
Kūrma Supports Mandara; Hālahala Appears; Śiva Becomes Nīlakaṇṭha
Sa pagpapatuloy ng alyansa ng mga deva at asura para sa amṛta, inanyayahan nila si Vāsuki at ipinulupot sa Bundok Mandara bilang lubid sa pag-ikot ng karagatan. Nagkaroon ng pagtatalo sa pagiging mapalad: iginiit ng mga asura ang “harap” ng ahas, ngunit si Ajita (Viṣṇu) ay tahimik na tumanggap sa buntot, at nabaligtad ang kanilang akala. Nang lumubog ang Mandara dahil walang sandigan, nag-anyong Kūrma-avatāra ang Panginoon at inangat ang bundok sa Kanyang likod, kaya muling sumigla ang pag-ikot. Pinalakas pa ni Viṣṇu ang mga kalahok sa pagpasok Niya sa mga deva, asura, at kay Vāsuki sa pamamagitan ng mga guṇa (sattva, rajas, tamas), at pinatatag Niya ang Mandara mula sa itaas sa pamamagitan ng sanlibong kamay habang tumitindi ang pag-ikot. Ang unang lumitaw ay hindi nektar kundi ang nakapangingilabot na lasong hālahala na kumalat sa mga daigdig. Sa takot, lumapit ang mga deva kay Sadāśiva sa Kailāsa; ang mga prajāpati ay naghandog ng mga himno tungkol sa kosmikong pagkakakilanlan at pagkalampas-sa-lahat ni Śiva. Dahil sa habag at dharma ng pag-iingat, nagpasya si Śiva na inumin ang lason para sa kapakanan ng lahat, na may pagsang-ayon ni Satī. Naging bughaw ang Kanyang lalamunan—Nīlakaṇṭha—at ang panganib ay naging tanda ng mapagkalingang sakripisyo, na naghahanda sa mga susunod pang mapalad na paglitaw mula sa karagatan.
Verse 1
श्रीशुक उवाच ते नागराजमामन्त्र्य फलभागेन वासुकिम् । परिवीय गिरौ तस्मिन् नेत्रमब्धिं मुदान्विता: । आरेभिरे सुरा यत्ता अमृतार्थे कुरूद्वह ॥ १ ॥
Sinabi ni Śukadeva: O pinakamahusay sa mga Kuru, tinawag ng mga deva at asura si Vāsuki, hari ng mga ahas, na may pangakong bibigyan siya ng bahagi sa amṛta. Ipinulupot nila siya sa Bundok Mandara bilang lubid sa pag-ikot, at masayang sinimulan ang paghalukay sa Karagatang Gatas upang makamtan ang amṛta.
Verse 2
हरि: पुरस्ताज्जगृहे पूर्वं देवास्ततोऽभवन् ॥ २ ॥
Ang Panginoong Ajita, si Hari, ang unang humawak sa unahang bahagi ng ahas; saka sumunod ang mga deva sa likuran Niya.
Verse 3
तन्नैच्छन् दैत्यपतयो महापुरुषचेष्टितम् । न गृह्णीमो वयं पुच्छमहेरङ्गममङ्गलम् । स्वाध्यायश्रुतसम्पन्ना: प्रख्याता जन्मकर्मभि: ॥ ३ ॥
Hindi pumayag ang mga pinuno ng asura sa kilos ng Dakilang Persona. Sabi nila, “Hindi namin hahawakan ang malas na buntot ng ahas; ang nais namin ay ang mapalad at marangal na unahang bahagi.” Sa pagdadahilang sila’y bihasa sa pag-aaral at pakikinig sa Veda at tanyag sa kapanganakan at gawa, nagprotesta silang kunin ang unahan.
Verse 4
इति तूष्णीं स्थितान्दैत्यान् विलोक्य पुरुषोत्तम: । स्मयमानो विसृज्याग्रं पुच्छं जग्राह सामर: ॥ ४ ॥
Kaya nito, nanatiling tahimik ang mga asura habang sinasalungat ang nais ng mga deva. Nang makita sila at maunawaan ang kanilang layon, ngumiti ang Puruṣottama. Walang pagtatalo, agad Niyang binitiwan ang unahan at hinawakan ang buntot ng ahas; at sumunod sa Kanya ang mga deva.
Verse 5
कृतस्थानविभागास्त एवं कश्यपनन्दना: । ममन्थु: परमं यत्ता अमृतार्थं पयोनिधिम् ॥ ५ ॥
Matapos ayusin ang paghahati ng paghawak sa ahas, ang mga anak ni Kaśyapa—mga deva at asura—ay nagsimulang magpiga sa Karagatang Gatas upang makamtan ang amṛta.
Verse 6
मथ्यमानेऽर्णवे सोऽद्रिरनाधारो ह्यपोऽविशत् । ध्रियमाणोऽपि बलिभिर्गौरवात् पाण्डुनन्दन ॥ ६ ॥
O anak ng angkan ni Pāṇḍu, nang gamitin ang Bundok Mandara bilang pamalo sa pag-ikot sa Karagatang Gatas, dahil walang sandigan, kahit hawak ng malalakas na deva at asura, lumubog ito sa tubig dahil sa bigat.
Verse 7
ते सुनिर्विण्णमनस: परिम्लानमुखश्रिय: । आसन् स्वपौरुषे नष्टे दैवेनातिबलीयसा ॥ ७ ॥
Dahil sa lakas ng tadhana na higit na makapangyarihan, nang lumubog ang bundok, ang mga deva at asura ay lubhang nanlumo; ang kanilang mga mukha’y tila nalanta at nawalan ng sigla.
Verse 8
विलोक्य विघ्नेशविधिं तदेश्वरो दुरन्तवीर्योऽवितथाभिसन्धि: । कृत्वा वपु: कच्छपमद्भुतं महत् प्रविश्य तोयं गिरिमुज्जहार ॥ ८ ॥
Nang makita ang balakid na naganap ayon sa kalooban ng Kataas-taasan, ang Panginoong walang hanggan ang lakas at di-nabibigo ang pasiya ay nag-anyong kamangha-manghang dambuhalang pagong, pumasok sa tubig, at iniahon ang dakilang Bundok Mandara.
Verse 9
तमुत्थितं वीक्ष्य कुलाचलं पुन: समुद्यता निर्मथितुं सुरासुरा: । दधार पृष्ठेन स लक्षयोजन- प्रस्तारिणा द्वीप इवापरो महान् ॥ ९ ॥
Nang makita ng mga deva at asura na naiahon ang Bundok Mandara, sila’y muling nabuhay ang loob upang mag-ikot muli. Ang bundok ay nanahan sa likod ng dambuhalang pagong na umaabot sa isang lakh yojana, na wari’y isang napakalaking pulo.
Verse 10
सुरासुरेन्द्रैर्भुजवीर्यवेपितं परिभ्रमन्तं गिरिमङ्ग पृष्ठत: । बिभ्रत् तदावर्तनमादिकच्छपो मेनेऽङ्गकण्डूयनमप्रमेय: ॥ १० ॥
O Hari, ang mga deva at asura ay sa lakas ng kanilang mga bisig ay pinaikot ang Bundok Mandara sa likod ng Panginoon sa anyong Kūrma. Inakala ng Adi-Kūrma na ang pag-ikot ay parang pagkakamot sa Kanyang katawan, kaya Siya’y nakadama ng matamis na ginhawa.
Verse 11
तथासुरानाविशदासुरेण रूपेण तेषां बलवीर्यमीरयन् । उद्दीपयन् देवगणांश्च विष्णु- र्दैवेन नागेन्द्रमबोधरूप: ॥ ११ ॥
Pagkaraan, pumasok ang Panginoong Viṣṇu sa mga asura bilang rajas, sa mga deva bilang sattva, at kay Vāsuki na hari ng mga nāga bilang tamas, upang pasiglahin sila at palakasin ang kani-kanilang lakas at sigla.
Verse 12
उपर्यगेन्द्रं गिरिराडिवान्य आक्रम्य हस्तेन सहस्रबाहु: । तस्थौ दिवि ब्रह्मभवेन्द्रमुख्यै- रभिष्टुवद्भि: सुमनोऽभिवृष्ट: ॥ १२ ॥
Pagkatapos, ang Panginoon na may sanlibong kamay ay nagpakita sa tuktok ng Bundok Mandara na parang isa pang dakilang bundok, at hinawakan ang Mandara sa isang kamay. Sa mga mataas na daigdig, sina Brahmā, Śiva, Indra at iba pang deva ay nagpuri at nagpaulan ng mga bulaklak sa Kanya.
Verse 13
उपर्यधश्चात्मनि गोत्रनेत्रयो: परेण ते प्राविशता समेधिता: । ममन्थुरब्धिं तरसा मदोत्कटा महाद्रिणा क्षोभितनक्रचक्रम् ॥ १३ ॥
Dahil sa Panginoon na nasa itaas at ibaba ng bundok at pumasok sa mga deva, asura, kay Vāsuki at maging sa bundok mismo, ang mga deva at asura ay halos nabaliw sa paghahangad ng amṛta at marahas na kinayod ang Karagatang Gatas gamit ang dakilang bundok. Nayanig ang dagat kaya nabalisa ang mga buwaya, ngunit nagpatuloy pa rin ang pag-ikot at paghalukay.
Verse 14
अहीन्द्रसाहस्रकठोरदृङ्मुख- श्वासाग्निधूमाहतवर्चसोऽसुरा: । पौलोमकालेयबलील्वलादयो दवाग्निदग्धा: सरला इवाभवन् ॥ १४ ॥
Si Vāsuki ay may libu-libong mata at bibig. Mula sa kanyang mga bibig ay lumabas ang usok at naglalagablab na apoy na tumama sa mga asura tulad nina Pauloma, Kāleya, Bali, at Ilvala. Gaya ng mga punong sarala na nasunog sa sunog-gubat, unti-unti silang nanghina.
Verse 15
देवांश्च तच्छ्वासशिखाहतप्रभान् धूम्राम्बरस्रग्वरकञ्चुकाननान् । समभ्यवर्षन्भगवद्वशा घना ववु: समुद्रोर्म्युपगूढवायव: ॥ १५ ॥
Dahil sa naglalagablab na hininga ni Vāsuki, nangupas ang ningning ng mga deva; ang kanilang kasuotan, kuwintas ng bulaklak, sandata, at mukha ay umitim sa usok. Ngunit sa biyaya ng Kataas-taasang Panginoon, nagtipon ang mga ulap sa dagat, bumuhos ang malakas na ulan, at umihip ang malamig na hangin na may dalang patak mula sa mga alon upang guminhawa ang mga deva.
Verse 16
मथ्यमानात् तथा सिन्धोर्देवासुरवरूथपै: । यदा सुधा न जायेत निर्ममन्थाजित: स्वयम् ॥ १६ ॥
Nang hindi pa rin lumitaw ang amṛta mula sa Karagatang Gatas sa kabila ng matinding pagsisikap ng pinakamahuhusay na pinuno ng mga deva at asura, si Ajita—ang Kataas-taasang Panginoon—ang mismong nagsimulang magpagalaw at magpiga sa dagat.
Verse 17
मेघश्याम: कनकपरिधि: कर्णविद्योतविद्यु- न्मूर्ध्नि भ्राजद्विलुलितकच: स्रग्धरो रक्तनेत्र: । जैत्रैर्दोर्भिर्जगदभयदैर्दन्दशूकं गृहीत्वा मथ्नन् मथ्ना प्रतिगिरिरिवाशोभताथो धृताद्रि: ॥ १७ ॥
Nagpakita ang Panginoon na tila maitim na ulap; nakasuot ng dilaw na kasuotan; ang mga hikaw ay kumikislap na parang kidlat; ang buhok ay nakalatag sa balikat; may suot na garland ng bulaklak at mapulang-rosas ang mga mata. Sa Kanyang malalakas at maluwalhating bisig na nagbibigay ng kawalang-takot sa sanlibutan, hinawakan Niya si Vāsuki at sinimulang kiskisin ang dagat, gamit ang Bundok Mandara bilang pamalo; sa gayon Siya’y nagningning na parang bundok Indranīla.
Verse 18
निर्मथ्यमानादुदधेरभूद्विषं महोल्बणं हालहलाह्वमग्रत: । सम्भ्रान्तमीनोन्मकराहिकच्छपात् तिमिद्विपग्राहतिमिङ्गिलाकुलात् ॥ १८ ॥
Habang kinukuskos ang karagatan, unang lumitaw ang napakabangis na lason na tinawag na hālahala. Nayanig ang mga isda, pating, pagong at ahas; nagngalit ang buong dagat, at maging ang malalaking nilalang-tubig gaya ng balyena, elepanteng-tubig, buwaya at timiṅgila ay umahon sa ibabaw.
Verse 19
तदुग्रवेगं दिशि दिश्युपर्यधो विसर्पदुत्सर्पदसह्यमप्रति । भीता: प्रजा दुद्रुवुरङ्ग सेश्वरा अरक्ष्यमाणा: शरणं सदाशिवम् ॥ १९ ॥
O Hari, ang di-mapipigil at di-matiis na lason ay kumalat nang marahas sa lahat ng dako, paitaas at pababa. Kaya ang mga nilalang at ang mga deva, kasama ang kanilang Panginoon, na takot at walang masandalan, ay tumakbo upang humingi ng kanlungan kay Sadāśiva, si Śiva.
Verse 20
विलोक्य तं देववरं त्रिलोक्या भवाय देव्याभिमतं मुनीनाम् । आसीनमद्रावपवर्गहेतो- स्तपो जुषाणं स्तुतिभि: प्रणेमु: ॥ २० ॥
Nakita ng mga diyos si Mahādeva, ang pinakadakilang diyos, na nakaupo sa tuktok ng Bundok Kailāsa kasama si Bhavānī para sa kapakanan ng tatlong daigdig. Sinasamba Siya ng mga banal na pantas na naghahangad ng kalayaan; kaya naghandog ang mga diyos ng pagpupugay at mga papuri nang may lubos na paggalang.
Verse 21
श्रीप्रजापतय ऊचु: देवदेव महादेव भूतात्मन् भूतभावन । त्राहि न: शरणापन्नांस्त्रैलोक्यदहनाद् विषात् ॥ २१ ॥
Sinabi ng mga prajāpati: “O Diyos ng mga diyos, Mahādeva, Kaluluwa ng lahat ng nilalang at tagapagpala ng kanilang kagalingan! Kami’y dumulog sa iyong kanlungan; iligtas mo kami sa lasong nag-aapoy na sumusunog sa tatlong daigdig.”
Verse 22
त्वमेक: सर्वजगत ईश्वरो बन्धमोक्षयो: । तं त्वामर्चन्ति कुशला: प्रपन्नार्तिहरं गुरुम् ॥ २२ ॥
O Panginoon, ikaw lamang ang Tagapamahala ng buong sansinukob, kaya mula sa iyo ang pagkagapos at paglaya. Ang mga umuunlad sa kamalayang espirituwal ay sumusuko sa iyo at sumasamba sa iyo bilang Gurong nag-aalis ng dalamhati ng mga dumudulog at nagkakaloob ng kalayaan; kaya sinasamba ka rin namin.
Verse 23
गुणमय्या स्वशक्त्यास्य सर्गस्थित्यप्ययान्विभो । धत्से यदा स्वदृग् भूमन्ब्रह्मविष्णुशिवाभिधाम् ॥ २३ ॥
O Makapangyarihan, sa pamamagitan ng iyong sariling lakas na may mga guṇa, isinasagawa mo ang paglikha, pag-iingat, at pagwawakas ng sanlibutang materyal. O Panginoong sariling nagniningning, kapag ginagampanan mo ang mga gawaing ito, tinataglay mo ang mga pangalang Brahmā, Viṣṇu, at Śiva.
Verse 24
त्वं ब्रह्म परमं गुह्यं सदसद्भावभावनम् । नानाशक्तिभिराभातस्त्वमात्मा जगदीश्वर: ॥ २४ ॥
Ikaw ang pinakamataas at lihim na Brahman, sariling nagniningning, pinagmumulan ng kapwa sat at asat. Sa iba’t ibang lakas, ikaw ay nahahayag sa sansinukob; ikaw ang Ātman at Panginoon ng daigdig.
Verse 25
त्वं शब्दयोनिर्जगदादिरात्मा प्राणेन्द्रियद्रव्यगुण: स्वभाव: । काल: क्रतु: सत्यमृतं च धर्म- स्त्वय्यक्षरं यत् त्रिवृदामनन्ति ॥ २५ ॥
O Panginoon, Ikaw ang pinagmulan ng mga salita ng Veda at unang sanhi ng sansinukob. Ikaw ang prāṇa, mga pandama, limang elemento, tatlong guṇa, at mahat-tattva. Ikaw ang walang hanggang panahon, matibay na pasya, at mga landas ng dharma na tinatawag na satya at ṛta. Sa Iyo nakasandig ang pantig na Om na a-u-m.
Verse 26
अग्निर्मुखं तेऽखिलदेवतात्मा क्षितिं विदुर्लोकभवाङ्घ्रिपङ्कजम् । कालं गतिं तेऽखिलदेवतात्मनो दिशश्च कर्णौ रसनं जलेशम् ॥ २६ ॥
O Kaluluwa ng lahat ng mga diyos, Ama ng mga daigdig: batid ng mga pantas na ang apoy ang Iyong bibig, ang ibabaw ng lupa ang Iyong mga paang-liryo; ang walang hanggang panahon ang Iyong paglakad, ang mga direksiyon ang Iyong mga tainga, at si Varuṇa, panginoon ng tubig, ang Iyong dila.
Verse 27
नाभिर्नभस्ते श्वसनं नभस्वान् सूर्यश्च चक्षूंषि जलं स्म रेत: । परावरात्माश्रयणं तवात्मा सोमो मनो द्यौर्भगवन् शिरस्ते ॥ २७ ॥
O Bhagavān, ang langit ay Iyong pusod, ang hangin ay Iyong hininga, ang araw ay Iyong mga mata, at ang tubig ay Iyong binhi ng buhay. Ikaw ang kanlungan ng lahat ng nilalang, mataas man o mababa. Ang diyos ng buwan ang Iyong isip, at ang mataas na daigdig ang Iyong ulo.
Verse 28
कुक्षि: समुद्रा गिरयोऽस्थिसङ्घा रोमाणि सर्वौषधिवीरुधस्ते । छन्दांसि साक्षात् तव सप्त धातव- स्त्रयीमयात्मन् हृदयं सर्वधर्म: ॥ २८ ॥
O Panginoon, Ikaw ang buhay na anyo ng Tatlong Veda. Ang pitong dagat ay Iyong tiyan, ang mga bundok ay Iyong mga buto. Lahat ng halamang-gamot, baging, at pananim ay mga balahibo sa Iyong katawan. Ang mga sukat ng Veda gaya ng Gāyatrī ay parang pitong sangkap ng Iyong katawan, at ang dharmang Veda ang ubod ng Iyong puso.
Verse 29
मुखानि पञ्चोपनिषदस्तवेश यैस्त्रिंशदष्टोत्तरमन्त्रवर्ग: । यत् तच्छिवाख्यं परमात्मतत्त्वं देव स्वयंज्योतिरवस्थितिस्ते ॥ २९ ॥
O Īśa, ang limang pangunahing Upaniṣad ay ang Iyong limang mukha; mula roon sumibol ang tatlumpu’t walong tanyag na mantra ng Veda. O Deva, ang Iyong katotohanang Paramātmā—na pinupuri bilang Śiva—ay sariling liwanag; Ikaw ay tuwirang nananatili bilang Kataas-taasang Katotohanan.
Verse 30
छाया त्वधर्मोर्मिषु यैर्विसर्गो नेत्रत्रयं सत्त्वरजस्तमांसि । साङ्ख्यात्मन: शास्त्रकृतस्तवेक्षा छन्दोमयो देव ऋषि: पुराण: ॥ ३० ॥
O Panginoon, ang anino Mo’y nakikita sa mga alon ng adharma, na nagbubunga ng sari-saring likhang di-matuwid. Ang sattva, rajas, at tamas ang tatlo Mong mata. Ang lahat ng panitikang Veda na hitik sa mga taludtod ay nagmumula sa Iyong sulyap, sapagkat ang mga rishi ay sumulat ng mga shastra matapos tanggapin ang Iyong mapagpalang pagtanaw.
Verse 31
न ते गिरित्राखिललोकपाल- विरिञ्चवैकुण्ठसुरेन्द्रगम्यम् । ज्योति: परं यत्र रजस्तमश्च सत्त्वं न यद् ब्रह्म निरस्तभेदम् ॥ ३१ ॥
O Girīśa, kung saan naroroon ang pinakamataas na liwanag na Brahman, hindi nakaaabot ang tatlong guṇa—sattva, rajas, tamas; kaya’t ang mga tagapamahala ng daigdig ay hindi ito malaman ni marating. Ang Brahman na iyon ay walang pagkakaiba; maging si Brahmā, si Viṣṇu na Panginoon ng Vaikuṇṭha, at si Mahendra ay hindi rin ito maunawaan.
Verse 32
कामाध्वरत्रिपुरकालगराद्यनेक- भूतद्रुह: क्षपयत: स्तुतये न तत् ते । यस्त्वन्तकाल इदमात्मकृतं स्वनेत्र- वह्निस्फुलिङ्गशिखया भसितं न वेद ॥ ३२ ॥
Sa panahon ng pagkalipol, ang apoy at mga kislap na lumalabas sa Iyong mga mata ay sinusunog ang buong sangnilikha—na Ikaw rin ang lumikha—hanggang maging abo; gayunman, wari’y hindi Mo itinuturing na alam kung paano ito nangyayari. Kung gayon, ano pa ang masasabi sa pagwasak sa yajña ni Dakṣa, sa Tripurāsura, at sa lasong kālakūṭa? Ang gayong mga gawa ay hindi siyang paksa ng mga panalangin ng papuri sa Iyo.
Verse 33
ये त्वात्मरामगुरुभिर्हृदि चिन्तिताङ्घ्रि- द्वन्द्वं चरन्तमुमया तपसाभितप्तम् । कत्थन्त उग्रपरुषं निरतं श्मशाने ते नूनमूतिमविदंस्तव हातलज्जा: ॥ ३३ ॥
Ang mga dakilang taong ātmārāma na nagtuturo sa sanlibutan ay laging nagmumuni sa Iyong mga paa na tulad ng lotus sa kanilang puso. Ngunit ang mga hindi nakakakilala sa Iyong tapat na austeridad, kapag nakita Kang naglalakad kasama si Umā ay inaakala Kang mapusok sa pita; at kapag nakita Kang gumagala sa krematoryo ay iniisip Kang mabangis at mainggitin. Tunay na sila’y walang hiya; hindi nila nauunawaan ang Iyong mga gawain.
Verse 34
तत् तस्य ते सदसतो: परत: परस्य नाञ्ज: स्वरूपगमने प्रभवन्ति भूम्न: । ब्रह्मादय: किमुत संस्तवने वयं तु तत्सर्गसर्गविषया अपि शक्तिमात्रम् ॥ ३४ ॥
Kaya’t ang Iyong tunay na kalagayan—na higit pa sa lahat ng nilikhang gumagalaw at di-gumagalaw—ay hindi kayang maabot nang wasto ninuman. Kung si Brahmā at iba pang mga diyos ay hindi makauunawa, paano pa kami makapag-aalay ng papuring nararapat? Kami’y mga nilalang lamang sa loob ng paglikha ni Brahmā, may munting lakas. Gayunman, ayon sa aming kaya, naipahayag namin ang aming damdaming debosyonal.
Verse 35
एतत् परं प्रपश्यामो न परं ते महेश्वर । मृडनाय हि लोकस्य व्यक्तिस्तेऽव्यक्तकर्मण: ॥ ३५ ॥
O Maheshvara, ito lamang ang aming nakikita: ang iyong pinakamataas na tunay na anyo ay di maabot ng aming pag-unawa. Ang iyong paglitaw ay nagdudulot ng pagpapala at ligaya sa daigdig; lampas dito, walang makakabatid sa iyong mga gawa.
Verse 36
श्रीशुक उवाच तद्वीक्ष्य व्यसनं तासां कृपया भृशपीडित: । सर्वभूतसुहृद् देव इदमाह सतीं प्रियाम् ॥ ३६ ॥
Nagpatuloy si Śrī Śukadeva Gosvāmī: Nang makita ni Panginoong Śiva, ang mabuting kaibigan ng lahat ng nilalang, na lubhang nababagabag ang mga nilalang dahil sa lasong kumakalat sa lahat ng dako, napuno siya ng habag. Kaya nagsalita siya sa kanyang walang hanggang kabiyak, si Satī, nang ganito.
Verse 37
श्रीशिव उवाच अहो बत भवान्येतत् प्रजानां पश्य वैशसम् । क्षीरोदमथनोद्भूतात् कालकूटादुपस्थितम् ॥ ३७ ॥
Sinabi ni Panginoong Śiva: O Bhavānī, masdan mo ang kapahamakan ng mga nilalang. Ang lasong Kālakūṭa na lumitaw mula sa pag-ikot ng Karagatang Gatas ay nagdala ng matinding panganib.
Verse 38
आसां प्राणपरीप्सूनां विधेयमभयं हि मे । एतावान्हि प्रभोरर्थो यद् दीनपरिपालनम् ॥ ३८ ॥
Tungkulin kong bigyan ng kanlungan at kaligtasan ang lahat ng nilalang na nagsisikap mabuhay. Tunay, ang pinakamataas na tungkulin ng isang panginoon ay alagaan at ipagtanggol ang mga nagdurusang umaasa sa kanya.
Verse 39
प्राणै: स्वै: प्राणिन: पान्ति साधव: क्षणभङ्गुरै: । बद्धवैरेषु भूतेषु मोहितेष्वात्ममायया ॥ ३९ ॥
Ang karaniwang tao, nalilito ng kapangyarihang maya ng Kataas-taasang Panginoon, ay laging abala sa pag-aalitan. Ngunit ang mga sādhu at deboto, kahit isugal ang kanilang panandaliang buhay, ay nagsisikap iligtas ang mga nilalang na nakagapos sa poot.
Verse 40
पुंस: कृपयतो भद्रे सर्वात्मा प्रीयते हरि: । प्रीते हरौ भगवति प्रीयेऽहं सचराचर: । तस्मादिदं गरं भुञ्जे प्रजानां स्वस्तिरस्तु मे ॥ ४० ॥
O mahal kong Bhavānī, kapag ang isang tao’y gumagawa ng kabutihan para sa kapakanan ng iba, nalulugod si Hari, ang Panginoong nananahan sa lahat. Kapag nalulugod ang Bhagavān na si Hari, nalulugod din ako kasama ng lahat ng nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw. Kaya para sa ikabubuti ng mga nilalang, iinumin ko ang lasong ito; nawa’y maging mapalad din ako.
Verse 41
श्रीशुक उवाच एवमामन्त्र्य भगवान्भवानीं विश्वभावन: । तद् विषं जग्धुमारेभे प्रभावज्ञान्वमोदत ॥ ४१ ॥
Nagpatuloy si Śrī Śukadeva Gosvāmī: Matapos ipabatid ito kay Bhavānī, sinimulan ni Bhagavān Śaṅkara, ang tagapagtaguyod ng sansinukob, na inumin ang lason. Si Bhavānī, na lubos na nakakakilala sa kapangyarihan ni Śiva, ay nagbigay ng pahintulot.
Verse 42
तत: करतलीकृत्य व्यापि हालाहलं विषम् । अभक्षयन्महादेव: कृपया भूतभावन: ॥ ४२ ॥
Pagkaraan, si Mahādeva, ang tagapagkalinga ng mga nilalang, sa habag ay tinipon sa kanyang palad ang kumalat na lasong Hālāhala at ininom ito nang buo.
Verse 43
तस्यापि दर्शयामास स्ववीर्यं जलकल्मष: । यच्चकार गले नीलं तच्च साधोर्विभूषणम् ॥ ४३ ॥
Ang lasong isinilang mula sa Karagatang Gatas ay waring naninira sa pamamagitan ng pagpapakita ng lakas nito, at nag-iwan ng bughaw na guhit sa leeg ni Śiva. Subalit ang guhit na iyon ay kinikilala ngayon bilang palamuti ng banal na Panginoon.
Verse 44
तप्यन्ते लोकतापेन साधव: प्रायशो जना: । परमाराधनं तद्धि पुरुषस्याखिलात्मन: ॥ ४४ ॥
Sinasabi na ang mga sādhū ay halos laging kusang tumatanggap ng pagdurusa dahil sa pagdurusa ng mga tao. Ito ang itinuturing na pinakamataas na pagsamba sa Kataas-taasang Purusha, ang Kaluluwa ng lahat, na nananahan sa puso ng bawat isa.
Verse 45
निशम्य कर्म तच्छम्भोर्देवदेवस्य मीढुष: । प्रजा दाक्षायणी ब्रह्मा वैकुण्ठश्च शशंसिरे ॥ ४५ ॥
Nang marinig ang gawaing iyon, si Bhavani na anak ni Daksha, si Brahma, si Vishnu na Panginoon ng Vaikuntha, at ang lahat ng nilalang ay lubos na nagpuri sa dakilang gawa ni Shiva, ang sinasamba ng mga deva at tagapagkaloob ng biyaya.
Verse 46
प्रस्कन्नं पिबत: पाणेर्यत् किञ्चिज्जगृहु: स्म तत् । वृश्चिकाहिविषौषध्यो दन्दशूकाश्च येऽपरे ॥ ४६ ॥
Habang iniinom ni Shiva ang lason, ang kaunting lason na tumulo at kumalat mula sa kanyang kamay ay ininom ng mga alakdan, kobra, makamandag na halamang-gamot, at iba pang nilalang na may lason ang kagat.
The asuras sought the ‘auspicious’ front out of pride in status and ritual calculation, rejecting the tail as inauspicious. In the churning, Vāsuki’s fiery breath and smoke primarily afflicted the demons near the head, draining their strength—showing how adharmic motivation converts ‘auspiciousness’ into suffering under the Lord’s higher arrangement.
Kūrma-avatāra embodies rakṣā and līlā: when the cosmic enterprise collapses (Mandara sinks), the Lord becomes the very support (ādhāra) of the work. The mountain’s rotation becomes ‘scratching’ pleasure to Him, teaching that what is burden for worlds is effortless play for Bhagavān, while still being real protection for creation.
Hālahala emerges from the Ocean of Milk as the first result of intense churning. The narrative teaches a moral-cosmic sequence: purification and boons often follow the surfacing of latent toxicity. The Lord’s plan allows danger to manifest so that dharma (Śiva’s protective sacrifice) and divine dependence (seeking shelter) are revealed before amṛta appears.
Although Viṣṇu is present, the devas approach Sadāśiva because Śiva’s cosmic role includes bearing and neutralizing destructive forces, and because devotion in the Bhāgavata honors the Lord’s devotees as empowered protectors. The episode also establishes Śiva’s unique compassion and his service to Hari’s larger purpose.
Śiva, capable of containing cosmic dissolution energies, takes the poison into his palm and drinks it; its potency manifests as a blue mark on his throat rather than killing him. Nīlakaṇṭha (‘blue-throated’) becomes a theological symbol: voluntary acceptance of suffering for universal welfare is the highest worship of Hari present in all hearts, and Śiva’s ‘scar’ becomes an ornament of compassion.