Mantra 5

Sukta 49

Sanskrit (Devanagari)

द्युक्षं सुदानुं तविषीभिरावृतं गिरिं न पुरुभोजसम्। क्षुमन्तं वाजं शतिनं सहस्रिणं मक्षू गोमन्तमीमहे

IAST Transliteration

dyúkṣaṁ sudā́nuṁ tavíṣībhir ā́vṛtaṁ giríṁ na purubhójasam | kṣumántaṁ vā́jaṁ śatínaṁ sahasríṇaṁ makṣū́ gómantam īmahé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

We crave the radiant, bounteous Lord, encompassed round with powers, like a mountain rich in manifold enjoyments;—the nourishing prize, the hundredfold, the thousandfold, quickly, cattle-abounding, we implore.

Word by Word

• द्युक्षम्: the shining one
• द्युक्षम्: कर्म (ईमहे इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: द्युक्ष (प्रातिपदिक; द्युत्/दिव्-सम्बद्ध ‘दीप्त/प्रकाशमान’)

• सुदानुम्: the bountiful/generous
• सुदानुम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु-दानु (प्रातिपदिक; ‘उत्तम-दान/उदार’)

• तविषीभिः: with powers/strengths
• तविषीभिः: करण
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक; ‘बल/तेज’)

• आवृतम्: encompassed/covered
• आवृतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: आ-√वृ (वृञ् वरणे) → आवृत (कृदन्त, भूतकृत्/क्त)

• गिरिम्: a mountain
• गिरिम्: उपमान (न-उपमा; ‘गिरिं न’)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• पुरुभोजसम्: abounding in sustenance/wealth
• पुरुभोजसम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पुरु-भोजस् (प्रातिपदिक; ‘बहु-भोग/बहु-आहार/बहु-सम्पत्ति’)

• क्षुमन्तम्: prosperous
• क्षुमन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: क्षुमन्त् (प्रातिपदिक; ‘समृद्ध/पुष्ट/धनवान्’)

• वाजम्: strength/prize (vāja)
• वाजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक; ‘बल/विजय/अन्न/प्रेरणा’)

• शतिनम्: hundredfold
• शतिनम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: शतिन् (प्रातिपदिक; ‘शतयुक्त/शतसम्बद्ध’)

• सहस्रिणम्: thousandfold
• सहस्रिणम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सहस्रिन् (प्रातिपदिक; ‘सहस्रयुक्त/सहस्रसम्बद्ध’)

• मक्षु: swiftly/at once
• मक्षु: —
• Type: Indeclinable
• Root: मक्षु (अव्यय)

• गोमन्तम्: rich in cattle
• गोमन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: गोमन्त् (प्रातिपदिक; ‘गोयुक्त/गोसम्पन्न’)

• ईमहे: we seek/request
• ईमहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ई (ईङ् गतौ/इच्छायाम्; आत्मनेपद) — वैदिक प्रयोग ‘ईमहे’

Attribution

Rishi: As in RV parallel tradition: attributed to a Vedic seer of Indra-stuti cycles (RV 8/1 style); AV20 is largely RV-derived.

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (RV-style cadence; AV20 predominantly Triṣṭubh/Jagatī in such stotras)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Rising force → confident petition → urgency (makṣū).","listener_experience":"Energized, emboldened, focused on attainment.","intensity":7}