Adhyaya 257

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सीमाविवादादिनिर्णयो नाम षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् अग्निर् उवाच सत्यासत्यान्यथा स्तोत्रैर् न्यूनाङ्गेन्द्रियरोगिणां क्षेपं करोति चेद्दण्ड्यः पणानर्धत्रयोदश

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwawakas ang ika-256 na kabanata na pinamagatang “Pagpapasya sa alitang hangganan at iba pa.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-257 na kabanata: “Paksa ng pang-aalipusta sa salita at mga kaugnay na paglabag.” Si Agni ay nagsabi: Kung ang sinuman, maging nagsasabi ng totoo o hindi, ay manlait sa taong kulang ang mga sangkap ng katawan, may depekto sa mga pandama, o may karamdaman—sa pamamagitan ng mapanlibak na papuri o mapanuyang salita—siya’y paparusahan ng multang labindalawa at kalahating paṇa.

Verse 2

अभिगन्तास्मि भगिनीम्मातरं वा तवेति च शपन्तं दापयेद्राजा पञ्चविंशतिकं दमं

Kung ang sinuman, habang nanunumpa, ay magsabi, “Lalapastanganin ko ang kapatid mong babae o ang iyong ina,” ang hari ay dapat magpabayad sa nanunumpang iyon ng multang dalawampu’t limang paṇa.

Verse 3

अर्धो ऽधमेषु द्विगुणः परस्त्रीषूत्तमेषु च दण्डप्रणयनं कार्यं वर्णजात्युत्तराधरैः

Para sa nagkasalang may mababang katayuan, ang parusa ay kalahati; ngunit sa kasong may kinalaman sa asawa ng ibang lalaki at sa mga may mataas na katayuan, ito’y dapat doblehin. Ang pagpapataw ng parusa ay ibabatay sa antas ng varṇa ng nagkasala at ng biktima, ayon sa hagdang mataas at mababa.

Verse 4

प्रातिलोम्यापवादेषु द्विगुणत्रिगुणा दमाः वर्णानामानुलोम्येन तस्मादेवार्धहानितः

Sa mga kasong pratiloma (baligtad na kaayusan ng pag-uugnay) at sa paninirang-puri, ang multa para sa mas mataas na varṇa ay dinodoble o tinatriple; ngunit sa anuloma (tamang kaayusan), kaya ang parusa ay binabawasan ng kalahati.

Verse 5

वाहुग्रीवानेत्रसक्थिविनाशे वाचिके दमः शत्यस्ततो ऽर्धिकः पादनासाकर्णिकरादिषु

Sa pagkasira (pagkawala ng tungkulin) ng braso, leeg, mata, o hita, ang multang salapi ay isang daan (yunit). Sa pinsala sa paa, ilong, tainga, sentido, at mga katulad, kalahati niyon ang multa.

Verse 6

अशक्तस्तु वदन्नेवन्दण्डनीयः पणान् दश तथा शक्तः प्रतिभुवं दद्यात् क्षेमाय तस्य तु

Ngunit ang taong walang kakayahan (magbigay ng kinakailangang panagot o bayad) at gayon pa man ay nagsasalita nang ganito ay papatawan ng multang sampung paṇa; samantalang ang may kakayahan ay dapat magbigay ng pratibhu (tagapanagot) para sa katiwasayan at pagtiyak sa pagsunod/pagharap ng taong iyon.

Verse 7

पतनीयकृते क्षेपे दण्डी मध्यमसाहसः उपपातकयुक्ते तु दाप्यः प्रथमसाहसं

Kung ang paghahagis/pananakit ay ginawa sa kasong may kinalaman sa patanīya (mabigat na paglabag na nagdudulot ng pagbagsak sa lipunan at relihiyon), ang nagkasala ay paparusahan ng sāhasa na multa sa gitnang antas. Ngunit kung ito’y kaugnay ng upapātaka (pangalawang kasalanan), siya’y pagbabayarin ng sāhasa na multa sa unang antas.

Verse 8

त्रैविद्यनृपदेवानां क्षेप उत्तमसाहसः दद्यादित्यत्र दाप्य इति पाठो भवितुं युक्तः मध्यमो ज्ञातिपूगानां प्रथमो ग्रामदेशयोः

Ang pang-aalipusta (kṣepa) na itinuturo sa iskolar ng tatlong Veda (traividya), sa hari, o sa isang diyos ay itinuturing na sāhasa na nasa pinakamataas na antas (marahas/insolenteng paglabag). Sa sugnay na “dapat magbigay (dadyāt)”, mas angkop ang pagbasa na “dapat pagbayarin (dāpya)”. Ang pang-aalipusta sa mga kamag-anak o sa isang samahan/gilda ay nasa gitnang antas; at yaong sa isang nayon o rehiyon ay nasa pinakamababang antas.

Verse 9

असाक्षिकहते चिह्नैर् युक्तिभिन्नागमेन च द्रष्टव्यो व्यवहारस्तु कूटचिह्नकृताद्भयात्

Kapag ang isang usapin ay napinsala dahil sa kawalan ng mga saksi, ang alitang panghukuman ay dapat siyasatin sa pamamagitan ng (panlabas) na mga palatandaan at ng pangangatwirang nakabatay sa awtoritatibong tradisyon (āgama); ginagawa ito dahil sa pangamba sa mga gumagawa ng huwad na palatandaan.

Verse 10

भस्मपङ्करजःस्पर्शे दण्डो दशपणः स्मृतः अमेध्यपार्ष्णिनिष्ठ्यूतस्पर्शने द्विगुणः स्मृतः

Sa paghipo sa abo, putik, o alikabok, ang itinakdang multa ay sampung paṇa. Sa paghipo sa marumi—gaya ng sakong na nadungisan o laway—ang multa ay ipinahahayag na doble.

Verse 11

समेष्वेवं परस्त्रीषु द्विगुणस्तूत्तमेषु च हीनेष्वर्धं दमो मोहमदादिभिरदण्डनम्

Sa usapin ng pakikipag-ugnayan sa asawa ng ibang lalaki, ang pagpipigil/sapilitang pagtubos (penitensiya) ay ilalapat nang ganito: sa babaeng kapantay ang katayuan, gaya ng nasabi; sa mas mataas ang katayuan, dodoblehin; sa mas mababa, hahatiin sa kalahati. Ngunit kung naganap ito dahil sa pagkalito, pagkalasing, at mga katulad, walang parusang pampanagot na ipapataw.

Verse 12

विप्रपीडाकरं च्छेद्यमङ्गमब्राह्मणस्य तु उद्गूर्णे प्रथमो दण्डः संस्पर्शे तु तदर्धिकः

Para sa di-Brahmin na nananakit sa Brahmin, ang sangkap ng katawan na nagkasala ay dapat putulin. Kung pag-angat lamang ng kamay/sandata, ang parusang unang antas ang ipapataw; ngunit kung may aktuwal na pagdikit sa katawan, ang parusa ay dinaragdagan pa ng kalahati.

Verse 13

उद्गूर्णे हस्तपादे तु दशविंशतिकौ दमौ परस्परन्तु सर्वेषां शास्त्रे मध्यमसाहसः

Kapag ang isang tao ay nagtaas ng kamay o paa upang manakit, ang multa ay sampu o dalawampung dāma; ngunit kung ito’y naganap na kapwa sa lahat ng panig, itinatakda ng mga śāstra na ito’y “katamtamang pananakit” (madhyama-sāhasa).

Verse 14

पादकेशांशुककरोल्लुञ्चनेषु पणान् दश पीडाकर्षां शुकावेष्टपादाध्यासे शतन्दमः

Para sa mga gawaing gaya ng paghila o pagkapunit sa paa, buhok, kasuotan, o kamay, ang multa ay sampung paṇa. Para sa pananakit sa pamamagitan ng pagkaladkad, at sa pagbabalot sa tao ng tela at pagyapak sa kanya, ang parusa ay multang isang daan (paṇa).

Verse 15

शोणितेन विना दुःस्वङ्कुर्वन् काष्ठादिभिर्नरः द्वात्रिंशतं पणान् दाप्यो द्विगुणं दर्शने ऽसृजः

Kung ang isang lalaki ay manakit ng iba gamit ang kahoy o katulad na bagay at magdulot ng sakit ngunit walang pagdurugo, siya’y papatawan ng multang tatlumpu’t dalawang paṇa; kung may makitang dugo, dodoble ang multa.

Verse 16

करपाददतो भङ्गे च्छेदने कर्णनासयोः मध्यो दण्डो व्रणोद्भेदे मृतकल्पहते तथा

Itinatakda ang katamtamang parusa para sa pagkaputol o pagkabali ng kamay, paa, o ngipin; sa pagputol ng tainga o ilong; at gayundin sa pagbuka o pagputok ng sugat, at sa pananakit na nag-iiwan sa tao na “wari’y patay na”.

Verse 17

चेष्टाभोजनवाग्रोधे नेत्रादिप्रतिभेदने कन्धराबाहुसक्थ्याञ्च भङ्गे मध्यमसाहसः

Ang paghadlang sa pagkilos, pagkain, o pananalita ng tao; ang pananakit sa mga mata at iba pang sangkap; at ang pagbali sa leeg, mga braso, at mga hita—ang mga ito’y itinuturing na “paglabag na marahas na katamtaman” (madhyama-sāhasa).

Verse 18

एकं घ्नतां बहूनाञ्च यथोक्ताद्द्विगुणा दमाः कलहापहृतं देयं दण्डस्तु द्विगुणः स्मृतः

Ang sinumang manakit ng isang tao o manakit ng marami ay papatawan ng multa na doble sa naunang itinakda. Ang anumang kinuha sa gitna ng alitan ay dapat isauli, at ang parusang multa ay itinuturing na doble.

Verse 19

दुःखमुत्पादयेद्यस्तु स समुत्थानजं व्ययम् द्वाविंशतिपणामिति ख दाप्यो दण्डञ्च यो यस्मिन् कलहे समुदाहृतः

Ang sinumang magdulot ng pagdurusa sa iba ay dapat magbayad ng gastusing nagmula sa pangyayaring iyon. Ang multa ay sinasabing dalawampu’t dalawang paṇa, at ang parusang iyon ay ipapataw sa tiyak na kasong alitan ayon sa itinakda.

Verse 20

तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्नन् दण्ड्यः पणान्दश ब्राह्मणप्रातिवेश्यानामेतदेवानिमन्त्रणे

Kung ang tagapagsagwan ng bangka (o tagasingil ng tol) ay maningil ng buwis sa lupa, siya’y pagmumultahin ng sampung paṇa. Para sa mga Brāhmaṇa at sa mga prātiveśya (mga naninirahan o panauhing nasa ilalim ng pag-iingat), ang tuntuning ito rin ang umiiral sa kaso ng hindi pag-anyaya o hindi wastong pagtawag.

Verse 21

अभिघाते तथा भेदे च्छेदे बुद्ध्यावपातने पणान्दाप्यः पञ्चदशविंशतिं तत्त्रयन्तथा

Para sa pananakit, paninira (pagbasag/pagwasak), pagputol o pagpilay, at pagpapawala ng ulirat o talino, ipapataw ang multa na labinlima hanggang dalawampung paṇa; at gayundin, sa mas mabigat na antas, tatlong ulit niyon.

Verse 22

दुःस्वोत्पादिगृहे द्रव्यं क्षिपन् प्राणहरं तथा षाडशाद्यं पणात् दाप्यो द्वितीयो मध्यमन्दमम्

Ang sinumang maghagis ng ari-arian sa loob ng bahay na tinamaan ng masamang palatandaan, at gayundin ang magbigay ng sangkap na pumapatay ng buhay (lason)—ang nagkasala sa ikalawang antas—ay dapat magbayad ng multa na nagsisimula sa labing-anim na paṇa, sa katamtamang antas na pinagaan.

Verse 23

दुःखे च शोणितोत्पादे शाखाङ्गच्छेदने तथा दण्डः क्षुद्रपशूनां स्याद्द्विपणप्रभृतिः क्रमात्

Para sa pagpapasakit, pagpapadugo, at gayundin sa pagputol ng isang biyas o bahagi ng katawan, ang parusa sa maliliit na hayop ay multa na nagsisimula sa dalawang paṇa at unti-unting tumataas ayon sa bigat ng pinsala.

Verse 24

लिङ्गस्य च्छेदने मृत्तौ मध्यमो मूल्यमेव च महापशूनामेतेषु स्थानेषु द्विगुणा दमाः

Sa pagputol ng ari at sa kaso ng pagkamatay, ang parusa ay ang katamtamang antas ng multa, at dapat ding bayaran ang buong halaga bilang kabayaran. Sa mga ganitong kalagayan, para sa malalaking hayop, dinodoble ang multa.

Verse 25

प्ररोहिशाखिनां शाखास्कन्धसर्वविदारणे उपजीव्यद्रुमाणान्तु विंशतेर्द्विगुणा दमाः

Para sa mga punong may usbong at may mga sanga, kung ang sinuman ay maghati o manira ng mga sanga o punò sa anumang paraan, ang multa ay dalawampung (paṇa). Ngunit para sa mga punong pinanggagalingan ng kabuhayan, doble ang multa, ibig sabihi’y apatnapu.

Verse 26

यः साहसङ्कारयति स दाप्यो द्विगुणन्दमम् यस्त्वेवमुक्त्वाहं दाता कारयेत् स चतुर्गुणम्

Ang sinumang nagpapagawa ng karahasang pananakit ay dapat pagbayarin ng dobleng multa; ngunit ang sinumang, matapos sabihing “ako ang magbabayad,” ay ipinagawa pa rin iyon, ay magbabayad ng apat na ulit na multa.

Verse 27

आर्याक्रोशातिक्रमकृद्भ्रातृजायाप्रहारदः सन्दिष्टस्याप्रदाता च समुद्रगृहभेदकः

Ang nang-iinsulto sa taong kagalang-galang, ang lumalabag sa itinakdang hangganan, ang nananakit sa asawa ng kanyang kapatid na lalaki, ang hindi nagliligtas o nag-aabot ng bagay na ipinagkatiwala o iniutos na ihatid, at ang marahas na pumapasok sa bahay—ang mga ito ay ibinibilang na mga salarin na may pananagutan sa parusa.

Verse 28

सामन्तकुलिकादीनामपकारस्य कारकः पञ्चाशत्पणिको दण्ड एषामिति विनिश् चयः

Ang sinumang gumawa ng paglabag (pananakit/kasalanan) laban sa mga tulad ng sāmanta at kulika, ang tiyak na parusa ay multa na limampung paṇa; ito ang itinakdang tuntunin para sa kanila.

Verse 29

स्वच्छन्दविधवागामी विक्रुष्टे नाभिधावकः अकारणे च विक्रोष्टा चण्डालश्चोत्तमान् स्पृशन्

Ang malayang nakikipagtalik sa isang balo; ang hindi tumatakbo upang tumulong kapag may sumisigaw; ang sumisigaw nang walang dahilan; at ang Caṇḍāla na humahawak sa mga taong mas mataas ang katayuan—lahat ng ito ay itinuturing na kapintasan at dapat sisihin.

Verse 30

शूद्रः प्रव्रजितानाञ्च दैवे पैत्र्ये च भोजकः प्ररोहिशाखिनामित्यादिर्विंशतेर्द्विगुणा दमा इत्य् अन्तः पाठः ख पुस्तके नास्ति अयुक्तं शपथं कुर्वन्नयोग्यो योग्यकर्मकृत्

Ang Śūdra ang naghahain ng pagkain para sa mga nagtalikod sa daigdig (renunciants), at siya rin ang tagapagpakain sa mga ritwal para sa mga diyos at para sa mga ninuno. Ang panloob na pagbasa na nagsisimula sa “prarohiśākhinām …” at nagtatapos sa “ang mga multa ay dobleng dalawampu (dama)” ay wala sa manuskritong ‘kha’. Ang gumagawa ng di-angkop na panunumpa—kahit hindi karapat-dapat—ay itinuturing na may pananagutan sa gawaing iyon, at nakatali sa bunga ng kanyang panunumpa.

Verse 31

वृषक्षुद्रपशूनाञ्च पूंस्त्वस्य प्रतिघातकृत् साधारणस्यापलोपी दासीगर्भविनाशकृत्

Ang pumapatay ng toro o iba pang maliliit na alagang hayop; ang sumisira sa pagkalalaki ng isang lalaki; ang umaangkin ng pag-aari ng lahat; at ang nagdudulot ng pagkalaglag (pagkasira ng sanggol sa sinapupunan) ng isang aliping babae—lahat ng ito ay binibilang sa mabibigat na nagkasala.

Verse 32

पितापुत्रस्वसृभ्रातृदम्पत्याचार्यशिष्यकाः एषामपतितान्योन्यत्यागी च शतदण्डभाक्

Ang ama at anak, ang kapatid na babae at kapatid na lalaki, ang mag-asawa, at ang guro at alagad—sa mga pares na ito, kung walang sinuman ang nalihis sa dharma ngunit iniwan ng isa ang isa pa, mananagot siya sa multang isang daan (paṇa).

Verse 33

वसानस्त्रीन् पणान् दण्ड्यो नेजकस्तु परांशुकम् विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान् दश

Ang sinumang magsuot o gumamit ng pag-aari ng iba ay papatawan ng multa na tatlong paṇa; datapuwa’t sa kaso ng tagalaba (nejaka) na may kinalaman sa higit na marangal na kasuotan, may natatanging tuntunin. Sa usapin ng pagbili at pagbenta, muling pagbili (di-wastong buy-back), sangla/pag-iimpok bilang deposito, at panghihiram sa pakiusap, ang parusa ay sampung paṇa.

Verse 34

तुलाशासनमानानां कूटकृन्नाणकस्य च एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दण्डमुत्तमम्

Sinumang makipagkalakalan gamit ang huwad na timbangan, bigat, at sukat, o gumamit ng huwad na salapi—siya’y pagbayarin ng pinakamataas na parusa.

Verse 35

अकूटं कूटकं ब्रूते कूटं यश्चाप्यकूटकम् स नाणकपरीक्षी तु दाप्यः प्रथमसाहसम्

Ang sinumang magsabing ang tunay na barya ay peke, o ang pekeng barya ay tunay—ang gayong tao, bilang tagasuri ng salapi, ay papatawan ng multa para sa unang antas ng sāhasa (kasalanang pinarurusahan).

Verse 36

भिषङ्मिथ्याचरन् दाप्यस्तिर्यक्षु प्रथमं दमम् मानुषे मध्यमं राजमानुषेषूत्तमन्तथा

Ang manggagamot na kumikilos nang mapanlinlang (nagpapagamot nang huwad o mapanlinlang) ay papatawan ng multa: sa mga kasong may kinalaman sa hayop, ang pinakamababang multa; sa tao, ang katamtamang multa; at sa mga tauhan ng hari (royal personnel), gayundin ang pinakamataas na multa.

Verse 37

अबध्यं यश् च बध्नाति बध्यं यश् च प्रमुञ्चति अप्राप्तव्यवहारञ्च स दाप्यो दममुत्तमम्

Ang sinumang magkulong sa hindi dapat ikulong, at ang sinumang magpalaya sa dapat ikulong, at ang sinumang magsimula ng paglilitis na hindi maaaring tanggapin—siya’y papatawan ng pinakamataas na multa.

Verse 38

मानेन तुलया वापि यो ऽंशमष्टमकं हरेत् द्वाविंशतिपणान् दाप्यो वृद्धौ हानौ च कल्पितम्

Sinumang sa pamamagitan ng sukat o timbangan ay mandaraya at kumukuha ng ikawalong bahagi, ay dapat pagbayarin ng dalawampu’t dalawang paṇa; gayon din ang parusa kung ang kalakal ay sobra o kulang.

Verse 39

भेषजस्नेहलवणगन्धान्यगुडादिषु पण्येषु प्रक्षिपन् हीनं पणान्दाप्यस्तु षोडश

Kung ang isang tao ay manghahalò ng mababang uri sa mga paninda—gaya ng mga gamot, langis/ghee, asin, pabango, at jaggery at iba pa—siya’y dapat pagmultahin ng labing-anim na paṇa.

Verse 40

सम्भूय कुर्वतामर्घं सबाधं कारुशिल्पिनां अर्थस्य ह्रासः वृद्धिं वा सहस्रो दण्ड उच्यते

Kung ang mga artesano at manggagawa ay magkakasabwat na magtakda ng presyo sa paraang mapang-udyok o nakahahadlang, na nagdudulot ng pagkalugi o di-makatarungang pagtaas ng halaga ng mga kalakal, ang itinakdang parusa ay multa na isang libong paṇa.

Verse 41

राजानि स्थाप्यते यो ऽर्थः प्रत्यहं तेन विक्रयः क्रयो वा निस्रवस्तस्माद्बणिजां लाभकृत् स्मृतः

Ang puhunan na idinedeposito sa hari—sa pamamagitan nito ay nagaganap araw-araw ang pagbili o pagbebenta at nagbubunga ng kita; kaya ito’y itinuturing na puhunan na lumilikha ng tubo para sa mga mangangalakal.

Verse 42

स्वदेशपण्ये तु शतं बणिज् गृह्णीत पञ्चकं दशकं पारदेश्ये तु यः सद्यः क्रयविक्रयौ

Sa kalakalan ng mga panindang mula sa sariling lupain, ang mangangalakal ay dapat kumuha ng tubo na lima o sampu sa bawat isandaan; ngunit sa mga panindang dayuhan, ang gumagawa ng agarang bili at benta ay maaaring kumuha ng tubo.

Verse 43

पण्यस्योपरि संस्थाप्य व्ययं पण्यसमुद्भवं अर्थो ऽनुग्रहकृत् कार्यः क्रेतुर्विक्रेतुरेव च

Pagkatapos idagdag sa halaga ng kalakal ang mga gastusing nagmumula sa kalakal na iyon (gaya ng paghawak, pagdadala, at kaugnay na bayarin), ang huling halaga ay dapat itakda nang makatarungan at kapaki-pakinabang sa kapwa mamimili at nagbebenta.

Verse 44

गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर्नैव प्रयच्छति सोदयन्तस्य दाप्यो ऽसौ दिग्लाभं वा दिगागते

Sinumang tumanggap na ng bayad ngunit hindi naghatid ng kalakal sa mamimili ay dapat piliting ibigay ito sa naghahabol; o kung ang kalakal ay nadala na sa ibang dako, dapat niyang bayaran ang halaga nito ayon sa halagang natamo roon.

Verse 45

विक्रीतमपि विक्रेयं पूर्वे क्रेतर्यगृह्णति हानिश्चेत् क्रेतृदोषेण क्रेतुरेव हि सा भवेत्

Kahit matapos ang bentahan, ang bagay ay dapat ibalik sa nagbebenta kung ang naunang mamimili ay hindi tumanggap nito; at kung may pagkalugi dahil sa sariling kasalanan ng mamimili, ang pagkaluging iyon ay sa mamimili lamang mapapasa.

Verse 46

राजदैवोपघातेन पण्ये दोषमुपागते हानिर्विक्रेतुरेवासौ याचितस्याप्रयच्छतः

Kapag nagkaroon ng kapintasan ang kalakal dahil sa pagsamsam ng hari o dahil sa kalooban ng tadhana (daiva), ang pagkalugi ay tunay na sa nagbebenta mapapasa—lalo na kung, kapag hiniling, ay hindi niya ito tinatanggap pabalik o hindi nagbabayad ng kabayaran.

Verse 47

अन्यहस्ते च विक्रीतं दुष्टं वा दुष्टवद्यदि विक्रीनीते दमस्तत्र तन्मूल्यादद्विगुणो भवेत्

Kung ang isang tao ay nagbenta ng bagay na pag-aari ng iba, o nagbenta ng sirang kalakal—o ipinagbili ito na wari’y sira—sa gayong kalagayan, ang multa ay magiging doble ng halaga ng bagay na iyon.

Verse 48

क्षयं वृद्धिञ्च बणिजा पण्यानामविजानता क्रीत्वा नानुशयः कार्यः कुर्वन् षड् भागदण्डभाक्

Kung ang isang mangangalakal ay bumili ng mga kalakal nang hindi nauunawaan ang pagbaba o pagtaas ng halaga, hindi siya dapat maghain ng paghahabol ng pagsisisi pagkatapos; kung gagawin niya ito, mananagot siya sa parusang katumbas ng ikaanim na bahagi ng halaga.

Verse 49

समवायेन बणिजां लाभार्थं कर्म कुर्वतां लभालाभौ यथा द्रव्यं यथा वा संविदा कृतौ

Para sa mga mangangalakal na kumikilos nang magkakasama (bilang kasosyo) upang magnegosyo para sa tubo, ang kita at lugi ay dapat hatiin ayon sa bahagi ng kapital na inambag, o ayon sa napagkasunduang kasunduan.

Verse 50

प्रतिषिद्धमनादिष्टं प्रमादाद्यच्च नाशितं स तद्दयाद्विप्रवाच्च रक्षिताद्दशमांशभाक्

Anumang bagay na nawasak dahil sa kapabayaan—maging ipinagbabawal man o hindi ipinagkatiwala—dapat niyang bayaran iyon; at ayon sa tagubilin ng isang brāhmaṇa, may karapatan siya sa ikasampung bahagi ng mga bagay na naingatan.

Verse 51

अर्थप्रेक्षपणाद्विंशं भागं शुल्कं नृपा हरेत् व्यासिद्धं राजयोग्यञ्च विक्रीतं राजगामि तत्

Mula sa mga kalakal na dinala para sa pagsusuri at pagtataya, dapat maningil ang hari ng buwis na ikadalawampung bahagi. At anumang angkop sa gamit ng maharlikang kapangyarihan, o naibenta matapos wastong masuri, ay nagiging bahagi ng hari (napupunta sa kabang-yaman).

Verse 52

मिथ्या वदन् परीमाणं शुल्कस्थानादपक्रमन् दाप्यस्त्वष्टगुणं यश् च सव्याजक्रयविक्रयौ

Ang sinumang nagsisinungaling sa sukat o bilang, o palihim na umiiwas sa himpilan ng buwis, ay papagbabayarin ng parusang walong ulit; gayundin, ang pagbili at pagbenta na may pandaraya o pakunwari ay may kaparusahan.

Verse 53

देशन्तरगते प्रेते द्रव्यं दायादबान्धवाः ज्ञातयो वा हरेयुस्तदागतास्तैर् विना नृपः

Kung ang isang tao ay namatay habang nasa ibang lupain, ang kanyang ari-arian ay dapat kunin ng mga tagapagmana o mga kamag-anak, o ng mga kaangkan kapag sila’y dumating; ngunit kung wala sila, ang hari (maaaring kumuha nito).

Verse 54

जिह्मं त्यजेयुर्निर्लोभमशक्तो ऽन्येन कारयेत् अनेन विधिराख्यात ऋत्विक्कर्षकर्मिणां

Dapat nilang talikuran ang baluktot (hindi tapat) na asal at manatiling walang kasakiman. Ang hindi makakaya ay dapat magpagawa sa iba. Sa ganito, naipahayag ang wastong tuntunin ng pamamaraan para sa mga paring tagapaghandog at sa mga gumaganap ng paglilingkod sa ritwal.

Verse 55

ग्राहकैर् गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा पूर्वकर्मापराधी वा तथैवाशुद्धवासकः

Ang magnanakaw ay nahuhuli ng mga tagahuli (mga opisyal), o ng asong pang-amoy, o sa pagsunod sa bakas ng paa; gayundin, ang paulit-ulit na nagkakasala dahil sa dating kasamaan, at ang may maruming (kahina-hinalang) tirahan o gawi, ay dapat ding dakpin.

Verse 56

अन्ये ऽपि शङ्कया ग्राह्या जातिनामादिनिह्नवैः द्यूतस्त्रीपानशक्ताश् च शुष्कभिन्नमुखस्वराः

Ang iba pa ay dapat ding pigilin dahil sa hinala—yaong nagtatago ng kanilang uri/kasta, pangalan, at iba pang palatandaan; yaong lulong sa sugal, sa babae, at sa pag-inom; at yaong may tuyô at bitak-bitak na bibig at pabagu-bagong (hindi matatag) na tinig.

Verse 57

परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढचारिणः निराया व्ययवन्तश् च विनष्ट द्रव्यविक्रयाः

Yaong kumakamkam ng ari-arian ng iba; yaong nagtatanong nang mapanuri; yaong palihim na gumagala; yaong walang nakikitang kabuhayan ngunit magastos; at yaong nagbebenta ng mga bagay na hindi matukoy ang pinagmulan (pinaghihinalaang nakaw)—ang mga ito ay dapat makilalang mga magnanakaw.

Verse 58

गृहीतः शङ्कया चौर्येनात्मानञ्चेद्विशोधयेत् दापयित्वा हृतं द्रव्यं चौरदण्डेन दण्डयेत्

Kung ang isang tao ay mahuli dahil sa hinalang pagnanakaw at pagkatapos ay mapatunayan ang sariling kawalang-sala, ang ninakaw na ari-arian ay dapat isauli sa tunay na may-ari; at ang magnanakaw ay dapat parusahan ayon sa itinakdang parusa para sa pagnanakaw.

Verse 59

चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर् बुधैः सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत्

Matapos pilitin ang magnanakaw na isauli ang ninakaw, ang marurunong ay dapat magpataw ng kamatayan sa kanya sa dalawang itinakdang paraan. Ngunit kung ang nagkasala ay isang Brāhmaṇa, siya’y tatatakan ng palatandaan at saka ipatatapon mula sa sariling kaharian ng hari.

Verse 60

घातिते ऽपहृते दोषो ग्रामभर्तुरनिर्गते स्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति

Kapag may napatay o may ari-ariang natangay, ang pananagutan ay napapasa sa pinuno ng nayon kung hindi siya lumabas (upang humabol/tumugon). Ngunit kung ito’y nangyari sa loob ng hangganan ng nayon, ang nayon ang magbabayad ng kabayaran; o kung hindi, magbabayad ayon sa bakas ng yapak—kung saan man ito humantong.

Verse 61

पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्यअथ वा पुनः वन्दिग्राहांस् तथा वाजिकुञ्जराणाञ्च हारिणः

Sa labas ng pamayanan, sa loob ng saklaw na isang krośa, magtalaga ng ‘pañcagrāmī’ (opisyal sa limang nayon) o kaya ng ‘daśagrāmya’ (opisyal sa sampung nayon), upang dakpin ang mga dumudukot/umaagaw, at gayundin ang mga nagnanakaw ng kabayo at elepante.

Verse 62

प्रसह्य घातिनश् चैव शूलमारोपयेन्नरान् उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीनकौ

Ang mga gumagawa ng marahas na pananakit ay dapat, matapos dakpin nang sapilitan, itulos sa tulos (śūla). Gayundin, ang mga parusang tinatawag na ‘utkṣepaka’ at ‘granthi-bheda’, at ang parusang pag-alis ng mga kamay sa pamamagitan ng sipit, ay itinakda.

Verse 63

कार्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रापकरणव्ययान्

For a second offence, the two penalties are to be imposed: (i) deprivation of one hand or one foot, and (ii) payment of the expenses for food, lodging, fire, water, mantras, and the requisite ritual implements.

Verse 64

दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः

For one who knowingly provides (aid or support) to a thief or to a murderer, the highest monetary penalty is prescribed. The highest penalty is likewise prescribed for striking with a weapon and for causing the fall of a fetus (abortion/miscarriage).

Verse 65

उत्तमो वाधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे शिलां बद्ध्वा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं

Whether he is of the highest or the lowest (status), in the case of a man’s death caused by a woman, the woman who kills men or administers poison should be tied to a stone and thrown into the water.

Verse 66

विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत्

As for one who administers poison or fire, or who causes the death of one’s own teacher or one’s own child—having made him deformed in ear, hand, nose, and lip, he should then be put to death by means of cattle (i.e., trampled by cows/bulls).

Verse 67

क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः राजपत्न्य् अभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना

Those who set fire to a field, a dwelling, a forest, a village, an enclosed pasture (vivīta), or a threshing-floor (khala), and also one who violates the king’s wife—these are to be burned with a fierce fire (kaṭāgni) as punishment.

Verse 68

पुमान् संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः

In cases of abduction (or unlawful taking), the man is to be arrested; and in the case of another man’s wife being seized by the hair (i.e., dragged or assaulted), [the offender is punishable]. If the offence concerns a woman of one’s own caste, the highest penalty is prescribed; but in an anuloma union (a sanctioned hypergamous pairing), the penalty is of the middle grade.

Verse 69

प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्याः कर्णावकर्तनम् नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्दनम्

In cases of prātilomya (a socially prohibited union in the reverse order), the punishment for men is execution; for women, the cutting off of the ears—along with the humiliating penalties of stripping the waist-cloth, uncovering the breasts, and defiling (or disfiguring) the navel and the hair.

Verse 70

अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च स्त्री निषेधे शतं दद्याद् द्विशतन्तु दमं पुमान्

For conversing at an improper place or time, and likewise for remaining together (inappropriately), in matters where a woman is under prohibition/restriction, she shall pay a fine of one hundred (paṇas), while the man shall pay a fine of two hundred.

Verse 71

प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा पशून् गच्छंश्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश् च मध्यमम्

If the pair act in defiance of a prohibition, their punishment is the same as in the case of illicit cohabitation. One who drives away (or abducts) cattle shall be made to pay a fine of one hundred (paṇas); for taking a low-status woman and for (taking) cows, the fine is of the middle grade.

Verse 72

अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च गम्यास्वपि पुमान्दाप्यः पञ्चाशत् पणिकन्दमम्

For intercourse with a kept/guarded female slave, and likewise with a bhujiṣyā (bondwoman/servile dependent), even where she is otherwise ‘permissible to approach’, a man shall be made to pay a fine of fifty paṇas as the lowest grade (minimum) penalty.

Verse 73

प्रसह्य दास्यभिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे

For one who, by force, has sexual intercourse with a female slave, the penalty is declared to be ten paṇas. Having marked him with a disgraceful brand and bound him, he should be sent away—in the case of intercourse with an Antya woman or with a woman who is not a renunciant.

Verse 74

न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनम् पारदारिकचौरं वा मुञ्चतो दण्ड उत्तमः

Whoever writes a royal edict with any omission or addition, or whoever releases an adulterer or a thief—(for such acts) the highest punishment is prescribed.

Verse 75

अभक्षैर् दूषयन् विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम् कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी

One who defiles a Brahmin by means of forbidden foods incurs the penalty called the ‘highest sāhasa’; likewise, one who deals in counterfeit gold, and one who sells meat (unlawfully).

Verse 76

अङ्गहीनश् च कर्तव्यो दाप्यश्चोत्तमसाहसं शक्तो ह्य् अमोक्षयन् स्वामी दंष्ट्रिणः शृङ्गिणस् तथा

He should be made ‘limb-deficient’ (i.e., subjected to a corporal penalty), and he must also be made to pay the highest fine for violent assault; for the owner who, though able, does not restrain (his animal) is liable—likewise in the case of creatures with tusks and with horns.

Verse 77

प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रुष्टे द्विगुणं तथा अचौरञ्चौरे ऽभिवदन् दाप्यः पञ्चशतं दमं

For a first act of violence (sāhasa), one should pay the prescribed fine; if it is accompanied by loud outcry (vikruṣṭa), the fine is doubled. And one who calls a non-thief a thief must pay a fine of five hundred (pañcaśata) panas (dama).

Verse 78

राज्ञो ऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताडयितुस् तथा

Ang sinumang nagsasalita ng di-kalugud-lugod (o nakapipinsala) tungkol sa hari, gayundin ang nanlalait sa kanya; ang nagbebenta ng taong may kaugnayan sa bangkay; at ang nananakit sa guru—lahat ng ito ay dapat ituring na mga salarin na nararapat parusahan.

Verse 79

तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत् राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः

Ang nagbubunyag ng lihim na mantra—putulin ang dila at ipatapon. Ang sinumang umakyat sa sasakyang-upuan ng hari nang walang pahintulot, ang parusa ay multang kabilang sa ‘gitnang sāhasa’ (katamtamang antas ng marahas na paglabag).

Verse 80

द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस् तथा विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतो ऽष्टशतो दमः

Para sa sumisira sa dalawang mata; sa kumikilos bilang ahente sa pook na kaaway ng hari; at sa Śūdra na nabubuhay sa pagpapanggap na Brāhmaṇa—ang multa ay walong daan (paṇa).

Verse 81

यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनाभिपराजितः तमायान्तं पुनर्जित्वा दण्डयेद्द्विगुणं दमं

Kung ang isang tao, bagaman natalo nang ayon sa batas, ay nag-aakalang “Hindi ako natalo,” kung siya’y bumalik upang makipagtalo muli, dapat siyang talunin muli ng hari at parusahan ng multang doble.

Verse 82

राज्ञान्यायेन यो दण्डो गृहीतो वरुणायतं विवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिंशद्गुणीकृतं

Anumang multa (daṇḍa) na siningil ayon sa pamamaraang panghukuman ng hari—pagkaraang maipabatid nang wasto sa kapangyarihan/tahanan ni Varuṇa—ay dapat ibigay sa mga Brāhmaṇa; at ang hari mismo (pagkaraan) ay magbabayad nito nang tatlumpung ulit.

Verse 83

धर्मश्चार्थश् च कीर्तिञ्च लोकपङ्क्तिरुपग्रहः प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वतम्

(Nakakamit) ang Dharma at kasaganaan sa daigdig, katanyagan, suporta mula sa mga hanay ng lipunan, paggalang ng mga nasasakupan, at isang walang hanggang dako sa langit.

Verse 84

पश्यतो व्यवहारांश् च गुणाः स्युः सप्त भूपतेः

O hari, sinasabi na may pitong katangian (na kailangan) ang isang pinuno—lalo na kapag siya mismo ang nagmamasid at nangangasiwa sa mga usaping panghukuman at mga gawain ng pamamahala.