Adhyaya 34
Ginagawang kuta ng Kabanata 2.34 ang mismong paggalaw: beripikahin, suportahan, at bantayan ang daloy ng paglalakbay at kalakalan upang umunlad ang negosyo habang pumapalya ang paglusot. Itinatakda nito ang seguridad sa hangganan bilang kontrol sa pagpasok/paglabas at pamamahala ng mga ruta, hindi lamang mga pader. Ipinaparis nito ang pagpapadali (mga pass, inaalagaang mga daan, mga balon/pilapil) at pananakot (parusa sa huwad na selyo/dokumento). Tinutukoy nito ang mga “gitnang” lugar—kagubatan, mabababang lupain, gilid ng nayon, at mga koridor ng kalakalan—bilang pangunahing sona ng mga magnanakaw at ahente ng kaaway. Nagtatayo ito ng patung-patong na maagang babala: mga senyas na tunog, mabilis na mga mangangabayo, mga kalapating mensahero, at mga relay ng usok/apoy. Estratehikong bunga: tuloy-tuloy na daloy ng yaman at suplay sa kabang-yaman at pagkakait ng lihim na pagpasok para sa amitra, upang maiwasan ang matsya-nyāya sa looban.
Sutras
Sutra 1
मुद्राध्यक्षो मुद्रां माषकेण दद्यात् ॥ कZ_०२.३४.०१ ॥
Ang Tagapangasiwa ng mga Selyo ay dapat magbigay ng selyo/pasaporte kapalit ng bayad na isang māṣaka.
Sutra 2
समुद्रो जनपदं प्रवेष्टुं निष्क्रमितुं वा लभेत ॥ कZ_०२.३४.०२ ॥
Ang mangangalakal sa dagat/manlalakbay sa ibayong-dagat ay dapat kumuha ng pahintulot upang makapasok o makalabas ng kaharian.
Sutra 3
द्वादशपणममुद्रो जानपदो दद्यात् ॥ कZ_०२.३४.०३ ॥
Ang naninirahan sa loob ng lupain (hindi manlalakbay-dagat) ay dapat magbayad ng labindalawang paṇa para sa pas (ibig sabihin, kapag ibinigay nang hindi kabilang sa kategoryang ‘samudra’).
Sutra 4
कूटमुद्रायां पूर्वः साहसदण्डः तिरोजनपदस्योत्तमः ॥ कZ_०२.३४.०४ ॥
Para sa pamemeke ng (maharlikang) tatak, ang parusa ay ang naunang itinakdang sāhasa na multa; ngunit para sa nagpapalsipika ng tatak upang makapasok o makaraan sa ibang bansa (sa ilalim ng huwad na kapangyarihan), ang pinakamataas na parusa ang ipapataw.
Sutra 5
विवीताध्यक्षो मुद्रां पश्येत् ॥ कZ_०२.३४.०५ ॥
Dapat suriin/beripikahin ng tagapangasiwa ng vīvīta ang selyo.
Sutra 6
ग्रामान्तरेषु च विवीतं स्थापयेत् ॥ कZ_०२.३४.०६ ॥
Magtatag din siya ng mga puwesto/pamayanang vīvīta sa mga pagitan ng mga nayon.
Sutra 7
चोरव्यालभयान्निम्नारण्यानि शोधयेत् ॥ कZ_०२.३४.०७ ॥
Dahil sa takot sa mga magnanakaw at mababangis na hayop, dapat niyang linisin/siyasatin ang mabababang kagubatan.
Sutra 8
अनुदके कूपसेतुबन्धोत्सान् स्थापयेत्पुष्पफलवाटांश्च ॥ कZ_०२.३४.०८ ॥
Sa mga lugar na kapos sa tubig, dapat siyang magtayo ng mga balon, mga pilapil/tulay at mga dike, at gayundin ng mga taniman ng prutas at mga hardin ng bulaklak/prutas.
Sutra 9
लुब्धकश्वगणिनः परिव्रजेयुररण्यानि ॥ कZ_०२.३४.०९ ॥
Ang mga pangkat ng mangangaso at tagapamahala ng mga aso ay dapat maglibot sa mga kagubatan.
Sutra 10
तस्करामित्राभ्यागमे शङ्खदुन्दुभिशब्दमग्राह्याः कुर्युः शैलवृक्षाधिरूढा वा शीघ्रवाहना वा ॥ कZ_०२.३४.१० ॥
Kapag papalapit ang mga tulisan o kaaway, dapat silang magtaas ng alarma sa pamamagitan ng hudyat ng kabibe at tambol; (maaari itong gawin) mula sa mga burol o sa tuktok ng mga puno, o sa pamamagitan ng mga mensaherong nakasakay sa mabilis na sasakyan/kabayo.
Sutra 11
अमित्राटवीसंचारं च राज्ञो गृहकपोतैर्मुद्रायुक्तैर्हारयेत्धूमाग्निपरम्परया वा ॥ कZ_०२.३४.११ ॥
Dapat niyang iparating sa hari ang impormasyon tungkol sa galaw ng kaaway sa kagubatan sa pamamagitan ng mga alagang kalapati na may dalang selyadong tanda, o kung hindi, sa pamamagitan ng sunud-sunod na hudyat ng usok at apoy.
Sutra 12
सार्थातिवाह्यं गोरक्ष्यं व्यवहारं च कारयेत् ॥ कZ_०२.३४.१२च्द् ॥
Dapat niyang isaayos ang pagdadala ng mga karaban, ang pagprotekta sa mga baka, at ang pagsasagawa/pag-aayos ng mga transaksiyon at alitan.
Frequently Asked Questions
Safe, predictable movement of people and goods; reduced banditry; quicker response to threats; sustained trade and provisioning—thereby stabilizing rural life and increasing reliable revenue without allowing enemy infiltration.
For counterfeit seals (kūṭamudrā), the prescribed sāhasa fine applies—earlier/standard rate within the realm and the highest rate for outsiders/those beyond the janapada (tirojanapada). Unauthorized or unverified movement is deterred through fees, inspection, and escalated punishment when linked to theft or hostile entry.