Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 26
Devanagari script
माषकलनीद्रोणमामं सिद्धं वा त्रिभागाधिकतण्डुलं मोरटादीनां कार्षिकभागयुक्तं किण्वबन्धः ॥ कZ_०२.२५.२६ ॥
Transliteration
māṣakalanīdroṇam āmaṃ siddhaṃ vā tribhāgādhika-taṇḍulaṃ moraṭādīnāṃ kārṣika-bhāga-yuktaṃ kiṇva-bandhaḥ
Translation
Para sa pangtali ng pampaalsa/ferment (kiṇva-bandha): isang droṇa ng dinikdik na māṣa (itim na munggo/black gram)—hilaw man o luto—kasama ang bigas (taṇḍula) na mas marami rito ng tatlong bahagi, at may idinagdag na bahagi na sukat-kārṣa ng moraṭa at mga katulad nito.
Word by Word
माषकलनीa standard measure/strainer for māṣa (black gram)
माषकलनी:
TypeNoun
Rootमाष + कलनी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (माष-कलनी = माषाणां कलनी ‘माषमापनपात्रम्/माषमापिका’)
द्रोणम्a drona-measure (standard unit of capacity)
द्रोणम्:
TypeNoun
Rootद्रोण
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
आमम्raw, uncooked/unprocessed
आमम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootआम
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘कच्चा/अपरिपक्व’
सिद्धम्cooked, prepared, processed
सिद्धम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootसिद्ध
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘पक्व/तैयार’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
त्रिभागाधिकतण्डुलम्rice (tandula) in a quantity exceeding by three parts (a specified proportion)
त्रिभागाधिकतण्डुलम्:
TypeNoun (with adjectival compound)
Rootतण्डुल
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘त्रिभागाधिक’ = तीन भागों से अधिक (अर्थात् 3 भाग + अतिरिक्त) मात्रा वाला
मोरटादीनाम्of morata and other (similar ingredients)
मोरटादीनाम्:
TypeNoun
Rootमोरट + आदि
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन; ‘मोरट-आदि’ = मोरट आदि द्रव्य
कार्षिकभागयुक्तम्provided with a portion measured in karṣa (a karṣa-portion added)
कार्षिकभागयुक्तम्:
TypeAdjective
Rootयुक्त (युज्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘कार्षिक-भाग’ = कार्ष (karṣa) परिमाण का अंश; ‘युक्त’ = सहित
किण्वबन्धःthe setting/charging of fermentation with ferment (kiṇva)
किण्वबन्धः:
TypeNoun
Rootबन्ध
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘किण्वस्य बन्धः’
Entities Mentioned
D
droṇa (measure)K
kārṣa (measure)M
māṣa (black gram)T
taṇḍula (rice)M
moraṭaFAQs
It enables enforceable inspections: officials can verify inputs and ratios, reducing adulteration and stabilizing yield for taxation and supply.