Adhyaya 22
Ginagawang kondisyon ng sutrang ito ang pagpasok sa pamilihan sa kadalisayan (śukla) at pag-iwas sa pinsala (atyaya mula sa apakāra), kaya ang proteksiyon sa mamimili ay nagiging batayan ng katatagang piskal at panseguridad. Suliranin: pandaraya/paghahalo, hindi ligtas na produkto, pagkasira/pagkapanis, at alitan na sumisira sa kapakanan, tiwala, at kita sa buwis. Mekanismo: “itinatatag/inaaprubahan” lamang ang mga kalakal matapos ang inspeksiyon at sertipikasyon sa kadalisayan at ligtas na kalagayan. Kontrol sa panganib: pigilan ang atyaya (pagkalugi/pagkasira) sa pamamagitan ng reguladong paghawak at pag-iimbak; harangin ang apakāra (pinsala sa publiko). Epekto sa pamamahala: ang mahuhulaang pagpapatupad ay nagpapababa ng pagkalugi, pagtatalo, at insentibo sa lihim na kalakalan. Kakayahan ng estado: mas tumitibay ang Kośa sa pamamagitan ng matatag na koleksiyon, na nagpapalakas sa Saptāṅga sa pondong para sa pamimilit at administrasyon.
Sutras
Sutra 1
बाह्यमाभ्यन्तरं चातिथ्यम् ॥ कZ_०२.२२.०१ ॥
Ang pagtanggap sa panauhin (pagpapadali ng estado) ay dapat ibigay kapwa sa mga taga-labas at sa mga nasa loob ng nasasakupan.
Sutra 2
निष्क्राम्यं प्रवेश्यं च शुल्कम् ॥ कZ_०२.२२.०२ ॥
Ang buwis sa adwana ay ipinapataw kapwa sa iniluluwas (lumalabas) at inaangkat (pumapasok) na mga kalakal.
Sutra 3
प्रवेश्यानां मूल्यपञ्चभागः ॥ कZ_०२.२२.०३ ॥
Para sa mga inaangkat na kalakal, ang buwis ay ikalimang bahagi ng halaga nito.
Sutra 4
पुष्पफलशाकमूलकन्दवाल्लिक्यबीजशुष्कमत्स्यमांसानां षड्भागं गृह्णीयात् ॥ कZ_०२.२२.०४ ॥
Sa mga bulaklak, prutas, gulay, ugat, tuber, baging, binhi, tuyong kalakal, isda, at karne, dapat maningil siya ng ikaanim na bahagi bilang buwis.
Sutra 5
शङ्खवज्रमणिमुक्ताप्रवालहाराणां तज्जातपुरुषैः कारयेत्कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिः ॥ कZ_०२.२२.०५ ॥
Para sa kabibe (conch), diyamante, mga hiyas, perlas, korales, at mga kuwintas, dapat niyang ipagawa ang trabaho sa mga dalubhasa sa gawang iyon, na may tala ng nagawang trabaho—sukat/dami, oras, sahod, ani/produksiyon, at pagkakumpleto.
Sutra 6
क्षौमदुकूलक्रिमितानकङ्कटहरितालमनःशिलाञ्जनहिङ्गुलुकलोहवर्णधातूनां चन्दनागुरुकटुककिण्वावराणां चर्मदन्तास्तरणप्रावरणक्रिमिजातानामाजैडकस्य च दशभागः पञ्चदशभागो वा ॥ कZ_०२.२२.०६ ॥
Para sa linen, pinong tela, seda, lata (tin), tanso/bronse, orpiment, realgar, koliryo (collyrium), sinabar, mga metal at mga pigment/kulay na mineral; at para sa sandalwood, agarwood (aloe-wood), maaanghang na aromatiko, mga pampapaalsa/fermento, at iba pang katulad na kalakal; gayundin para sa balat, garing, mga panghigaan, mga pantakip, mga produktong mula sa silkworm, at mga produktong mula sa kambing/tupa—ang buwis ay ikasampu o ikalabinlima.
Sutra 7
वस्त्रचतुष्पदद्विपदसूत्रकार्पासगन्धभैषज्यकाष्ठवेणुवल्कलचर्ममृद्भाण्डानां धान्यस्नेहक्षारलवणमद्यपक्वान्नादीनां च विंशतिभागः पञ्चविंशतिभागो वा ॥ कZ_०२.२२.०७ ॥
Para sa tela, mga hayop na may apat na paa, mga hayop na may dalawang paa, sinulid, bulak, mga pabango, mga gamot, kahoy, kawayan, hibla mula sa balat ng puno, katad, at mga kagamitang luwad; at para sa butil, mga langis/taba, alkali, asin, alak, lutong pagkain, at mga katulad na bagay—ang buwis ay ika-dalawampu o ika-dalawampu’t lima.
Sutra 8
द्वारादेयं शुल्कं पञ्चभागः आनुग्राहिकं वा यथादेशोपकारं स्थापय्तेत् ॥ कZ_०२.२२.०८ ॥
Ang buwis sa tarangkahan (gate-duty) ay ikalimang bahagi; o maaari siyang magtakda ng buwis na may konsesyon/pagluwag (ānugrāhika) ayon sa proporsyon ng pakinabang na naibigay sa lugar/rehiyon.
Sutra 9
जातिभूमिषु च पण्यानां विक्रयः ॥ कZ_०२.२२.०९ ॥
Ang mga kalakal ay dapat ding ipagbili sa mga itinalagang lugar ayon sa kanilang kategorya at pook-pinagmulan/sona ng produksiyon (jātibhūmi).
Sutra 10
खनिभ्यो धातुपण्यादाने षट्छतमत्ययः ॥ कZ_०२.२२.१० ॥
Sa pagkuha ng kalakal na mineral mula sa mga minahan, ang multa (atyaya) ay anim na raan (paṇa).
Sutra 11
पुष्पफलवाटेभ्यः पुष्पफलादाने चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः ॥ कZ_०२.२२.११ ॥
Sa pagkuha ng mga bulaklak o prutas mula sa mga taniman ng bulaklak at prutas, ang multa ay limampu’t apat (54) na paṇa.
Sutra 12
षण्डेभ्यः शाकमूलकन्दादाने पादोनं द्विपञ्चाशत्पणो दण्डः ॥ कZ_०२.२२.१२ ॥
Sa pagkuha ng mga gulay, ugat, o tuber mula sa mga kakahuyan/plantasyon, ang multa ay 52 paṇa na bawas ng isang-kapat (ibig sabihin, 39 paṇa).
Sutra 13
क्षेत्रेभ्यः सर्वसस्यादाने त्रिपञ्चाशत्पणः ॥ कZ_०२.२२.१३ ॥
Sa pagkuha ng anumang uri ng ani mula sa mga bukid, ang multa ay limampu’t tatlo (53) na paṇa.
Sutra 14
पणोऽध्यर्धपणश्च सीतात्ययः ॥ कZ_०२.२२.१४ ॥
Ang parusang may kaugnayan sa lupang pang-agrikultura/kita sa agrikultura (sītā-atyaya) ay 1 paṇa at 1½ paṇa (bilang mga halagang itinakda).
Sutra 15
पण्यानां स्थापयेच् शुक्लमत्ययं चापकारतः ॥ कZ_०२.२२.१५च्द् ॥
Dapat niyang itakda (ang iskedyul ng) mga parusa para sa mga kalakal, at pati ang parusang «śukla», ayon sa proporsyon ng pinsala/pang-aabuso na nagawa.
Frequently Asked Questions
Cleaner, safer markets with reduced adulteration and consumer harm; higher trust in state-supervised trade, fewer disputes, and steadier commercial flows that support prosperity and fiscal stability.
This sutra itself does not specify the fine; in the chapter’s regulatory logic, non-compliance (adulteration/harmful goods) is met with graded fines, confiscation, and punitive enforcement by the Paṇyādhyakṣa according to the severity of apakāra and the intent to defraud.