Sutra 16

Devanagari script

दूष्ययुक्तदुष्टपार्ष्णिग्राहयोर्दूष्ययुक्तमाप्तपुरुषाधिष्ठितमसंहतं युध्येत न दुष्टपार्ष्णिग्राहं पृष्ठाभिघातत्रस्तम् ॥ कZ_०८.५.१६ ॥

Transliteration

dūṣyayuktaduṣṭapārṣṇigrāhayor dūṣyayuktam āptapuruṣādhiṣṭhitam asaṃhataṃ yudhyeta na duṣṭapārṣṇigrāhaṃ pṛṣṭhābhighātatrastam

Translation

Sa pagitan ng puwersang nahaluan ng mga elementong hindi mapagkakatiwalaan at ng taksil na kaaway na sumasakmal mula sa likuran, dapat labanan ang puwersang nahaluan—kung ito’y binabantayan ng mga taong mapagkakatiwalaan at hindi pa mahigpit ang pagkakabuo; hindi dapat lumaban kapag may taksil na banta sa likuran na nagdudulot ng takot na tamaan mula sa likod.

Word by Word

• दूष्ययुक्त: one who is bribed/corrupted (lit. connected with a corrupting inducement)
• Type: Adjective
• Root: दूष्य + युक्त
• Form: पुंलिङ्गे द्विवचनम् (योः इत्यस्य विशेषणम्) प्रथमा/द्वितीया-समर्थ; 'दूष्येण युक्तः' इति

• दुष्ट: wicked, treacherous
• Type: Adjective
• Root: दुष्‍ट (दुष् + क्त)
• Form: पुंलिङ्गे द्विवचनम् (योः इत्यस्य विशेषणम्)

• पार्ष्णिग्राहयोः: of the rear-attacker(s) / treacherous enemy who strikes from behind
• Type: Noun
• Root: पार्ष्णि + ग्राह
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी द्विवचनम्; 'पार्ष्णिं गृह्णाति' इति पार्ष्णिग्राहः (बहुव्रीहिसदृश-व्युत्पत्तिः), तयोः

• योः: of the two (of whom)
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: षष्ठी द्विवचनम् (सम्बन्धे)

• दूष्ययुक्तम्: (one should fight) the bribed/corrupted (force/party)
• Type: Adjective
• Root: दूष्य + युक्त
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'दूष्येण युक्तम्'—युध्येत इत्यस्य कर्म

• आप्तपुरुषाधिष्ठितम्: commanded/controlled by trusted men
• Type: Adjective
• Root: आप्त + पुरुष + अधिष्ठित
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'आप्तपुरुषैः अधिष्ठितम्' (कर्मणि क्त)

• असंहतम्: not compact, not in close formation (disunited)
• Type: Adjective
• Root: सम् + हन् (क्त) / संहत
• Form: नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; नञ्-प्रत्ययः

• युध्येत: should fight
• Type: Verb
• Root: युध्
• Form: विधिलिङ् (optative) आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष एकवचनम्; 'युध्येत' = 'युद्धं कुर्यात्'

• न: not
• Type: Particle
• Root: न
• Form: निषेध

• दुष्टपार्ष्णिग्राहम्: the treacherous rear-attacker
• Type: Noun
• Root: दुष्ट + पार्ष्णिग्राह
• Form: पुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'दुष्टः पार्ष्णिग्राहः'

• पृष्ठाभिघातत्रस्तम्: frightened by an attack on the back (panic-stricken about a rear blow)
• Type: Adjective
• Root: पृष्ठ + अभिघात + त्रस्त
• Form: पुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया; 'पृष्ठाभिघातेन त्रस्तम्'

Entities Mentioned

• king
• trusted officers
• rear enemy

More Details

FAQs

How does Kauṭilya mitigate 'dūṣya-yukta' risk?

By placing the formation under āpta-puruṣas (trusted supervisors) and avoiding tight consolidation where sabotage or panic can cascade.