Adhyaya 19

Verse 1

मैत्रेय उवाच अथादीक्षत राजा तु हयमेधशतेन स: । ब्रह्मावर्ते मनो: क्षेत्रे यत्र प्राची सरस्वती ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya—O Vidura! Pagkaraan, si Haring Vainya Pṛthu ay tumanggap ng dīkṣā upang isagawa ang sandaang Aśvamedha-yajña sa Brahmāvarta, lupain ni Manu, sa pook na ang Ilog Sarasvatī ay dumadaloy patungong silangan.

Verse 2

तदभिप्रेत्य भगवान् कर्मातिशयमात्मन: । शतक्रतुर्न ममृषे पृथोर्यज्ञमहोत्सवम् ॥ २ ॥

Nang makita ito, naunawaan ni Indra, hari ng langit, na malalampasan siya ni Haring Pṛthu sa kadakilaan ng bunga ng gawa; kaya hindi niya natiis ang dakilang pagdiriwang ng yajña ni Pṛthu.

Verse 3

यत्र यज्ञपति: साक्षाद्भगवान् हरिरीश्वर: । अन्वभूयत सर्वात्मा सर्वलोकगुरु: प्रभु: ॥ ३ ॥

Doon, ang Panginoon ng yajña, si Bhagavān Hari mismo—ang Supersoul, guro ng lahat ng daigdig at ang Kataas-taasang Panginoon—ay personal na naroon sa mga yajña ni Haring Pṛthu.

Verse 4

अन्वितो ब्रह्मशर्वाभ्यां लोकपालै: सहानुगै: । उपगीयमानो गन्धर्वैर्मुनिभिश्चाप्सरोगणै: ॥ ४ ॥

Nang magpakita si Panginoong Viṣṇu sa dako ng yajña, sumama sa Kanya sina Brahmā, Śiva, at ang mga tagapamahala ng mga daigdig kasama ang kanilang mga tagasunod; pinuri Siya ng mga Gandharva, mga pantas, at mga Apsarā sa mga awit ng papuri.

Verse 5

सिद्धा विद्याधरा दैत्या दानवा गुह्यकादय: । सुनन्दनन्दप्रमुखा: पार्षदप्रवरा हरे: ॥ ५ ॥

Kasama Niya ang mga Siddha, Vidyādhara, mga inapo ni Diti, mga Dānava, mga Guhyaka at iba pa; at kasama rin ang mga pangunahing kasamahan ni Hari, sa pangunguna nina Sunanda at Nanda.

Verse 6

कपिलो नारदो दत्तो योगेशा: सनकादय: । तमन्वीयुर्भागवता ये च तत्सेवनोत्सुका: ॥ ६ ॥

Sina Kapila, Nārada, Dattātreya, at ang mga panginoon ng yoga na pinangungunahan nina Sanaka, pati ang mga debotong Bhāgavata na laging sabik sa paglilingkod sa Panginoon—lahat ay dumalo sa dakilang yajña kasama Niya.

Verse 7

यत्र धर्मदुघा भूमि: सर्वकामदुघा सती । दोग्धि स्माभीप्सितानर्थान् यजमानस्य भारत ॥ ७ ॥

O Vidura, sa dakilang yajña na iyon, ang buong lupa ay naging tulad ng kāma-dhenu na naggagatas ng dharma, kaya naibigay sa yajamāna ang lahat ng pang-araw-araw na pangangailangan.

Verse 8

ऊहु: सर्वरसान्नद्य: क्षीरदध्यन्नगोरसान् । तरवो भूरिवर्ष्माण: प्रासूयन्त मधुच्युत: ॥ ८ ॥

Ang mga ilog ay naghatid ng lahat ng lasa—matamis, maanghang, maasim, at iba pa; ang malalaking puno ay nagpaagos ng pulot at nagbunga nang sagana; at ang mga bakang busog sa luntiang damo ay nagbigay ng gatas, yogurt, ghee, at iba pang kailangan.

Verse 9

सिन्धवो रत्ननिकरान् गिरयोऽन्नं चतुर्विधम् । उपायनमुपाजह्रु: सर्वे लोका: सपालका: ॥ ९ ॥

Ang mga dagat ay naghandog ng mga bunton ng hiyas at perlas; ang mga bundok ay nagbigay ng apat na uri ng pagkain at mga mineral na pampataba; at ang mga tao sa lahat ng daigdig, kasama ang mga tagapangalagang diyos, ay nag-alay ng mga handog kay Haring Pṛthu.

Verse 10

इति चाधोक्षजेशस्य पृथोस्तु परमोदयम् । असूयन् भगवानिन्द्र: प्रतिघातमचीकरत् ॥ १० ॥

Nang makita ang sukdulang pag-unlad ni Pṛthu na umaasa sa Kataas-taasang Panginoon na Adhokṣaja, si Indra na hari ng langit ay nainggit at nagsikap hadlangan ang pag-usbong ng kanyang karangyaan.

Verse 11

चरमेणाश्वमेधेन यजमाने यजुष्पतिम् । वैन्ये यज्ञपशुं स्पर्धन्नपोवाह तिरोहित: ॥ ११ ॥

Nang isinasagawa ni Pṛthu Vainya ang huling aśvamedha-yajña, si Indra na puno ng inggit ay naging di-nakikita at ninakaw ang kabayong itinakda para sa handog ng yajña.

Verse 12

तमत्रिर्भगवानैक्षत्त्वरमाणं विहायसा । आमुक्तमिव पाखण्डं योऽधर्मे धर्मविभ्रम: ॥ १२ ॥

Nakita ni Bhagavan Atri ang Indra na nagmamadaling tumakas sa kalangitan. Nagbihis siya na parang pinalayang tao, ngunit iyon ay panlilinlang—nagpapanggap na dharma sa gitna ng adharma.

Verse 13

अत्रिणा चोदितो हन्तुं पृथुपुत्रो महारथ: । अन्वधावत सङ्‍कुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ १३ ॥

Nang ipaalam ni Atri, ang anak ni Haring Prithu na dakilang mandirigma ay nag-alab sa galit at hinabol si Indra upang patayin, sumisigaw: “Hintô! Hintô!”

Verse 14

तं ताद‍ृशाकृतिं वीक्ष्य मेने धर्मं शरीरिणम् । जटिलं भस्मनाच्छन्नं तस्मै बाणं न मुञ्चति ॥ १४ ॥

Nang makita ang anyong iyon—buhok na nakabuhol at katawan na balot ng abo— inakala ng anak ni Prithu na si Indra ay sagisag ng dharma, isang banal na sannyasi; kaya hindi siya nagpakawala ng palaso.

Verse 15

वधान्निवृत्तं तं भूयो हन्तवेऽत्रिरचोदयत् । जहि यज्ञहनं तात महेन्द्रं विबुधाधमम् ॥ १५ ॥

Nang makita ni Atri na nabiktima ng daya ang anak ni Prithu at bumalik nang hindi napatay si Indra, muli niyang iniutos: “Anak, patayin mo si Mahendra, ang sumisira sa yajna; siya’y naging pinakababa sa mga deva.”

Verse 16

एवं वैन्यसुत: प्रोक्तस्त्वरमाणं विहायसा । अन्वद्रवदभिक्रुद्धो रावणं गृध्रराडिव ॥ १६ ॥

Nang masabihan nang gayon, ang apo ni Haring Vena ay agad na humabol kay Indra na nagmamadaling tumatakas sa himpapawid. Nag-aalab ang galit niya, gaya ng hari ng mga buwitre na humabol kay Ravana.

Verse 17

सोऽश्वं रूपं च तद्धित्वा तस्मा अन्तर्हित: स्वराट् । वीर: स्वपशुमादाय पितुर्यज्ञमुपेयिवान् ॥ १७ ॥

Nang makita ni Indra na hinahabol siya ng anak ni Pṛthu, agad niyang iniwan ang huwad na anyo at kasuotan at iniwan ang kabayo. Naglaho siya mula roon, at ang bayaning anak ni Mahārāja Pṛthu ay ibinalik ang kabayo sa dambana ng yajña ng kanyang ama.

Verse 18

तत्तस्य चाद्भुतं कर्म विचक्ष्य परमर्षय: । नामधेयं ददुस्तस्मै विजिताश्व इति प्रभो ॥ १८ ॥

Mahal kong Panginoong Vidura, nang masaksihan ng mga dakilang rishi ang kahanga-hangang kagitingan ng anak ni Haring Pṛthu, nagkaisa silang bigyan siya ng pangalang “Vijitāśva.”

Verse 19

उपसृज्य तमस्तीव्रं जहाराश्वं पुनर्हरि: । चषालयूपतश्छन्नो हिरण्यरशनं विभु: ॥ १९ ॥

Mahal kong Vidura, si Indra, ang hari ng langit at makapangyarihan, ay agad nagpadala ng makapal na dilim sa lugar ng yajña. Sa pagtabing sa buong tanawin, muli niyang inagaw ang kabayong nakagapos ng gintong tanikala malapit sa haliging pang-alay ng hayop.

Verse 20

अत्रि: सन्दर्शयामास त्वरमाणं विहायसा । कपालखट्‍वाङ्गधरं वीरो नैनमबाधत ॥ २० ॥

Muling itinuro ng dakilang rishi na si Atri sa anak ni Pṛthu si Indra na tumatakas sa himpapawid. Muling hinabol siya ng bayani; ngunit nang makita niyang may tungkod na may bungo sa dulo si Indra at muli itong nakasuot ng kasuotan ng sannyāsī, pinili pa rin niyang huwag siyang patayin.

Verse 21

अत्रिणा चोदितस्तस्मै सन्दधे विशिखं रुषा । सोऽश्वं रूपं च तद्धित्वा तस्थावन्तर्हित: स्वराट् ॥ २१ ॥

Nang muling mag-utos si Atri, nag-alab sa galit ang anak ni Pṛthu at isinampa ang palaso sa busog. Pagkakita nito, agad iniwan ni Indra ang huwad na kasuotan ng sannyāsī, binitiwan ang kabayo, at ang hari ng langit ay naging di-nakikita.

Verse 22

वीरश्चाश्वमुपादाय पितृयज्ञमथाव्रजत् । तदवद्यं हरे रूपं जगृहुर्ज्ञानदुर्बला: ॥ २२ ॥

Muling kinuha ng bayaning si Vijitāśva ang kabayo at nagbalik sa pook ng yajña ng kanyang ama. Mula noon, ang mga kulang sa kaalaman ay gumaya sa kasuotan ng huwad na sannyāsī; si Indra ang nagpasimula nito.

Verse 23

यानि रूपाणि जगृहे इन्द्रो हयजिहीर्षया । तानि पापस्य खण्डानि लिङ्गं खण्डमिहोच्यते ॥ २३ ॥

Anumang anyo na kinuha ni Indra bilang pulubi dahil sa pagnanais na agawin ang kabayo ay mga bahagi ng kasalanan; dito’y tinatawag itong mga tanda ng pakanang huwad.

Verse 24

एवमिन्द्रे हरत्यश्वं वैन्ययज्ञजिघांसया । तद्गृहीतविसृष्टेषु पाखण्डेषु मतिर्नृणाम् ॥ २४ ॥ धर्म इत्युपधर्मेषु नग्नरक्तपटादिषु । प्रायेण सज्जते भ्रान्त्या पेशलेषु च वाग्मिषु ॥ २५ ॥

Sa ganitong paraan, ninakaw ni Indra ang kabayo upang wasakin ang yajña ni Vainya (Prithu); at ang isip ng mga tao’y naakit sa mga pakanang huwad na kanyang tinanggap at ikinalat.

Verse 25

एवमिन्द्रे हरत्यश्वं वैन्ययज्ञजिघांसया । तद्गृहीतविसृष्टेषु पाखण्डेषु मतिर्नृणाम् ॥ २४ ॥ धर्म इत्युपधर्मेषु नग्नरक्तपटादिषु । प्रायेण सज्जते भ्रान्त्या पेशलेषु च वाग्मिषु ॥ २५ ॥

Itinuturing na ‘dharma’ ang paghubad, pulang kasuotan at iba pang huwad na gawi; kaya sa pagkalito, ang mga tao’y madalas maakit sa mga mapanlinlang na mahusay magsalita at makipagtalo.

Verse 26

तदभिज्ञाय भगवान्पृथु: पृथुपराक्रम: । इन्द्राय कुपितो बाणमादत्तोद्यतकार्मुक: ॥ २६ ॥

Nang malaman ito, ang makapangyarihang Bhagavān Prithu ay nagalit kay Indra; itinaas niya ang busog at kinuha ang palaso, handang patayin siya.

Verse 27

तमृत्विज: शक्रवधाभिसन्धितंविचक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यमसह्यरंहसम् । निवारयामासुरहो महामतेन युज्यतेऽत्रान्यवध: प्रचोदितात् ॥ २७ ॥

Nang makita ng mga pari at ng iba pa si Mahārāja Pṛthu na labis ang galit at handang patayin si Indra, nakiusap sila: O dakilang kaluluwa, huwag mo siyang patayin; sa yajña, ayon sa śāstra, ang hayop na inihahandog lamang ang maaaring patayin.

Verse 28

वयं मरुत्वन्तमिहार्थनाशनंह्वयामहे त्वच्छ्रवसा हतत्विषम् । अयातयामोपहवैरनन्तरंप्रसह्य राजन् जुहवाम तेऽहितम् ॥ २८ ॥

Mahal na Hari, dahil sinikap ni Indra na hadlangan ang iyong yajña, humina na ang kanyang kapangyarihan. Tatawagin namin siya sa mga mantrang Vediko na di pa nagagamit; tiyak siyang darating, at sa lakas ng mantra ihahagis namin ang iyong kaaway sa apoy ng handog.

Verse 29

इत्यामन्‍त्र्‍य क्रतुपतिं विदुरास्यर्त्विजो रुषा । स्रुग्घस्ताञ्जुह्वतोऽभ्येत्य स्वयम्भू: प्रत्यषेधत ॥ २९ ॥

Mahal na Vidura, matapos payuhan ang hari, ang mga paring nagsasagawa ng yajña ay galit na tumawag kay Indra. Nang hawak na nila ang sandok at ihahandog na ang alay sa apoy, nagpakita si Brahmā, ang Svayambhū, at pinigilan sila.

Verse 30

न वध्यो भवतामिन्द्रो यद्यज्ञो भगवत्तनु: । यं जिघांसथ यज्ञेन यस्येष्टास्तनव: सुरा: ॥ ३० ॥

Sinabi ni Brahmā: “O mga dvija na nagsasagawa ng yajña, hindi ninyo maaaring patayin si Indra, sapagkat ang yajña ay katawan mismo ng Bhagavān. Ang mga diyos na nais ninyong bigyang-lugod sa yajña ay mga bahagi ni Indra; paano ninyo siya mapapatay sa dakilang handog na ito?”

Verse 31

तदिदं पश्यत महद्धर्मव्यतिकरं द्विजा: । इन्द्रेणानुष्ठितं राज्ञ: कर्मैतद्विजिघांसता ॥ ३१ ॥

O mga dvija, masdan ninyo: upang manggulo at hadlangan ang dakilang yajña ng hari, gumamit si Indra ng paraang sa hinaharap ay sisira sa malinaw na landas ng dharma. Kapag lalo pa ninyo siyang tinutulan, aabuso siya sa kapangyarihan at magpapasok ng maraming sistemang adharma.

Verse 32

पृथुकीर्ते: पृथोर्भूयात्तर्ह्येकोनशतक्रतु: । अलं ते क्रतुभि: स्विष्टैर्यद्भवान्मोक्षधर्मवित् ॥ ३२ ॥

Sinabi ni Brahmā: “Hayaan na si Mahārāja Pṛthu ay magkaroon lamang ng siyamnapu’t siyam na paghahandog (yajña). Batid mo ang dharma ng paglaya; ano pa ang silbi ng higit pang yajña?”

Verse 33

नैवात्मने महेन्द्राय रोषमाहर्तुमर्हसि । उभावपि हि भद्रं ते उत्तमश्लोकविग्रहौ ॥ ३३ ॥

Nagpatuloy si Brahmā: “O Hari, hindi nararapat na magkimkim ka ng galit kay Mahendra, si Indra. Nawa’y mapabuti kayong dalawa; sapagkat ikaw at si Indra ay kapwa bahagi ng Panginoon na pinupuri ng mga dakilang himno.”

Verse 34

मास्मिन्महाराज कृथा: स्म चिन्तांनिशामयास्मद्वच आद‍ृतात्मा । यद्ध्यायतो दैवहतं नु कर्तुंमनोऽतिरुष्टं विशते तमोऽन्धम् ॥ ३४ ॥

Mahal na Hari, huwag kang mabalisa at mag-alala dahil ang iyong mga yajña ay nahadlangan ng kalooban ng tadhana. Pakinggan mo ang aking salita nang may paggalang: kapag may nangyari ayon sa pag-aayos ng Maykapal, huwag labis na malungkot; habang pilit nating itinatama ang gayong pagbaligtad, lalo tayong lumulubog sa pinakamadilim na pag-iisip na makamundo.

Verse 35

क्रतुर्विरमतामेष देवेषु दुरवग्रह: । धर्मव्यतिकरो यत्र पाखण्डैरिन्द्रनिर्मितै: ॥ ३५ ॥

Nagpatuloy si Brahmā: “Itigil ang mga yajña na ito, sapagkat dahil dito’y nagpasok si Indra ng maraming pakhanda at anyo ng adharma. Alamin ninyo na kahit sa mga deva ay may di-kanais-nais na pagnanasa.”

Verse 36

एभिरिन्द्रोपसंसृष्टै: पाखण्डैर्हारिभिर्जनम् । ह्रियमाणं विचक्ष्वैनं यस्ते यज्ञध्रुगश्वमुट् ॥ ३६ ॥

Tingnan mo: si Indra, hari ng langit, ay lumilikha ng kaguluhan sa gitna ng yajña sa pagnanakaw ng kabayong handog. Ang mga kaakit-akit ngunit makasalanang pakhanda na ipinakilala niya ay gagayahin din ng karaniwang tao sa hinaharap.

Verse 37

भवान् परित्रातुमिहावतीर्णो धर्मं जनानां समयानुरूपम् । वेनापचारादवलुप्तमद्य तद्देहतो विष्णुकलासि वैन्य ॥ ३७ ॥

O Haring Pṛthu, anak ni Vena! Ikaw ay bahagi (kalā) ni Panginoong Viṣṇu. Dahil sa masasamang gawa ni Haring Vena, halos naglaho ang dharma; sa tamang panahon, nagkatawang-tao ka mula sa katawan ni Vena upang ingatan ang dharma.

Verse 38

स त्वं विमृश्यास्य भवं प्रजापते सङ्कल्पनं विश्वसृजां पिपीपृहि । ऐन्द्रीं च मायामुपधर्ममातरं प्रचण्डपाखण्डपथं प्रभो जहि ॥ ३८ ॥

O Prajāpati, tagapagtanggol ng mga tao! Pag-isipan ang layunin ng iyong pagparito at tuparin ang pasiya ng mga tagapaglikha ng daigdig. Ang māyā ni Indra ay ina ng maraming huwad na dharma at marahas na landas ng panlilinlang; Panginoon, talikdan at pigilin ito agad.

Verse 39

मैत्रेय उवाच इत्थं स लोकगुरुणा समादिष्टो विशाम्पति: । तथा च कृत्वा वात्सल्यं मघोनापि च सन्दधे ॥ ३९ ॥

Sinabi ni Maitreya: Nang mapayuhan ng guro ng sanlibutan na si Brahmā, iniwan ni Haring Pṛthu ang kanyang pananabik sa pagganap ng yajña at, sa pag-ibig, nakipagkasundo kay Indra (Maghavā).

Verse 40

कृतावभृथस्‍नानाय पृथवे भूरिकर्मणे । वरान्ददुस्ते वरदा ये तद्बर्हिषि तर्पिता: ॥ ४० ॥

Pagkaraan nito, si Pṛthu na maraming dakilang gawa ay nagsagawa ng avabhṛtha na paliligo matapos ang yajña. Ang mga deva na lubos na nasiyahan sa handog sa dambana ay nagkaloob sa kanya ng mga biyaya at nararapat na pagpapala.

Verse 41

विप्रा: सत्याशिषस्तुष्टा: श्रद्धया लब्धदक्षिणा: । आशिषो युयुजु: क्षत्तरादिराजाय सत्कृता: ॥ ४१ ॥

Ang mga brāhmaṇa sa sakripisyo ay tumanggap ng dakṣiṇā nang may śraddhā at nasiyahan sa tapat na pagpapala. Nang sila’y maparangalan, ibinigay nila kay Pṛthu, ang pangunahing hari (ādi-rāja), ang mga basbas mula sa puso.

Verse 42

त्वयाहूता महाबाहो सर्व एव समागता: । पूजिता दानमानाभ्यां पितृदेवर्षिमानवा: ॥ ४२ ॥

O makapangyarihang hari, sa iyong paanyaya ay dumalo ang lahat ng uri ng nilalang. Mula sa Pitṛloka at mga langit, pati mga rishi at karaniwang tao—lahat ay nasiyahan sa iyong paggalang at pagkakawanggawa.