Adhyaya 21

Verse 1

श्रीशुक उवाच सत्यं समीक्ष्याब्जभवो नखेन्दुभि- र्हतस्वधामद्युतिरावृतोऽभ्यगात् । मरीचिमिश्रा ऋषयो बृहद्‌व्रता: सनन्दनाद्या नरदेव योगिन: ॥ १ ॥

Si Brahmā na isinilang sa lotus, nang masdan ang katotohanan at makita na ang liwanag ng kanyang Brahmaloka ay napahina ng nakakasilaw na ningning mula sa mga kuko ng paa ni Vāmanadeva, ay lumapit sa Kataas-taasang Persona ng Diyos. Kasama niya ang mga dakilang rishi na pinamumunuan ni Marīci at mga yogi gaya nina Sanandana, ngunit sa harap ng liwanag na iyon ay tila maliit sila.

Verse 2

वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्‍‍घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥

Kabilang sa mga dakilang taong dumating upang sumamba sa mga paang-lotus ng Panginoon ay yaong ganap sa niyama at yama, bihasa sa lohika, kasaysayan, Purāṇa at mga kasulatan; yaong may kaalaman sa Veda at Upaveda at iba pang sangay ng kaalamang Veda; yaong napalaya sa dungis ng karma sa pamamagitan ng apoy ng kaalamang nagising sa yoga; at yaong nakarating sa Brahmaloka hindi sa karaniwang karma kundi sa mataas na kaalamang Veda. Pagkaraan, si Brahmā na isinilang mula sa lotus ng pusod ni Viṣṇu ay naghandog ng tubig na arghya sa nakataas na paang-lotus ni Viṣṇu, sumamba nang may bhakti, at nag-alay ng mga panalangin.

Verse 3

वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्‍‍घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥

Kabilang sa mga dumating upang sumamba sa mga paang-lotus ng Panginoon ay yaong ganap sa niyama at yama, bihasa sa lohika, kasaysayan, Purāṇa at mga kasulatan; yaong may kaalaman sa Veda–Upaveda at mga sangay ng kaalamang Veda; yaong sinunog ang dungis ng karma sa apoy ng kaalamang nagising sa yoga; at yaong nakarating sa Brahmaloka sa mataas na kaalamang Veda, hindi sa karaniwang karma. Pagkaraan, si Brahmā na isinilang mula sa lotus ng pusod ni Viṣṇu ay naghandog ng tubig na arghya sa nakataas na paang-lotus ni Viṣṇu, sumamba nang may bhakti, at nag-alay ng papuri at panalangin.

Verse 4

धातु: कमण्डलुजलं तदुरुक्रमस्य पादावनेजनपवित्रतया नरेन्द्र । स्वर्धुन्यभून्नभसि सा पतती निमार्ष्टि लोकत्रयं भगवतो विशदेव कीर्ति: ॥ ४ ॥

O Hari, ang tubig mula sa kamaṇḍalu ni Brahmā, nang mahugasan ang mga paang-lotus ni Urukrama (Vāmanadeva), ay naging lubhang dalisay at naging Svardhunī—ang Ilog Gaṅgā—na dumadaloy mula sa langit. Sa pagbagsak nito, nililinis nito ang tatlong daigdig, gaya ng dalisay na katanyagan ng Panginoon.

Verse 5

ब्रह्मादयो लोकनाथा: स्वनाथाय समाद‍ृता: । सानुगा बलिमाजह्रु: सङ्‌क्षिप्तात्मविभूतये ॥ ५ ॥

Si Brahmā at ang mga diyos na namumuno sa iba’t ibang daigdig ay nagsimulang sumamba kay Vāmanadeva, ang kanilang kataas-taasang Panginoon, na pinasiksik ang Kanyang laganap na anyo tungo sa Kanyang orihinal na anyo. Tinipon nila ang lahat ng handog at kasangkapan para sa pagsamba.

Verse 6

तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥

Sinamba nila ang Panginoon sa pag-aalay ng tubig, pādya at arghya, mga kuwintas ng mababangong bulaklak, banal na pabango na ipinapahid, insenso at mga ilawan, piniritong bigas, buo at di-nabasag na butil, mga prutas, ugat, at mga usbong.

Verse 7

तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥

Habang umaawit ng mga papuri na naglalarawan ng kapangyarihan at kaluwalhatian ng Panginoon, sumigaw sila ng “Jaya! Jaya!” Sila’y sumayaw, tumugtog, umawit, nagpapatunog ng kabibe, at tumitibok ng tambol, at sa gayon ay sumamba sa Kanya.

Verse 8

जाम्बवानृक्षराजस्तु भेरीशब्दैर्मनोजव: । विजयं दिक्षु सर्वासु महोत्सवमघोषयत् ॥ ८ ॥

Si Jāmbavān, hari ng mga oso, ay nakilahok din sa seremonya. Sa pagpapatunog ng kanyang tambuli sa lahat ng dako, ipinahayag niya ang dakilang pagdiriwang ng tagumpay ni Vāmanadeva.

Verse 9

महीं सर्वां हृतां द‍ृष्ट्वा त्रिपदव्याजयाच्ञया । ऊचु: स्वभर्तुरसुरा दीक्षितस्यात्यमर्षिता: ॥ ९ ॥

Nang makita ng mga demonyong tagasunod ni Mahārāja Bali na ang kanilang panginoon—na matatag sa paghahandog matapos tumanggap ng dikṣā—ay nawalan ng lahat ng pag-aari dahil kinuha ito ni Vāmanadeva sa pagdadahilang humihingi lamang ng tatlong hakbang na lupa, sila’y nag-alab sa galit at nagsalita nang ganito.

Verse 10

न वायं ब्रह्मबन्धुर्विष्णुर्मायाविनां वर: । द्विजरूपप्रतिच्छन्नो देवकार्यं चिकीर्षति ॥ १० ॥

Ang Vamana na ito ay tiyak na hindi isang brāhmaṇa kundi ang pinakamahusay sa mga manlilinlang, ang Panginoong Viṣṇu. Sa pag-aanyo bilang isang brāhmaṇa, tinakpan Niya ang Kanyang sariling anyo, at sa gayon Siya ay gumagawa para sa kapakanan ng mga demigod.

Verse 11

अनेन याचमानेन शत्रुणा वटुरूपिणा । सर्वस्वं नो हृतं भर्तुर्न्यस्तदण्डस्य बर्हिषि ॥ ११ ॥

Ang aming panginoon, si Bali Mahārāja, dahil sa kanyang posisyon sa pagsasagawa ng yajña, ay isinuko ang kapangyarihang magparusa. Sinasamantala ito, ang aming walang hanggang kaaway, si Viṣṇu, na nakadamit sa anyo ng isang pulubing brahmacārī, ay kinuha ang lahat ng kanyang mga ari-arian.

Verse 12

सत्यव्रतस्य सततं दीक्षितस्य विशेषत: । नानृतं भाषितुं शक्यं ब्रह्मण्यस्य दयावत: ॥ १२ ॥

Ang aming panginoon, si Bali Mahārāja, ay laging matatag sa katotohanan, at lalo na sa kasalukuyan, dahil siya ay naisama sa pagsasagawa ng sakripisyo. Siya ay laging mabait at maawain sa mga brāhmaṇa, at hindi siya kailanman makakapagsinungaling.

Verse 13

तस्मादस्य वधो धर्मो भर्तु: शुश्रूषणं च न: । इत्यायुधानि जगृहुर्बलेरनुचरासुरा: ॥ १३ ॥

Kaya't tungkulin nating patayin ang Vāmanadeva na ito, ang Panginoong Viṣṇu. Ito ang ating prinsipyong panrelihiyon at ang paraan upang mapaglingkuran ang ating panginoon. Matapos gawin ang desisyong ito, ang mga demonyong tagasunod ni Bali Mahārāja ay kumuha ng kanilang mga sandata na may layuning patayin si Vāmanadeva.

Verse 14

ते सर्वे वामनं हन्तुं शूलपट्टिशपाणय: । अनिच्छन्तो बले राजन् प्राद्रवञ्जातमन्यव: ॥ १४ ॥

O Hari, ang mga demonyo, na pinalala ng kanilang karaniwang galit, ay kinuha ang kanilang mga sibat at tridente sa kamay, at laban sa kalooban ni Bali Mahārāja ay sumugod sila upang patayin ang Panginoong Vāmanadeva.

Verse 15

तानभिद्रवतो द‍ृष्ट्वा दितिजानीकपान् नृप । प्रहस्यानुचरा विष्णो: प्रत्यषेधन्नुदायुधा: ॥ १५ ॥

O Hari, nang makita ng mga kasama ni Panginoong Viṣṇu ang hukbo ng mga asura na rumaragasa nang marahas, sila’y ngumiti. Itinaas ang mga sandata at pinagbawalan ang mga asura na magpatuloy.

Verse 16

नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्‍त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥

Sina Nanda, Sunanda, Jaya, Vijaya, Prabala, Bala, Kumuda, Kumudākṣa, Viṣvaksena, Patattrirāṭ (Garuda), Jayanta, Śrutadeva, Puṣpadanta at Sātvata ay pawang kasama ni Panginoong Viṣṇu. Kasinglakas ng sampung libong elepante, sinimulan nilang lipulin ang hukbo ng mga asura.

Verse 17

नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्‍त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥

Sina Nanda, Sunanda, Jaya, Vijaya, Prabala, Bala, Kumuda, Kumudākṣa, Viṣvaksena, Patattrirāṭ (Garuda), Jayanta, Śrutadeva, Puṣpadanta at Sātvata ay pawang kasama ni Panginoong Viṣṇu. Kasinglakas ng sampung libong elepante, sinimulan nilang lipulin ang hukbo ng mga asura.

Verse 18

हन्यमानान् स्वकान् द‍ृष्ट्वा पुरुषानुचरैर्बलि: । वारयामास संरब्धान् काव्यशापमनुस्मरन् ॥ १८ ॥

Nang makita ni Bali Mahārāja na pinapatay ng mga kasama ni Panginoong Viṣṇu ang sarili niyang mga kawal, naalala niya ang sumpa ni Śukrācārya at pinahinto ang kanyang nagngangalit na hukbo sa pakikipaglaban.

Verse 19

हे विप्रचित्ते हे राहो हे नेमे श्रूयतां वच: । मा युध्यत निवर्तध्वं न न: कालोऽयमर्थकृत् ॥ १९ ॥

O Vipracitti, O Rāhu, O Nemi, pakinggan ang aking salita! Huwag kayong makipagdigma; umurong kayo. Ang panahong ito’y hindi pabor sa atin.

Verse 20

य: प्रभु: सर्वभूतानां सुखदु:खोपपत्तये । तं नातिवर्तितुं दैत्या: पौरुषैरीश्वर: पुमान् ॥ २० ॥

O mga Daitya, sa pagsisikap ng tao ay walang sinumang makalalampas sa Kataas-taasang Panginoon, ang Pinakamataas na Persona, na nagdudulot ng ligaya at dalamhati sa lahat ng nilalang.

Verse 21

यो नो भवाय प्रागासीदभवाय दिवौकसाम् । स एव भगवानद्य वर्तते तद्विपर्ययम् ॥ २१ ॥

Ang kataas-taasang salik ng panahon, na kumakatawan sa Pinakamataas na Persona, ay dating pabor sa amin at hindi sa mga deva; ngunit ngayo’y ang parehong panahon ay kabaligtaran at laban sa amin.

Verse 22

बलेन सचिवैर्बुद्ध्या दुर्गैर्मन्त्रौषधादिभि: । सामादिभिरुपायैश्च कालं नात्येति वै जन: ॥ २२ ॥

Walang sinuman ang makalalampas sa pagpapakita ng panahon ng Kataas-taasang Panginoon—sa lakas na materyal, payo ng mga ministro, talino, diplomasya, mga kuta, mahiwagang mantra, gamot, halamang-singaw, o anumang paraan pa.

Verse 23

भवद्भ‍िर्निर्जिता ह्येते बहुशोऽनुचरा हरे: । दैवेनर्द्धैस्त एवाद्य युधि जित्वा नदन्ति न: ॥ २३ ॥

Noon, pinalakas ng tadhana, paulit-ulit ninyong tinalo ang mga tagasunod ni Hari; ngunit ngayon, ang mga tagasunod ding iyon ay nagwagi laban sa atin sa digmaan at umuungal sa galak na parang mga leon.

Verse 24

एतान् वयं विजेष्यामो यदि दैवं प्रसीदति । तस्मात् कालं प्रतीक्षध्वं यो नोऽर्थत्वाय कल्पते ॥ २४ ॥

Kung pabor sa atin ang tadhana, tiyak na magwawagi tayo laban sa kanila; kaya maghintay tayo sa panahong kanais-nais, kapag magiging posible ang pagdaig sa kanila.

Verse 25

श्रीशुक उवाच पत्युर्निगदितं श्रुत्वा दैत्यदानवयूथपा: । रसां निर्विविशू राजन् विष्णुपार्षदताडिता: ॥ २५ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: O Hari, nang marinig ang utos ng kanilang panginoon na si Bali Mahārāja, ang mga pinuno ng Daitya at Dānava ay hinampas at itinaboy ng mga kasamahan ni Viṣṇu at pumasok sa Rasātala, ang mababang daigdig.

Verse 26

अथ तार्क्ष्यसुतो ज्ञात्वा विराट्‌प्रभुचिकीर्षितम् । बबन्ध वारुणै: पाशैर्बलिं सूत्येऽहनि क्रतौ ॥ २६ ॥

Pagkaraan, si Garuḍa, hari ng mga ibon, nang maunawaan ang nais ng kanyang Panginoon, sa araw ng soma-pāna matapos matapos ang handog, ay ginapos si Bali Mahārāja sa mga lubid ni Varuṇa.

Verse 27

हाहाकारो महानासीद् रोदस्यो: सर्वतोदिशम् । निगृह्यमाणेऽसुरपतौ विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ २७ ॥

Nang si Bali Mahārāja, pinuno ng mga asura, ay ginapos nang gayon ng makapangyarihang Panginoong Viṣṇu, umalingawngaw ang matinding panaghoy sa lahat ng dako sa mga daigdig sa itaas at ibaba.

Verse 28

तं बद्धं वारुणै: पाशैर्भगवानाह वामन: । नष्टश्रियं स्थिरप्रज्ञमुदारयशसं नृप ॥ २८ ॥

O Hari, noon ay nagsalita ang Bhagavān Vāmanadeva kay Bali Mahārāja—na ginapos sa mga lubid ni Varuṇa, nawalan man ng ningning ang katawan ngunit nanatiling matatag ang loob, mapagbigay at tanyag.

Verse 29

पदानि त्रीणि दत्तानि भूमेर्मह्यं त्वयासुर । द्वाभ्यां क्रान्ता मही सर्वा तृतीयमुपकल्पय ॥ २९ ॥

O hari ng mga asura, nangako kang ibibigay sa Akin ang tatlong hakbang ng lupa. Sa dalawang hakbang ay nasakop Ko na ang buong sansinukob; ngayon ay pag-isipan kung saan Ko ilalagay ang ikatlong hakbang.

Verse 30

यावत् तपत्यसौ गोभिर्यावदिन्दु: सहोडुभि: । यावद् वर्षति पर्जन्यस्तावती भूरियं तव ॥ ३० ॥

Hangga’t ang araw ay sumisinag kasama ng mga bituin at ang buwan ay nagliliwanag, at hangga’t ang mga ulap ay nagbubuhos ng ulan, ang buong lupain na ito ay nasa iyong pag-aari.

Verse 31

पदैकेन मयाक्रान्तो भूर्लोक: खं दिशस्तनो: । स्वर्लोकस्ते द्वितीयेन पश्यतस्ते स्वमात्मना ॥ ३१ ॥

Sa isang hakbang ay sinakop Ko ang Bhūrloka; sa Aking katawan ay napuno ang langit at lahat ng dako. At sa iyong harapan, sa ikalawang hakbang ay sinakop Ko rin ang Svargaloka.

Verse 32

प्रतिश्रुतमदातुस्ते निरये वास इष्यते । विश त्वं निरयं तस्माद् गुरुणा चानुमोदित: ॥ ३२ ॥

Dahil hindi mo naibigay ang kawanggawa ayon sa iyong pangako, ang tuntunin ay dapat kang bumaba at manirahan sa mga daigdig ng impiyerno. Kaya, ayon sa utos ng iyong gurong si Śukrācārya, bumaba ka ngayon at doon manirahan.

Verse 33

वृथा मनोरथस्तस्य दूर: स्वर्ग: पतत्यध: । प्रतिश्रुतस्यादानेन योऽर्थिनं विप्रलम्भते ॥ ३३ ॥

Ang sinumang nangako sa namamalimos ngunit hindi nagbigay at nanlinlang, ay malayo sa langit; walang saysay ang kanyang mga hangarin; at siya’y bumabagsak sa kalagayang impiyerno.

Verse 34

विप्रलब्धो ददामीति त्वयाहं चाढ्यमानिना । तद् व्यलीकफलं भुङ्‌क्ष्व निरयं कतिचित् समा: ॥ ३४ ॥

Sa huwad na pagmamataas sa iyong yaman, sinabi mong “Magbibigay ako” at nilinlang mo Ako, ngunit hindi mo natupad ang pangako. Kaya bilang bunga ng iyong huwad na pangako, magdanas ka ng buhay-impiyerno sa loob ng ilang taon.