Adhyaya 19
Itinatatag ng kabanatang ito ang isang rehimen ng metrologiya ng estado—iisang pamantayang timbang, sukat, at mga instrumento—upang pigilan ang pandaraya sa pagtataya ng halaga at sa gayon ay mapangalagaan ang kośa sa pamamagitan ng mahuhulaan at naipapatupad na pagtatasa. Tinutukoy nito ang pandaraya sa timbang/sukat bilang pangunahing pinagmumulan ng tagas sa kalakalan, pagbubuwis, at pagkuha ng suplay. Ipinagkakaloob sa Pautavādhyakṣa ang kapangyarihang magtakda at magpatupad ng mga pamantayang yunit at mga tuntunin ng pagpapalit. Isinasabatas ang mga hagdang-antas ng conversion para sa karaniwang yunit ng salapi at timbang upang maiwasan ang di-makatwirang pagtutumbas. Iniuutos ang matitibay at hindi madaling ma-deform na materyales at mga estandardisadong disenyo para sa timbangan at mga pabigat. Ginagawang rutinang maaaring ma-audit ang pagtataya ng halaga, na nagbubunga ng pare-parehong singil, multa, at katatagan ng presyo. Ipinapakita ang metrologiya bilang imprastraktura ng kabang-yaman: mahigpit na pamantayan na nagpapahintulot sa administrasyong piskal na kumilos nang mapagkakatiwalaan.
Sutras
Sutra 1
पौतवाध्यक्षः पौतवकर्मान्तान् कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.०१ ॥
Ang Tagapangasiwa ng Timbang at Sukat ay dapat magpagawa ng mga operasyon ng tanggapan ng timbang-at-sukat.
Sutra 2
धान्यमाषा दश सुवर्णमाषकः पञ्च वा गुञ्जाः ॥ कZ_०२.१९.०२ ॥
Sampung dhānya-māṣa ang bumubuo ng isang suvarṇa-māṣaka; o kaya, [ang isang suvarṇa-māṣaka ay] limang guñjā.
Sutra 3
ते षोडश सुवर्णः कर्षो वा ॥ कZ_०२.१९.०३ ॥
Ang mga yunit na iyon—labing-anim na suvarṇa (o suvarṇa-māṣaka)—ay bumubuo ng isang karṣa.
Sutra 4
चतुष्कर्षं पलम् ॥ कZ_०२.१९.०४ ॥
Ang isang pala ay katumbas ng apat na karṣa.
Sutra 5
अष्टाशीतिर्गौरसर्षपा रूप्यमाषकः ॥ कZ_०२.१९.०५ ॥
Walongpu’t apat na butil ng puting mustasa ang bumubuo ng isang pilak na māṣaka (rūpya-māṣaka).
Sutra 6
ते षोडश धरणं शौम्ब्यानि वा विंशतिः ॥ कZ_०२.१९.०६ ॥
Ang mga pilak na māṣaka na iyon—labing-anim—ay bumubuo ng isang dharaṇa; o, sa pagbibilang na Śaumbyāni, dalawampu [māṣaka] ang bumubuo ng isang dharaṇa.
Sutra 7
विंशतितण्डुलं वज्रधरणम् ॥ कZ_०२.१९.०७ ॥
Ang isang vajra-dharaṇa (isang pamantayang yunit ng timbang na tinatawag na “vajra-dharaṇa”) ay katumbas ng dalawampung butil ng bigas.
Sutra 8
अर्धमाषकः माषकः द्वौ चत्वारः अष्टौ माषकाः सुवर्णो द्वौ चत्वारः अष्टौ सुवर्णाः दश विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् शतमिति ॥ कZ_०२.१९.०८ ॥
Ang antas ng mga denominasyon ay: kalahating māṣaka; isang māṣaka; dalawa, apat, at walong māṣaka; (pagkatapos) isang suvarṇa; dalawa, apat, at walong suvarṇa; at pagkatapos (mas malalaking bilang) sampu, dalawampu, tatlumpu, apatnapu, at isang daan (yunit).
Sutra 9
तेन धरणानि व्याख्यातानि ॥ कZ_०२.१९.०९ ॥
Sa pamamagitan ng pagbilang na iyon, naipapaliwanag/naipapakahulugan ang mga timbang na dharaṇa.
Sutra 10
प्रतिमानान्ययोमयानि मागधमेकलशैलमयानि यानि वा नोदकप्रदेहाभ्यां वृद्धिं गच्छेयुरुष्णेन वा ह्रासम् ॥ कZ_०२.१९.१० ॥
Ipagawa ang mga pamantayang panukat (pratimāna) na yari sa bakal, o sa batong Māgadha, o sa batong Ekalaśaila—o anumang materyal na hindi lalaki kapag nababasa/nalalapatan ng tubig, at hindi rin liliit dahil sa init.
Sutra 11
षडङ्गुलादूर्ध्वमष्टाङ्गुलोत्तरा दश तुलाः कारयेत् लोहपलादूर्ध्वमेकपलोत्तराः यन्त्रमुभयतःशिक्यं वा ॥ कZ_०२.१९.११ ॥
Dapat siyang magpagawa ng sampung tulā (balance-beam), na ang haba ay pataas mula sa anim na aṅgula at dinaragdagan ng tig-walong aṅgula sa bawat antas; at (katugma) mga set ng pabigat na bakal na pataas mula sa isang pala at dinaragdagan ng tig-iisang pala; o kaya’y isang panimbang na may pagsasabit mula sa magkabilang panig.
Sutra 12
पञ्चत्रिंशत्पललोहां द्विसप्तत्यङ्गुलायामां समवृत्तां कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१२ ॥
Dapat siyang magpagawa ng (pamantayang baras/tungkod) na bakal na may bigat na tatlumpu’t limang pala, haba na pitumpu’t dalawang aṅgula, at may pantay na bilog na hugis sa kabuuan.
Sutra 13
तस्याः पञ्चपलिकं मण्डलं बद्ध्वा समकरणं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१३ ॥
Dito, matapos ikabit ang isang bilog na piraso na may bigat na limang pala, dapat niyang ipagawa ang kasangkapan na maging pantay/balanse (ibig sabihin, maayos na maipantay).
Sutra 14
ततः कर्षोत्तरं पलं पलोत्तरं दशपलं द्वादश पञ्चदश विंशतिरिति पदानि कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१४ ॥
Pagkatapos, dapat niyang ipagawa ang mga pamantayang piraso ng timbang nang pa-hakbang: isang pala na mas mabigat ng isang karṣa; saka dagdagan sa bawat pala; at pagkatapos ay mga pirasong 10 pala, 12, 15, at 20 (yunit) bilang isang set.
Sutra 15
तत आशताद्दशोत्तरं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१५ ॥
Pagkatapos, dapat niyang ipagawa (ang mga piraso) sa mga hakbang na tig-sasampu lampas sa isang daan (ibig sabihin, mas mataas na denominasyon kaysa sa markang 100).
Sutra 16
अक्षेषु नान्दीपिनद्धं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१६ ॥
Sa mga punto ng ehe/pivot, dapat niyang ipagawa ang isang «nāndī» (nāndī) na pagkakatali/pagkakandado (ibig sabihin, isang tiyak na ayos ng pagseseguro/pagla-lock sa mga pivot).
Sutra 17
द्विगुणलोहां तुलामतः षण्णवत्यङ्गुलायामां परिमाणीं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१७ ॥
Dapat siyang magpagawa ng pamantayang panukat na tungkod/biga (parimāṇī) na yari sa metal na dobleng kapal, na may habang siyamnapu’t anim na aṅgula, alinsunod sa pamantayang timbangan (tulāmata).
Sutra 18
तस्याः शतपदादूर्ध्वं विंशतिः पञ्चाशत् शतमिति पदानि कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.१८ ॥
Dito, sa itaas ng tandang isandaan (śata-pada), ipagawa pa niya ang mga karagdagang marka—sa dalawampu, limampu, at isandaan (ayon sa itinakda)—bilang mga hakbang na marka (padāni).
Sutra 19
विंशतितौलिको भारः ॥ कZ_०२.१९.१९ ॥
Ang isang bhāra (bigat ng kargada) ay katumbas ng dalawampung taulika.
Sutra 20
दशधारणिकं पलम् ॥ कZ_०२.१९.२० ॥
Ang isang pala ay katumbas ng sampung dhāraṇika.
Sutra 21
तत्पलशतमायमानी ॥ कZ_०२.१९.२१ ॥
Ang āyamānī (pamantayang sukat ng kapasidad) ay itinatakda ayon sa isandaang pala na iyon (ibig sabihin, pamantayang 100-pala).
Sutra 22
पञ्चपलावरा व्यावहारिकी भाजन्यन्तःपुरभाजनी च ॥ कZ_०२.१९.२२ ॥
Dapat may mga pamantayang sisidlan para sa pagsukat: ang pangkalakalan (vyāvahārikī) at ang pangloob-na-palasyong sisidlan (antaḥpura-bhājanī); ang pinahihintulutang kakulangan ay limang pala.
Sutra 23
तासामर्धधरणावरं पलम् द्विपलावरमुत्तरलोहं षडङ्गुलावराश्चायामाः ॥ कZ_०२.१९.२३ ॥
Para sa mga sisidlang iyon, ang sukat na pala ay maaaring pahintulutan ang kakulangan na kalahating dhāraṇika; ang sukat na uttaraloha (isang itinakdang nakahihigit na metal) ay maaaring pahintulutan ang kakulangan na dalawang pala; at ang kanilang haba ay maaaring pahintulutan ang kakulangan na anim na aṅgula.
Sutra 24
पूर्वयोः पञ्चपलिकः प्रयामो मांसलोहलवणमणिवर्जम् ॥ कZ_०२.१९.२४ ॥
Para sa naunang dalawa (na sukat), ang itinakdang kapasidad ay limang pala—hindi kasama (ang paggamit nito para sa) karne, metal, asin, at mga hiyas.
Sutra 25
काष्ठतुला अष्टहस्ता पदवती प्रतिमानवती मयूरपदाधिष्ठिता ॥ कZ_०२.१९.२५ ॥
Ang timbangan na kahoy (kāṣṭha-tulā) ay dapat walong hasta ang haba, may mga marka ng paghahati (pada), may mga pamantayang panimbang (pratimāna), at nakalagay sa baseng “paa ng paboreal” (mayūra-pada).
Sutra 26
काष्ठपञ्चविंशतिपलं तण्डुलप्रस्थसाधनम् ॥ कZ_०२.१९.२६ ॥
Ang pamantayang kahoy na dalawampu’t limang pala ang bigat ay magsisilbing kasangkapan sa pagtatatag/pagpapatunay ng sukat na prastha para sa bigas (taṇḍula).
Sutra 27
एष प्रदेशो बह्वल्पयोः ॥ कZ_०२.१९.२७ ॥
Ito ang saklaw ng iskala (pamantayang saklaw) para sa malalaki at maliliit na sukat.
Sutra 28
इति तुलाप्रतिमानं व्याख्यातम् ॥ कZ_०२.१९.२८ ॥
Sa gayon, naipaliwanag na ang pamantayan para sa timbangan/sukat na pangtimbang.
Sutra 29
अथ धान्यमाषद्विपलशतं द्रोणमायमानं सप्ताशीतिपलशतमर्धपलं च व्यावहारिकम् पञ्चसप्ततिपलशतं भाजनीयम् द्विषष्टिपलशतमर्धपलं चान्तःपुरभाजनीयम् ॥ कZ_०२.१९.२९ ॥
Ngayon, para sa butil: ang sukat na droṇa ay ituturing na katumbas ng 200 pala (sa katumbas na timbang). Dito, ang 785½ pala ang pamantayang ‘pangkalakalan/pangtransaksiyon’ (vyāvahārika); ang 575 pala ang pamantayang ‘pamamahagi ng rasyon’ (bhājanīya); at ang 625½ pala ang pamantayang ‘rasyon para sa panloob na palasyo’ (antaḥpura-bhājanīya).
Sutra 30
तेषामाढकप्रस्थकुडुबाश्चतुर्भागावराः ॥ कZ_०२.१९.३० ॥
Sa mga ito, ang āḍhaka, prastha, at kuḍuba ay sunud-sunod na mas maliit ng tig-iisang-kapat (1/4).
Sutra 31
षोडशद्रोणा खारी ॥ कZ_०२.१९.३१ ॥
Labing-anim na droṇa ang bumubuo ng isang khārī.
Sutra 32
विंशतिद्रोणिकः कुम्भः ॥ कZ_०२.१९.३२ ॥
Ang isang kumbha ay katumbas ng dalawampung droṇa.
Sutra 33
कुम्भैर्दशभिर्वहः ॥ कZ_०२.१९.३३ ॥
Sampung kumbha ang bumubuo ng isang vaha.
Sutra 34
शुष्कसारदारुमयं समं चतुर्भागशिखं मानं कारयेत् अन्तःशिखं वा ॥ कZ_०२.१९.३४ ॥
Dapat niyang ipagawa ang sisidlang panukat mula sa tuyong, matibay na pusod ng kahoy, pantay at tumpak, na may gilid/umbok (śikhā) na isang-kapat ang taas bilang pamantayan; o kung hindi, na may gilid na papaloob (antaḥ-śikhā).
Sutra 35
रसस्य तु सुरायाः पुष्पफलयोस्तुषाङ्गाराणां सुधायाश्च शिखामानं द्विगुणोत्तरा वृद्धिः ॥ कZ_०२.१९.३५ ॥
Ngunit para sa mga likido/katas, alak, mga bulaklak at prutas, ipa at uling, at apog, ang pamantayan ng gilid (sukat na śikhā) ay dapat dagdagan nang doble.
Sutra 36
सपादपणो द्रोणमूल्यमाढकस्य पादोनः षण्माषकाः प्रस्थस्य माषकः कुडुबस्य ॥ कZ_०२.१९.३६ ॥
Ang presyo ng isang droṇa ay isang paṇa at isang-kapat; ng isang āḍhaka ay mas mababa ng isang-kapat; ng isang prastha ay anim na māṣaka; at ng isang kuḍuba ay isang māṣaka.
Sutra 37
द्विगुणं रसादीनां मानमूल्यम् ॥ कZ_०२.१९.३७ ॥
Para sa mga likido gaya ng mga katas at iba pa (rasādayaḥ), ang itinakdang bayad/halaga para sa pagsukat (māna-mūlya) ay dapat doblehin.
Sutra 38
विंशतिपणाः प्रतिमानस्य ॥ कZ_०२.१९.३८ ॥
Para sa pamantayang sukat (pratimāna), ang singil ay dalawampung paṇas.
Sutra 39
तुलामूल्यं त्रिभागः ॥ कZ_०२.१९.३९ ॥
Ang bayad/halaga para sa timbangan (tulā-mūlya) ay isang-katlo (1/3).
Sutra 40
चतुर्मासिकं प्रातिवेधनिकं कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.४० ॥
Ipagagawa niya ang beripikasyon/pagmamarka (prātivedhanika) tuwing apat na buwan.
Sutra 41
अप्रतिविद्धस्यात्ययः सपादः सप्तविंशतिपणः ॥ कZ_०२.१९.४१ ॥
Para sa may sukatang hindi nabeberipika/hindi natatakan (apratividdha), ang multa (atyaya) ay dalawampu’t pitong paṇas at isang-kapat (27¼).
Sutra 42
प्रातिवेधनिकं काकणीकमहरहः पौतवाध्यक्षाय दद्युः ॥ कZ_०२.१९.४२ ॥
Dapat silang magbayad ng bayad sa beripikasyon—isang kākaṇī—araw-araw sa Tagapangasiwa ng Timbang at Sukat (pautavādhyakṣa).
Sutra 43
द्वात्रिंशद्भागस्तप्तव्याजी सर्पिषः चतुःषष्टिभागस्तैलस्य ॥ कZ_०२.१९.४३ ॥
Ang pinahihintulutang bawas/allowance dahil sa pag-init (tapta-vyājī) ay 1/32 para sa ghee (sarpiṣ) at 1/64 para sa langis (taila).
Sutra 44
पञ्चाशद्भागो मानस्रावो द्रवाणाम् ॥ कZ_०२.१९.४४ ॥
Para sa mga likido, ang pinahihintulutang bawas dahil sa pagtagas/pagsipsip (māna-srāva) ay 1/50.
Sutra 45
कुडुबार्धचतुरष्टभागानि मानानि कारयेत् ॥ कZ_०२.१९.४५ ॥
Dapat siyang magpagawa ng mga panukat sa yunit na kuḍuba, at gayundin ng kalahati, sangkapat, at sangkawalo na bahagi.
Sutra 46
कुडुबाश्चतुरशीतिर्वारकः सर्पिषो मतः ॥ कZ_०२.१९.४६ ॥
Para sa ghee, ang isang vāraka ay itinuturing na katumbas ng walumpu’t apat na kuḍuba.
Sutra 47
चतुःषष्टिस्तु तैलस्य पादश्च घटिकानयोः ॥ कZ_०२.१९.४७ ॥
Para sa langis, ang pamantayan ay 64 (yunit); at sa kaso ng dalawang panukat na ‘ghaṭikā’, ipinapatupad ang bahaging isang-kapat.
Frequently Asked Questions
Market trust and price stability rise; disputes over quantity/quality fall; state procurement and taxation become predictable; fraud becomes detectable—supporting prosperity and fiscal resilience (kośa-strengthening welfare).
This passage itself specifies standards rather than explicit fines; enforcement is implied through inspection and the general Arthashastric rule that falsifying weights/measures triggers penalties and confiscation under market/trade regulation administered by relevant adhyakṣas.