakṣmī), ay mismong kaibigan mo? Si Śrī Kṛṣṇa, ang pinakadakila sa mga Yādava, ay mahabagin sa mga brahmana at handang magbigay ng kanlungan.

Verse 10

तमुपैहि महाभाग साधूनां च परायणम् । दास्यति द्रविणं भूरि सीदते ते कुटुम्बिने ॥ १० ॥

O mapalad, lumapit ka sa Kanya, ang tunay na kanlungan ng mga banal. Tiyak na ipagkakaloob Niya ang saganang yaman sa iyo na isang naghihirap na maybahay.

Verse 11

आस्तेऽधुना द्वारवत्यां भोजवृष्ण्यन्धकेश्वर: । स्मरत: पादकमलमात्मानमपि यच्छति । किं न्वर्थकामान् भजतो नात्यभीष्टान् जगद्गुरु: ॥ ११ ॥

Ngayon, si Panginoong Śrī Kṛṣṇa ang pinuno ng mga Bhoja, Vṛṣṇi, at Andhaka at nananahan sa Dvārakā. Sapagkat ibinibigay Niya maging ang Kanyang sarili sa sinumang umaalaala sa Kanyang mga paang-loto, paano pa mag-aalinlangan na ang Jagad-guru ay magkakaloob ng kasaganaan at ligayang makamundo sa tapat na sumasamba?

Verse 12

स एवं भार्यया विप्रो बहुश: प्रार्थितो मुहु: । अयं हि परमो लाभ उत्तम:श्लोकदर्शनम् ॥ १२ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम् ॥ १३ ॥

Nang paulit-ulit siyang pakiusapan ng asawa, naisip ng brahmana: “Ang makita si Uttamaśloka ay siyang pinakadakilang pakinabang.” Kaya nagpasiya siyang umalis at sinabi: “Mabuting asawa, kung may anumang maihahandog sa bahay, ibigay mo sa akin.”

Verse 13

स एवं भार्यया विप्रो बहुश: प्रार्थितो मुहु: । अयं हि परमो लाभ उत्तम:श्लोकदर्शनम् ॥ १२ ॥ इति सञ्चिन्त्य मनसा गमनाय मतिं दधे । अप्यस्त्युपायनं किञ्चिद् गृहे कल्याणि दीयताम् ॥ १३ ॥

Nang paulit-ulit siyang pakiusapan ng asawa, naisip ng brāhmaṇa: “Ang makakita kay Śrī Kṛṣṇa, ang Uttamaśloka, ang pinakadakilang pakinabang.” Kaya nagpasya siyang umalis at sinabi, “Mabuting asawa, kung may anumang maihahandog na regalo sa bahay, ibigay mo sa akin.”

Verse 14

याचित्वा चतुरो मुष्टीन् विप्रान् पृथुकतण्डुलान् । चैलखण्डेन तान् बद्ध्वा भर्त्रे प्रादादुपायनम् ॥ १४ ॥

Nanghingi ang asawa ni Sudāmā ng apat na dakot na pinatuyong bigas (flat rice) sa mga kalapit na brāhmaṇa, tinalian ito sa piraso ng punit na tela, at ibinigay sa kanyang asawa bilang handog para kay Śrī Kṛṣṇa.

Verse 15

स तानादाय विप्राग्र्‍य: प्रययौ द्वारकां किल । कृष्णसन्दर्शनं मह्यं कथं स्यादिति चिन्तयन् ॥ १५ ॥

Dinala ng banal na brāhmaṇa ang flat rice at naglakbay patungong Dvārakā, habang iniisip: “Paano kaya ako magkakaroon ng darśana kay Śrī Kṛṣṇa?”

Verse 16

त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्र: कक्षाश्च सद्विज: । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम् ॥ १६ ॥ गृहं द्वय‍ष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विज: । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा ॥ १७ ॥

Ang marunong na brāhmaṇa (kasama ang ilang lokal na brāhmaṇa) ay lumampas sa tatlong himpilan ng bantay at dumaan sa tatlong tarangkahan, at naglakad sa pagitan ng mga tahanan ng mga Andhaka at Vṛṣṇi—mga debotong tapat sa dharma ni Acyuta—na karaniwang di-mapapasok ng sinuman. Pagkaraan, pumasok siya sa isa sa maringal na palasyo ng labing-anim na libong reyna ni Hari; at sa pagpasok niya, nadama niya na para bang natamo niya ang brahmānanda ng kalayaan.

Verse 17

त्रीणि गुल्मान्यतीयाय तिस्र: कक्षाश्च सद्विज: । विप्रोऽगम्यान्धकवृष्णीनां गृहेष्वच्युतधर्मिणाम् ॥ १६ ॥ गृहं द्वय‍ष्टसहस्राणां महिषीणां हरेर्द्विज: । विवेशैकतमं श्रीमद् ब्रह्मानन्दं गतो यथा ॥ १७ ॥

Ang marunong na brāhmaṇa (kasama ang ilang lokal na brāhmaṇa) ay lumampas sa tatlong himpilan ng bantay at dumaan sa tatlong tarangkahan, at naglakad sa pagitan ng mga tahanan ng mga Andhaka at Vṛṣṇi—mga debotong tapat sa dharma ni Acyuta—na karaniwang di-mapapasok ng sinuman. Pagkaraan, pumasok siya sa isa sa maringal na palasyo ng labing-anim na libong reyna ni Hari; at sa pagpasok niya, nadama niya na para bang natamo niya ang brahmānanda ng kalayaan.

Verse 18

तं विलोक्याच्युतो दूरात् प्रियापर्यङ्कमास्थित: । सहसोत्थाय चाभ्येत्य दोर्भ्यां पर्यग्रहीन्मुदा ॥ १८ ॥

Noong sandaling iyon, nakaupo si Panginoong Acyuta sa higaan ng Kanyang mahal na asawa. Nang mamataan Niya ang brahmana sa malayo, agad Siyang tumindig, lumapit upang salubungin, at buong galak na niyakap ito.

Verse 19

सख्यु: प्रियस्य विप्रर्षेरङ्गसङ्गातिनिर्वृत: । प्रीतो व्यमुञ्चदब्बिन्दून् नेत्राभ्यां पुष्करेक्षण: ॥ १९ ॥

Sa pagdampi sa katawan ng Kanyang minamahal na kaibigan, ang marunong na brahmana, napuspos ng matinding ligaya ang Panginoong may matang-lotus, at dahil sa pag-ibig ay tumulo ang luha mula sa Kanyang mga mata.

Verse 20

अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्ल‍ोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥

Pagkaraan, pinaupo ni Śrī Kṛṣṇa ang Kanyang kaibigang si Sudāmā sa higaan. O Hari, ang Panginoong nagpapadalisay sa sanlibutan ay Siya mismo ang nagbigay-galang: hinugasan Niya ang mga paa ni Sudāmā at winisik ang tubig na iyon sa Kanyang ulo. Pagkatapos ay pinahiran Niya ng banal na mabangong sandalwood, aguru at kuṅkuma; masayang sumamba sa pamamagitan ng mabangong insenso at hanay ng mga ilawan. Sa huli, naghandog Siya ng nganga at nagkaloob ng isang baka, at tinanggap siya sa matatamis na salita.

Verse 21

अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्ल‍ोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥

Pagkaraan, pinaupo ni Śrī Kṛṣṇa ang Kanyang kaibigang si Sudāmā sa higaan. O Hari, ang Panginoong nagpapadalisay sa sanlibutan ay Siya mismo ang nagbigay-galang: hinugasan Niya ang mga paa ni Sudāmā at winisik ang tubig na iyon sa Kanyang ulo. Pagkatapos ay pinahiran Niya ng banal na mabangong sandalwood, aguru at kuṅkuma; masayang sumamba sa pamamagitan ng mabangong insenso at hanay ng mga ilawan. Sa huli, naghandog Siya ng nganga at nagkaloob ng isang baka, at tinanggap siya sa matatamis na salita.

Verse 22

अथोपवेश्य पर्यङ्के स्वयं सख्यु: समर्हणम् । उपहृत्यावनिज्यास्य पादौ पादावनेजनी: ॥ २० ॥ अग्रहीच्छिरसा राजन् भगवाँल्ल‍ोकपावन: । व्यलिम्पद् दिव्यगन्धेन चन्दनागुरुकुङ्कुमै: ॥ २१ ॥ धूपै: सुरभिभिर्मित्रं प्रदीपावलिभिर्मुदा । अर्चित्वावेद्य ताम्बूलं गां च स्वागतमब्रवीत् ॥ २२ ॥

Pagkaraan, pinaupo ni Śrī Kṛṣṇa ang Kanyang kaibigang si Sudāmā sa higaan. O Hari, ang Panginoong nagpapadalisay sa sanlibutan ay Siya mismo ang nagbigay-galang: hinugasan Niya ang mga paa ni Sudāmā at winisik ang tubig na iyon sa Kanyang ulo. Pagkatapos ay pinahiran Niya ng banal na mabangong sandalwood, aguru at kuṅkuma; masayang sumamba sa pamamagitan ng mabangong insenso at hanay ng mga ilawan. Sa huli, naghandog Siya ng nganga at nagkaloob ng isang baka, at tinanggap siya sa matatamis na salita.

Verse 23

कुचैलं मलिनं क्षामं द्विजं धमनिसन्ततम् । देवी पर्यचरत् साक्षाच्चामरव्यजनेन वै ॥ २३ ॥

Si Devi Śrī (Lakṣmī) mismo ang naglingkod sa dukhang brāhmaṇa, pinapaypayan siya ng cāmara; punit at marumi ang damit niya at payat na payat hanggang litaw ang mga ugat sa katawan.

Verse 24

अन्त:पुरजनो द‍ृष्ट्वा कृष्णेनामलकीर्तिना । विस्मितोऽभूदतिप्रीत्या अवधूतं सभाजितम् ॥ २४ ॥

Namangha ang mga tao sa palasyo nang makita si Kṛṣṇa na may dalisay na kaluwalhatian, na buong pagmamahal na pinararangalan ang brāhmaṇang nakadamit ng gusgusin.

Verse 25

किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । श्रिया हीनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च ॥ २५ ॥ योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्भृत: । पर्यङ्कस्थां श्रियं हित्वा परिष्वक्तोऽग्रजो यथा ॥ २६ ॥

[Sabi ng mga taga-palasyong-loob:] Anong kabanalan ang nagawa ng gusgusing pulubing brāhmaṇa na ito? Sa mundong ito itinuturing siyang salat sa biyaya, hinahamak at mababa, ngunit ang Guru ng tatlong daigdig, si Śrīnivāsa, ay magalang na naglilingkod sa kanya; iniwan pa ang Lakṣmī na nakaupo sa higaan at niyakap siya ng Panginoon na parang nakatatandang kapatid.

Verse 26

किमनेन कृतं पुण्यमवधूतेन भिक्षुणा । श्रिया हीनेन लोकेऽस्मिन् गर्हितेनाधमेन च ॥ २५ ॥ योऽसौ त्रिलोकगुरुणा श्रीनिवासेन सम्भृत: । पर्यङ्कस्थां श्रियं हित्वा परिष्वक्तोऽग्रजो यथा ॥ २६ ॥

[Sabi ng mga taga-palasyong-loob:] Anong kabanalan ang nagawa ng gusgusing pulubing brāhmaṇa na ito? Sa mundong ito itinuturing siyang salat sa biyaya, hinahamak at mababa, ngunit ang Guru ng tatlong daigdig, si Śrīnivāsa, ay magalang na naglilingkod sa kanya; iniwan pa ang Lakṣmī na nakaupo sa higaan at niyakap siya ng Panginoon na parang nakatatandang kapatid.

Verse 27

कथयां चक्रतुर्गाथा: पूर्वा गुरुकुले सतो: । आत्मनोर्ललिता राजन् करौ गृह्य परस्परम् ॥ २७ ॥

O Hari, naghawak-kamay sina Kṛṣṇa at Sudāmā at masayang nag-usap tungkol sa matatamis na alaala noong sila’y magkasamang nanirahan sa gurukula ng kanilang guro.

Verse 28

श्रीभगवानुवाच अपि ब्रह्मन् गुरुकुलाद् भवता लब्धदक्षिणात् । समावृत्तेन धर्मज्ञ भार्योढा सद‍ृशी न वा ॥ २८ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Mahal kong brāhmaṇa, batid mo ang dharma. Pagkatapos mong maghandog ng daksina sa ating guro at makauwi mula sa gurukula, nag-asawa ka ba ng kabagay na asawa o hindi?

Verse 29

प्रायो गृहेषु ते चित्तमकामविहितं तथा । नैवातिप्रीयसे विद्वन् धनेषु विदितं हि मे ॥ २९ ॥

Kahit madalas kang abala sa mga gawaing-bahay, ang iyong isip ay hindi naaapektuhan ng makamundong pagnanasa. At, O marunong, hindi ka rin labis na nalulugod sa paghahangad ng yaman—alam Ko ito.

Verse 30

केचित् कुर्वन्ति कर्माणि कामैरहतचेतस: । त्यजन्त: प्रकृतीर्दैवीर्यथाहं लोकसङ्ग्रहम् ॥ ३० ॥

May ilan, matapos talikuran ang mga hilig na materyal na nagmumula sa banal na māyā ng Panginoon, ay gumaganap ng mga tungkulin sa mundo nang hindi nayayanig ng makamundong pagnanasa. Kumikilos sila gaya Ko, upang gabayan ang madla.

Verse 31

कच्चिद् गुरुकुले वासं ब्रह्मन् स्मरसि नौ यत: । द्विजो विज्ञाय विज्ञेयं तमस: पारमश्न‍ुते ॥ ३१ ॥

Mahal kong brāhmaṇa, naaalala mo ba kung paano tayo namuhay nang magkasama sa gurukula? Sapagkat kapag natutuhan na ng isang “dalawang-beses na isinilang” na mag-aaral mula sa guro ang lahat ng dapat matutuhan, natatamasa niya ang buhay espirituwal na lampas sa dilim ng kamangmangan.

Verse 32

स वै सत्कर्मणां साक्षाद् द्विजातेरिह सम्भव: । आद्योऽङ्ग यत्राश्रमिणां यथाहं ज्ञानदो गुरु: ॥ ३२ ॥

Kaibigan ko, ang nagbibigay ng pisikal na kapanganakan ay unang guro; at ang nag-uupnayana, ginagawang “dalawang-beses na isinilang,” at inilalagay sa mga tungkulin ng dharma ay tuwirang guro. Ngunit ang gurong nagkakaloob ng transendental na kaalaman sa mga tao ng lahat ng āśrama ang pinakahuling, pinakamataas na guro—siya’y gaya ng Aking sarili.

Verse 33

नन्वर्थकोविदा ब्रह्मन् वर्णाश्रमवतामिह । ये मया गुरुणा वाचा तरन्त्यञ्जो भवार्णवम् ॥ ३३ ॥

O brāhmaṇa, sa mga sumusunod sa varṇāśrama, yaong umaasa sa mga salitang sinasabi Ko bilang gurong espirituwal at sa gayon ay madaling tumatawid sa dagat ng pag-iral sa mundo—sila ang tunay na nakauunawa ng kanilang sariling kapakanan.

Verse 34

नाहमिज्याप्रजातिभ्यां तपसोपशमेन वा । तुष्येयं सर्वभूतात्मा गुरुशुश्रूषया यथा ॥ ३४ ॥

Ako, ang Kaluluwa ng lahat ng nilalang, ay hindi kasing-lugod sa pagsambang ritwal, inisyasyong brahmana, pag-aayuno o pagpipigil-sa-sarili, gaya ng paglingkod na may pananampalataya sa gurong espirituwal.

Verse 35

अपि न: स्मर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसतां गुरौ । गुरुदारैश्चोदितानामिन्धनानयने क्व‍‍चित् ॥ ३५ ॥ प्रविष्टानां महारण्यमपर्तौ सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत्तीव्रं निष्ठुरा: स्तनयित्नव: ॥ ३६ ॥

O brāhmaṇa, naaalala mo ba ang nangyari noong naninirahan tayo sa āśrama ng guru? Minsan, inutusan tayo ng asawa ng guru na kumuha ng panggatong.

Verse 36

अपि न: स्मर्यते ब्रह्मन् वृत्तं निवसतां गुरौ । गुरुदारैश्चोदितानामिन्धनानयने क्व‍‍चित् ॥ ३५ ॥ प्रविष्टानां महारण्यमपर्तौ सुमहद् द्विज । वातवर्षमभूत्तीव्रं निष्ठुरा: स्तनयित्नव: ॥ ३६ ॥

O dwija, nang pumasok tayo sa napakalawak na gubat, biglang sumiklab ang isang bagyong wala sa panahon—malakas na hangin at ulan, at marahas na kulog.

Verse 37

सूर्यश्चास्तं गतस्तावत् तमसा चावृता दिश: । निम्नं कूलं जलमयं न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ ३७ ॥

Pagkatapos, lumubog ang araw at nabalot ng dilim ang lahat ng dako. Dahil sa pagbaha, hindi na namin matukoy kung alin ang mataas o mababa, o kung saan ang pampang at ang lubog.

Verse 38

वयं भृशं तत्र महानिलाम्बुभि- र्निहन्यमाना महुरम्बुसम्प्लवे । दिशोऽविदन्तोऽथ परस्परं वने गृहीतहस्ता: परिबभ्रिमातुरा: ॥ ३८ ॥

Doon, sinalanta kami ng malakas na hangin at ulan. Sa baha ay nawala ang aming direksiyon; kaya sa gubat, magkakahawak-kamay kaming naglalagalag na balisa at nagdurusa.

Verse 39

एतद् विदित्वा उदिते रवौ सान्दीपनिर्गुरु: । अन्वेषमाणो न: शिष्यानाचार्योऽपश्यदातुरान् ॥ ३९ ॥

Nang maunawaan ito, pagkatapus sumikat ang araw, ang aming gurong si Sāndīpani, ang ācārya, ay lumabas upang hanapin kaming mga alagad at natagpuan kaming nasa paghihirap.

Verse 40

अहो हे पुत्रका यूयमस्मदर्थेऽतिदु:खिता: । आत्मा वै प्राणिनां प्रेष्ठस्तमनाद‍ृत्य मत्परा: ॥ ४० ॥

[Sāndīpani ay nagsabi:] O mga anak ko! Para sa akin ay labis ang inyong tiniis. Sa bawat nilalang, ang sariling katawan ang pinakamahal; ngunit dahil sa inyong lubos na pagtalima sa akin, kinalimutan ninyo ang sariling ginhawa.

Verse 41

एतदेव हि सच्छिष्यै: कर्तव्यं गुरुनिष्कृतम् । यद् वै विशुद्धभावेन सर्वार्थात्मार्पणं गुरौ ॥ ४१ ॥

Ito nga ang tungkulin ng tunay na alagad: suklian ang utang na loob sa guru sa dalisay na puso, iniaalay sa guru ang yaman at maging ang sariling buhay.

Verse 42

तुष्टोऽहं भो द्विजश्रेष्ठा: सत्या: सन्तु मनोरथा: । छन्दांस्ययातयामानि भवन्‍त्‍विह परत्र च ॥ ४२ ॥

Kayong mga binatang brāhmaṇa na pinakamainam, ako’y nasiyahan sa inyo. Nawa’y matupad ang lahat ng inyong hangarin, at nawa’y ang mga mantrang Veda na inyong natutuhan ay hindi kailanman mawalan ng saysay, sa mundong ito at sa susunod.

Verse 43

इत्थंविधान्यनेकानि वसतां गुरुवेश्मनि । गुरोरनुग्रहेणैव पुमान् पूर्ण: प्रशान्तये ॥ ४३ ॥

Habang naninirahan sa tahanan ng gurong espirituwal, marami kaming naranasang ganitong pangyayari. Sa biyaya ng guru lamang natutupad ng tao ang layon ng buhay at nakakamtan ang walang hanggang kapayapaan.

Verse 44

श्रीब्राह्मण उवाच किमस्माभिरनिर्वृत्तं देवदेव जगद्गुरो । भवता सत्यकामेन येषां वासो गुरोरभूत् ॥ ४४ ॥

Sinabi ng brāhmaṇa: O Panginoon ng mga panginoon, O guro ng sanlibutan! Yamang nakapanirahan ako kasama Mo—Ikaw na ganap ang lahat ng nais—sa tahanan ng aming guru, ano pa ang maaaring hindi ko nakamtan?

Verse 45

यस्यच्छन्दोमयं ब्रह्म देह आवपनं विभो । श्रेयसां तस्य गुरुषु वासोऽत्यन्तविडम्बनम् ॥ ४५ ॥

O Makapangyarihang Panginoon! Ang Iyong katawan ay ang Brahman na nasa anyo ng mga Veda, pinagmumulan ng lahat ng mapalad na layon. Na nanirahan Ka sa gurukula ay isang lila lamang, pagganap Mo ng papel bilang tao.

Frequently Asked Questions

The Lord’s act teaches that bhakti, humility, and brāhmaṇa devotion are honored above external status. By washing Sudāmā’s feet and placing that water on His own head, Kṛṣṇa establishes the sanctity of the devotee (bhakta-mahattva) and demonstrates that serving His devotee is non-different from serving Him. Traditional Vaiṣṇava readings highlight that this reverses worldly hierarchies: the Supreme becomes the servant to glorify pure devotion.

The chapter frames Sudāmā’s condition as a setting for showcasing detachment and exclusive shelter rather than karmic condemnation. Sudāmā is described as learned, peaceful, and sense-controlled, maintaining himself by what comes of its own accord. His poverty highlights niṣkāma living and becomes the backdrop for Kṛṣṇa’s grace, which is bestowed without being demanded and without making wealth the devotee’s goal.

The flat rice functions as a bhakti-symbol: a small, simple offering given with sincerity outweighs opulence without devotion. In Bhāgavata theology, the Lord accepts bhāva (devotional intent) rather than material magnitude. Sudāmā’s gift also preserves maryādā (etiquette) in friendship—he comes not as a claimant but as a giver, however poor.

Kṛṣṇa recalls gurukula life and states that He is not as satisfied by ritual worship, initiation, penance, or self-discipline as by faithful service to one’s spiritual master. He delineates gradations of ‘guru’—birth-giver, initiator into dharma, and the giver of transcendental knowledge—culminating in the ultimate spiritual master who imparts tattva-jñāna and is ‘as good as My own self.’ The point is that guru-sevā is a primary axis of bhakti and a direct means to cross material existence.

Sāndīpani is presented as Kṛṣṇa and Sudāmā’s guru. The storm-and-firewood episode illustrates śiṣya-dharma (the duty of disciples): service even at personal hardship, done with pure intent. The guru’s blessing—retention of mantra efficacy and fulfillment of desires—shows the Bhāgavata principle that spiritual success comes by guru-kṛpā, and that the Lord Himself models ideal discipleship to instruct society.