Adhyaya 14

Verse 1

मैत्रेय उवाच भृग्वादयस्ते मुनयो लोकानां क्षेमदर्शिन: । गोप्तर्यसति वै नृणां पश्यन्त: पशुसाम्यताम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya: O dakilang mandirigmang Vidura, ang mga dakilang rishi na pinangungunahan ni Bhṛgu ay laging nagmamalasakit sa kapakanan ng mga tao. Nang makita nilang sa pagkawala ni Haring Aṅga ay walang tagapagtanggol ng bayan, naunawaan nilang kung walang pinuno, ang mga tao’y magiging walang disiplina, gaya ng mga hayop.

Verse 2

वीरमातरमाहूय सुनीथां ब्रह्मवादिन: । प्रकृत्यसम्मतं वेनमभ्यषिञ्चन् पतिं भुव: ॥ २ ॥

Pagkaraan, ipinatawag ng mga rishi na tagapagsalita ng Brahman ang Inang Reyna, si Sunīthā. Sa kanyang pahintulot, iniluklok nila si Vena—na tinanggap ng bayan—bilang panginoon ng lupa at inabihsekan sa trono.

Verse 3

श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युग्रशासनम् । निलिल्युर्दस्यव: सद्य: सर्पत्रस्ता इवाखव: ॥ ३ ॥

Kilala na si Vena bilang napakahigpit at malupit; kaya nang marinig ng mga magnanakaw at masasamang-loob na siya’y umakyat sa trono, agad silang natakot. Nagtago sila kung saan-saan, gaya ng mga daga na nagkukubli sa mga ahas.

Verse 4

स आरूढनृपस्थान उन्नद्धोऽष्टविभूतिभि: । अवमेने महाभागान् स्तब्ध: सम्भावित: स्वत: ॥ ४ ॥

Nang maupo siya sa trono, nalasing siya sa walong uri ng karangyaan. Dahil sa huwad na pagmamataas, nilapastangan niya ang mga dakilang banal.

Verse 5

एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विप: । पर्यटन् रथमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ॥ ५ ॥

Dahil sa pagkalasing sa karangyaan, sumakay si Haring Vena sa karwahe at naglibot na parang elepanteng walang pagpipigil, na wari’y pinanginginig ang langit at lupa.

Verse 6

न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजा: क्‍वचित् । इति न्यवारयद्धर्मं भेरीघोषेण सर्वश: ॥ ६ ॥

Ipinagbawal niya: “Kayong mga dvija, huwag nang magsagawa ng yajña, huwag magbigay ng kawanggawa, at huwag maghandog ng ghee.” Sa pagpapakampana ng tambol, pinatigil niya ang lahat ng ritwal ng dharma.

Verse 7

वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् । विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचु: स्म सत्रिण: ॥ ७ ॥

Nang makita ng mga muni na tagapagganap ng yajña ang masasamang gawa ni Vena, napag-isip nila na malaking kapahamakan ang paparating sa mga tao. Dahil sa habag, nag-usap-usap sila.

Verse 8

अहो उभयत: प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् । दारुण्युभयतो दीप्ते इव तस्करपालयो: ॥ ८ ॥

Ay! Nasa malaking panganib ang mga tao mula sa magkabilang panig—gaya ng mga langgam sa gitna ng kahoy na nasusunog sa dalawang dulo. Sa isang panig ay haring walang pananagutan, sa kabila ay mga magnanakaw at tulisan.

Verse 9

अराजकभयादेष कृतो राजातदर्हण: । ततोऽप्यासीद्भयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनाम् ॥ ९ ॥

Sa pag-aakalang maililigtas ang estado mula sa kaguluhan, ginawang hari ng mga pantas si Vena kahit hindi siya karapat-dapat. Ngunit ngayon, ang panganib ay nagmumula sa hari mismo. Paano magiging masaya ang mga tao?

Verse 10

अहेरिव पय:पोष: पोषकस्याप्यनर्थभृत् । वेन: प्रकृत्यैव खल: सुनीथागर्भसम्भव: ॥ १० ॥

Ang pagsuporta sa pilyong haring ito ay tulad ng pagpapakain ng gatas sa isang ahas. Dahil ipinanganak mula sa sinapupunan ni Sunitha, si Haring Vena ay likas na napakasama.

Verse 11

निरूपित: प्रजापाल: स जिघांसति वै प्रजा: । तथापि सान्‍त्वयेमामुं नास्मांस्तत्पातकं स्पृशेत् ॥ ११ ॥

Itinalaga natin si Vena bilang tagapagtanggol ng mga mamamayan, ngunit ngayon ay nais niyang patayin sila. Gayunpaman, dapat nating subukang payapain siya upang hindi tayo madamay sa kanyang mga kasalanan.

Verse 12

तद्विद्वद्‌भिरसद्‍वृत्तो वेनोऽस्माभि: कृतो नृप: । सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्यधर्मकृत् । लोकधिक्कारसन्दग्धं दहिष्याम: स्वतेजसा ॥ १२ ॥

Alam natin ang kanyang masamang ugali, ngunit iniluklok pa rin natin si Vena. Kung hindi niya tatanggapin ang ating payo, susunugin natin siya gamit ang ating kapangyarihan, dahil sunog na siya sa galit ng bayan.

Verse 13

एवमध्यवसायैनं मुनयो गूढमन्यव: । उपव्रज्याब्रुवन् वेनं सान्‍त्वयित्वा च सामभि: ॥ १३ ॥

Matapos magpasya, nilapitan ng mga dakilang pantas si Haring Vena. Itinatago ang kanilang galit, pinayapa nila siya gamit ang matatamis na salita at nagsalita ng ganito.

Verse 14

मुनय ऊचु: नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भो: । आयु:श्रीबलकीर्तीनां तव तात विवर्धनम् ॥ १४ ॥

Sinabi ng mga pantas: “O dakilang hari, pakinggan mong mabuti ang aming banal na payo. Sa paggawa nito, o mahal na anak, lalago ang iyong buhay, kasaganaan, lakas, at dangal.”

Verse 15

धर्म आचरित: पुंसां वाङ्‍मन:कायबुद्धिभि: । लोकान् विशोकान् वतरत्यथानन्त्यमसङ्गिनाम् ॥ १५ ॥

Ang mga namumuhay ayon sa dharma sa salita, isip, katawan, at talino ay itinataas sa mga daigdig na walang dalamhati. Kapag napawi ang pagkakapit sa materya, nakakamtan nila ang walang-hanggang ligaya.

Verse 16

स ते मा विनशेद्वीर प्रजानां क्षेमलक्षण: । यस्मिन् विनष्टे नृपतिरैश्वर्यादवरोहति ॥ १६ ॥

O bayani, kaya huwag kang maging sanhi ng pagkasira ng buhay-espirituwal ng mga mamamayan, na tanda ng kanilang kapayapaan. Kapag ito’y nasira, tiyak na babagsak ang hari mula sa kanyang karangyaan at trono.

Verse 17

राजन्नसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्य: प्रजा नृप: । रक्षन्यथा बलिं गृह्णन्निह प्रेत्य च मोदते ॥ १७ ॥

O hari, kapag pinangangalagaan ng hari ang mamamayan laban sa masasamang ministro at sa mga magnanakaw at tulisan, at tumatanggap ng buwis (bali) nang makatarungan, siya’y nagagalak sa mundong ito at sa kabilang-buhay.

Verse 18

यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वितै: ॥ १८ ॥

Ang haring matuwid ay yaong sa kanyang kaharian at mga lungsod, ang mga mamamayang namumuhay ayon sa varṇa at āśrama ay sumasamba kay Bhagavān Yajña-Puruṣa (Śrī Hari) sa pamamagitan ng kani-kanilang tungkulin.

Verse 19

तस्य राज्ञो महाभाग भगवान् भूतभावन: । परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निजशासने ॥ १९ ॥

O marangal, kapag nakita ng hari na sa kanyang pamamahala ay sinasamba si Sri Bhagavan—ang Kaluluwa ng Sansinukob, Tagapagpanatili ng mga nilalang, at unang sanhi ng paglikha—siya’y malulugod.

Verse 20

तस्मिंस्तुष्टे किमप्राप्यं जगतामीश्वरेश्वरे । लोका: सपाला ह्येतस्मै हरन्ति बलिमाद‍ृता: ॥ २० ॥

Kapag nalugod ang Sri Bhagavan, ang Panginoon ng mga panginoon ng lahat ng daigdig, ano pa ang hindi maaabot? Kaya ang mga lokapala at ang mga naninirahan sa kanilang mga daigdig ay masayang naghahandog ng mga alay at handog na may paggalang.

Verse 21

तं सर्वलोकामरयज्ञसङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् । यज्ञैर्विचित्रैर्यजतो भवाय ते राजन् स्वदेशाननुरोद्धुमर्हसि ॥ २१ ॥

Mahal na Hari, si Sri Bhagavan, kasama ang mga namumunong diyos, ang tumatanggap ng bunga ng lahat ng sakripisyo sa lahat ng daigdig. Siya ang kabuuan ng Tatlong Veda, may-ari ng lahat, at sukdulang layon ng pag-aayuno at pagtitika. Kaya para sa iyong pag-angat, akayin mo ang iyong mga kababayan sa iba’t ibang yajña at laging ituro ang pag-aalay ng sakripisyo.

Verse 22

यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभि- र्वितायमानेन सुरा: कला हरे: । स्विष्टा: सुतुष्टा: प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम् ॥ २२ ॥

Kapag ang mga brāhmaṇa (dvija) sa iyong kaharian ay nagsasagawa ng yajña, ang mga diyos—bilang mga bahagi ni Sri Hari—ay lubos na masisiyahan at ipagkakaloob ang ninanais mong bunga. Kaya, O bayani, huwag pigilan ang mga yajña; ang pagpigil ay paglapastangan sa mga diyos.

Verse 23

वेन उवाच बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्ममानिन: । ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिमुपासते ॥ २३ ॥

Sumagot si Vena: Nakalulungkot, kayo’y mga mangmang; itinuturing ninyong dharma ang adharma. Para kayong tumatalikod sa tunay na asawang nagtataguyod, at sumasamba sa isang kalaguyo na wari’y asawa.

Verse 24

अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् । नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र च ॥ २४ ॥

Ang mga mangmang na humahamak sa Panginoon na nasa anyo ng hari at hindi sumasamba sa Kanya ay hindi makatatamo ng ligaya sa mundong ito ni sa kabilang buhay.

Verse 25

को यज्ञपुरुषो नाम यत्र वो भक्तिरीद‍ृशी । भर्तृस्‍नेहविदूराणां यथा जारे कुयोषिताम् ॥ २५ ॥

Sino ba ang tinatawag ninyong ‘Yajña-puruṣa’? Ang debosyon ninyo sa mga diyos ay tulad ng pag-ibig ng babaeng di-tapat na lumalayo sa asawa at kumakapit sa kalaguyo.

Verse 26

विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥

Si Viṣṇu, Brahmā, Śiva, Indra, Vāyu, Yama, diyos ng Araw, si Parjanya na tagapamahala ng ulan, si Kuvera na ingat-yaman, si Soma (diyos ng Buwan), ang diyos na namumuno sa lupa, si Agni, si Varuṇa na panginoon ng tubig, at iba pang makapangyarihang diyos na nagbibigay ng biyaya o sumpa—lahat ay nananahan sa katawan ng hari; kaya ang hari ay tinatawag na ‘taglay ang lahat ng mga diyos’.

Verse 27

विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रवि: । पर्जन्यो धनद: सोम: क्षितिरग्निरपाम्पति: ॥ २६ ॥ एते चान्ये च विबुधा: प्रभवो वरशापयो: । देहे भवन्ति नृपते: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २७ ॥

Si Viṣṇu, Brahmā, Śiva, Indra, Vāyu, Yama, diyos ng Araw, si Parjanya na tagapamahala ng ulan, si Kuvera na ingat-yaman, si Soma (diyos ng Buwan), ang diyos na namumuno sa lupa, si Agni, si Varuṇa na panginoon ng tubig, at iba pang makapangyarihang diyos na nagbibigay ng biyaya o sumpa—lahat ay nananahan sa katawan ng hari; kaya ang hari ay tinatawag na ‘taglay ang lahat ng mga diyos’.

Verse 28

तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सरा: । बलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्य: कोऽग्रभुक्पुमान् ॥ २८ ॥

Kaya nga, O mga brāhmaṇa, iwan ang inggit sa akin; sa pamamagitan ng inyong mga ritwal, sambahin ninyo ako at ialay sa akin ang lahat ng handog. Sino pa ang hihigit sa akin upang tumanggap ng unang alay?—wika ni Haring Vena.

Verse 29

मैत्रेय उवाच इत्थं विपर्ययमति: पापीयानुत्पथं गत: । अनुनीयमानस्तद्याच्ञां न चक्रे भ्रष्टमङ्गल: ॥ २९ ॥

Ipinagpatuloy ng dakilang pantas na si Maitreya: Kaya ang Hari, na naging mangmang dahil sa kanyang makasalanang buhay at paglihis sa tamang landas, ay nawalan ng lahat ng magandang kapalaran. Hindi niya tinanggap ang pakiusap ng mga pantas.

Verse 30

इति तेऽसत्कृतास्तेन द्विजा: पण्डितमानिना । भग्नायां भव्ययाच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधु: ॥ ३० ॥

Mahal kong Vidura. Ang hangal na Hari, na nag-akalang siya ay napakatalino, ay ininsulto ang mga dakilang pantas, at ang mga pantas, na nasaktan ang damdamin sa mga salita ng Hari, ay nagalit nang husto sa kanya.

Verse 31

हन्यतां हन्यतामेष पाप: प्रकृतिदारुण: । जीवञ्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद् ध्रुवम् ॥ ३१ ॥

Ang lahat ng mga banal na pantas ay agad na sumigaw: Patayin siya! Patayin siya! Siya ang pinakakila-kilabot at makasalanang tao. Kung siya ay mabubuhay, tiyak na gagawin niyang abo ang buong mundo sa lalong madaling panahon.

Verse 32

नायमर्हत्यसद्‍वृत्तो नरदेववरासनम् । योऽधियज्ञपतिं विष्णुं विनिन्दत्यनपत्रप: ॥ ३२ ॥

Ipinagpatuloy ng mga banal na pantas: Ang tampalasan at walang hiya na taong ito ay hindi karapat-dapat na umupo sa trono. Siya ay napakawalang-hiya na nangahas pa siyang insultuhin ang Kataas-taasang Diyos, ang Panginoong Vishnu.

Verse 33

को वैनं परिचक्षीत वेनमेकमृतेऽशुभम् । प्राप्त ईद‍ृशमैश्वर्यं यदनुग्रहभाजन: ॥ ३३ ॥

Maliban kay Haring Vena, na sadyang malas, sino ang lalapastangan sa Kataas-taasang Diyos, na sa pamamagitan ng Kanyang awa ay nagagawaran ang isa ng lahat ng uri ng kapalaran at kayamanan?

Verse 34

इत्थं व्यवसिता हन्तुमृषयो रूढमन्यव: । निजघ्नुर्हुङ्कृतैर्वेनं हतमच्युतनिन्दया ॥ ३४ ॥

Sa ganitong paraan, inihayag ng mga dakilang rishi ang nakatagong galit at agad nagpasiyang patayin ang hari. Dahil sa paglapastangan niya kay Acyuta, si Vena ay parang patay na; kaya nang walang sandata, pinaslang siya ng mga rishi sa pamamagitan lamang ng malalakas na salitang hunkar.

Verse 35

ऋषिभि: स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् । सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ॥ ३५ ॥

Pagbalik ng mga rishi sa kani-kanilang ashram, si Sunīthā, ina ni Vena, ay labis na nagdalamhati sa pagkamatay ng anak. Nagpasya siyang ingatan ang bangkay ng anak sa pamamagitan ng ilang sangkap at ng mantra-yoga (pagbigkas ng mga mantra).

Verse 36

एकदा मुनयस्ते तु सरस्वत्सलिलाप्लुता: । हुत्वाग्नीन् सत्कथाश्चक्रुरुपविष्टा: सरित्तटे ॥ ३६ ॥

Minsan, ang mga muning iyon ay naligo sa ilog Sarasvatī at nagsagawa ng kanilang araw-araw na tungkulin sa pamamagitan ng pag-aalay sa apoy ng sakripisyo. Pagkaraan, umupo sila sa pampang at nag-usap tungkol sa Kataas-taasang Persona at sa Kanyang mga banal na lila.

Verse 37

वीक्ष्योत्थितांस्तदोत्पातानाहुर्लोकभयङ्करान् । अप्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुव: ॥ ३७ ॥

Noong panahong iyon, may iba’t ibang kaguluhan sa bansa na nagdudulot ng takot sa lipunan. Kaya nag-usap-usap ang mga rishi: Yamang patay na ang hari at ang daigdig ay walang tagapagtanggol, nawa’y huwag mapahamak ang mga tao dahil sa mga tulisan at magnanakaw.

Verse 38

एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिशम् । पांसु: समुत्थितो भूरिश्चोराणामभिलुम्पताम् ॥ ३८ ॥

Habang nag-uusap nang ganito ang mga dakilang rishi, nakita nila ang isang unos ng alikabok na bumangon mula sa lahat ng dako. Ang alikabok na iyon ay dulot ng pagtakbo ng mga magnanakaw at tulisan na abala sa pagnanakaw sa mga mamamayan.

Verse 39

तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥

Naunawaan ng mga banal na rishi na dahil sa pagkamatay ni Haring Vena ay sumiklab ang malaking kaguluhan sa bayan. Nang mawalan ng pamahalaan, nawala ang batas at kaayusan; ang mga magnanakaw at masasama ay nag-alsa, nagpatayan at nang-agaw ng yaman ng mga tao. Bagaman kaya nilang supilin ito sa kanilang kapangyarihan, inakala nilang hindi nararapat para sa kanila, kaya hindi nila ito pinigil.

Verse 40

तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् । भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ॥ ३९ ॥ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् । लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिन: ॥ ४० ॥

Sa lupain na walang hari, nanghina ang loob ng mga tao at ang buong bayan ay tila puno ng magnanakaw. Kaya sana itong pigilan ng mga rishi sa kanilang kapangyarihan, ngunit nang makita ang kamalian at isaalang-alang ang kanilang dharma, inakala nilang hindi ito nararapat.

Verse 41

ब्राह्मण: समद‍ृक् शान्तो दीनानां समुपेक्षक: । स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डात्पयो यथा ॥ ४१ ॥

Bagaman ang isang brāhmaṇa ay mapayapa at pantay ang tingin sa lahat, hindi niya tungkulin ang pabayaan ang mga dukha. Sa pagpapabaya, humihina ang kanyang espirituwal na lakas, gaya ng gatas na tumatagas sa basag na banga.

Verse 42

नाङ्गस्य वंशो राजर्षेरेष संस्थातुमर्हति । अमोघवीर्या हि नृपा वंशेऽस्मिन् केशवाश्रया: ॥ ४२ ॥

Nagpasya ang mga rishi na hindi dapat putulin ang lahi ng banal na Haring Aṅga. Sapagkat ang mga hari sa angkang ito ay may di-nabibigong lakas ng binhi at umaasa kay Keśava, kaya likás na nahihilig sa bhakti sa Panginoon.

Verse 43

विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपते: । ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद्बाहुको नर: ॥ ४३ ॥

Matapos magpasya, minasa at “hinurno” ng mga rishi ang mga hita ng bangkay ni Haring Vena ayon sa itinakdang paraan at may matinding lakas. Mula sa pagmamasa na iyon, lumitaw ang isang pandak na lalaki na nagngangalang Bāhuka.

Verse 44

काककृष्णोऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्वबाहुर्महाहनु: । ह्रस्वपान्निम्ननासाग्रो रक्ताक्षस्ताम्रमूर्धज: ॥ ४४ ॥

Ang taong isinilang mula sa mga hita ni Haring Vena ay tinawag na Bāhuka. Maitim siya na parang uwak; napakaikli ng mga bahagi ng katawan, maikli ang mga braso at binti, malaki ang panga, patag ang ilong, mapula ang mga mata, at kulay-tansong buhok.

Verse 45

तं तु तेऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् । निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततोऽभवत् ॥ ४५ ॥

Siya’y mapagpakumbaba at yumukod, at nagtanong, “Mga ginoo, ano ang dapat kong gawin?” Sumagot ang mga rishi, “Maupo ka (niṣīda).” Kaya siya’y tinawag na Niṣāda, ama ng lahing Naiṣāda.

Verse 46

तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचरा: । येनाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ॥ ४६ ॥

Pagkapanganak ni Niṣāda, agad niyang pinasan ang bunga ng mabibigat na kasalanan ni Haring Vena. Kaya ang mga Naiṣāda ay madalas nasasangkot sa kasalanan gaya ng pagnanakaw, pandarambong, at pangangaso, at pinahihintulutan lamang manirahan sa kabundukan at kagubatan.