Adhyaya 254

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे व्यवहारो नाम त्रिपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुःपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः दिव्यप्रमाणकथनं अग्निर् उवाच तपस्विनो दानशीलाः कुलीनाः सत्यवादिनः धर्मप्रधाना ऋजवः पुत्रवन्तो धनान्विताः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas ang ika-253 kabanata na tinatawag na “Vyavahāra” (Pamamaraang Panghukuman). Ngayon ay nagsisimula ang ika-254 kabanata: “Pagpapaliwanag sa mga Patunay na Maka-Diyos (Divya-pramāṇa).” Wika ni Agni: “Ang mga karapat-dapat pagtiwalaan ay ang mga asceta, mapagkawanggawa, may mabuting angkan, tapat magsalita, nangunguna sa Dharma, tuwid ang loob, may mga anak na lalaki, at may yaman.”

Verse 2

पञ्चयज्ञक्रियायुक्ताः साक्षिणः पञ्च वा त्रयः यथाजाति यथावर्ण सर्वे सर्वेषु वा स्मृताः

Ang mga saksi ay dapat na mga taong nagsasagawa ng limang banal na tungkuling handog (pañca-yajña); sila’y dapat na lima o tatlo ang bilang. Pipiliin sila ayon sa jāti at varṇa, o kung may karapat-dapat, maaaring tanggapin ang mula sa lahat ng pangkat sa lahat ng usapin, gaya ng itinuro.

Verse 3

स्त्रीवृद्धबालकितवमत्तोन्मत्ताभिशस्तकाः रङ्गावतारिपाषण्डिकूटकृद्विकलेन्द्रियाः

Ang mga babae, ang lubhang matatanda, mga bata, mga sugarol, mga lasing, mga baliw, yaong may paratang o kaparusahan, mga tagatanghal sa entablado, mga tagasunod ng erehiya, mga peke o mapanlinlang, at yaong may kapansanan sa mga pandama ay itinuturing na hindi karapat-dapat (sa pormal na usaping legal gaya ng pagtestigo).

Verse 4

पतिताप्तान्नसम्बन्धिसहायरिपुतस्कराः अमाक्षिणः सर्वसाक्षी चौर्यपारुष्यसाहसे

Ang mga nalugmok sa dharma (patita), mga malalapit na kasama, mga umaasa sa ating pagkain (mga dependiente), mga kamag-anak, mga kakampi, mga kaaway, at mga magnanakaw ay hindi dapat tanggapin bilang saksi; gayunman, sa mga kasong pagnanakaw, pananakit/karahasan, at sapilitang pang-aalipusta, sinuman ay maaaring maging saksi.

Verse 5

उभयानुमतः साक्षी भवत्येकोपि धर्मवित् अब्रुवन् हि नरः साक्ष्यमृणं सदशबन्धकम्

Kahit iisang saksi lamang, kung tinatanggap ng dalawang panig at may kaalaman sa dharma/batas, siya’y nagiging wastong saksi. Sapagkat ang taong nagkakait ng patotoo—kahit alam ang katotohanan—ang kasalanan ng hindi pagtestigo ay nagiging utang na laging nagbubuklod sa kanya na tila sampung tanikala.

Verse 6

राज्ञा सर्वं प्रदाप्यः स्यात् षट्चत्वारिंशके ऽह्ननि न ददाति हि यः साक्ष्यं जानन्नपि नराधमः

Sa ika-apatnapu’t anim na araw, dapat ipasamsam ng hari ang lahat ng kanyang ari-arian. Tunay, ang pinakamasamang tao na iyon, kahit alam ang (mga pangyayari), ay hindi nagbibigay ng patotoo.

Verse 7

स कूटसाक्षिणां पापैस्तुल्यो दण्डेन चैव हि साक्षिणः श्रावयेद्वादिप्रतिवादिसमीपगान्

Siya ay tunay na kapantay ng mga huwad na saksi sa kasalanan at gayundin sa parusa; kaya dapat siyasatin at papagsalitain ang mga saksi sa harap ng nagsasakdal at ng nasasakdal na naroroon sa malapit.

Verse 8

ये पातककृतां लोका महापातकिनां तथा अग्निदानाञ्च ये लोका ये च स्त्रीबालघातिनां

Ang mga daigdig (mga kalagayan) na nauukol sa karaniwang makasalanan, gayundin sa mga dakilang makasalanan; ang mga daigdig ng mga nagsusunog (arsonista) at ng mga pumapatay sa babae at bata—ang lahat ng ito ay inilalarawan.

Verse 9

तान् सर्वान् समवाप्नोति यः साक्ष्यमनृतं वदेत् सुकृतं यत्त्वया किञ्चिज्जन्मान्तरशतैः कृतम्

Ang sinumang magsalita ng kasinungalingan bilang patotoo ay magtatamo ng lahat ng (kasalanan at bunga) na iyon; at anumang kabutihang naipon mo—kahit kaunti—sa daan-daang kapanganakan, iyon ay nawawasak/nawawala.

Verse 10

तत्सर्वं तस्य जानीहि यं पराजयसे मृषा द्वैधे बहूनां वचनं समेषु गुणिनान्तथा

Alamin na ang lahat ng iyon ay nauukol sa taong tinalo mo sa pamamagitan ng kasinungalingan. Kapag may pag-aalinlangan, tanggapin ang pahayag ng nakararami; gayundin, sa mga magkakapantay, tanggapin ang pahayag ng may kagandahang-asal at kabutihan.

Verse 11

गुणिद्वैधे तु वचनं ग्राह्यं ये गुणवत्तराः यस्योचुः साक्षिणः सत्यां प्रतिज्ञां स जयी भवेत्

Kapag may pagdududa tungkol sa kredibilidad o mga katangian ng mga panig, tanggapin ang pahayag ng may higit na karapat-dapat. Ang taong pinatutunayan ng mga saksi na ang kanyang pahayag/panata ay totoo, siya ang magwawagi sa usapin.

Verse 12

अन्यथा वादिनो यस्य ध्रूवस्तस्य पराजयः उक्ते ऽपि साक्षिभिः साक्ष्ये यद्यन्ये गुणवत्तराः

Kapag ang isang panig sa usapin ay nangangatwiran nang salungat sa naitatag na katotohanan, tiyak ang kanyang pagkatalo. Kahit na naipahayag na ang patotoo ng mga saksi, kung may ibang saksi na higit na mapagkakatiwalaan at may higit na dangal at kabutihan, ang kanilang patotoo ang mananaig.

Verse 13

द्विगुणा वान्यथा ब्रूयुः कूटाः स्युःपूर्वसाक्षिणः पृथक् पृथग्दण्डनीयाः कूटकृत्साक्षिणस् तथा

Kung ang mga naunang saksi ay magsalita nang taliwas (sa dati nilang patotoo), sila’y dapat ituring na huwad na saksi. Ang mga lumikha ng kasinungalingan at ang mga saksi na sumusuporta sa gayong paglikha ay dapat parusahan nang magkakahiwalay, bawat isa ayon sa sariling gawa.

Verse 14

विवादाद्द्विगुणं दण्डं विवास्यो ब्राह्मणः स्मृतः यः साक्ष्यं श्रावितो ऽन्येभ्यो निह्नुते तत्तमोवृतः

Para sa pagtanggi sa isang pagtatalo, ang parusa ay ipinahahayag na doble; at ang isang brāhmaṇa (na gumawa ng gayong sala) ay dapat ipatapon. Ang sinumang matapos marinig ng iba ang kanyang patotoo ay saka ito itinatanggi, siya’y sinasabing nababalutan ng kadiliman (tamas).

Verse 15

स दाप्यो ऽष्टगुणम् दण्डं ब्राह्मणन्तु विवासयेत् वर्णिनां हि बधो यत्र तत्र साक्ष्यअनृतं वदेत्

Siya’y dapat pagbayarin ng parusang walong ulit; ngunit ang isang Brāhmaṇa ay sa halip ay dapat ipatapon. Sapagkat kung saan magbubunga ang pagbitay sa mga kasapi ng (tatlong) varṇa, doon nararapat magsabi ng di-katotohanan bilang patotoo.

Verse 16

यः कश्चिदर्थो ऽभिमतः स्वरुच्या तु परस्परं लेख्यं तु साक्षिमत् कार्यं तस्मिन् धनिकपूर्वकम्

Anumang kasunduang pinagkaisahan ng magkabilang panig ayon sa sariling kagustuhan, ay dapat gawing kasulatang may mga saksi—na inihahanda sa harap ng pinagkakautangan (nagpapautang).

Verse 17

समामासतदर्हाहर् नामजातिस्वगोत्रजैः सब्रह्मचारिकात्मीयपितृनामादिचिह्नितम्

Dapat itong markahan ng taon at buwan at ng angkop na araw, at kilalanin sa pangalan ng tao, sa kaniyang jati/kasta, at sa sariling gotra; kasama ang mga pangalan ng mga kapwa brahmacārin (mga kasamang mag-aaral), gayundin ang pangalan ng kaniyang ama at iba pang palatandaang pagkakakilanlan.

Verse 18

समाप्ते ऽर्थे ऋणी नाम स्वहस्तेन निवेशयेत् मतं मे ऽमुकपुत्रस्य यदत्रोपरिलेखितं

Kapag natapos na ang transaksiyon, ang may utang ay dapat, sa sarili niyang kamay, isulat ang kaniyang pangalan (bilang pagkilala), na nagsasaad: “Ito ang aking pagsang-ayon—ni ganito, anak ni ganito—gaya ng nakasulat sa itaas sa dokumentong ito.”

Verse 19

साक्षिणश् च स्वहस्तेन पितृनामकपूर्वकम् अत्राहममुकः साक्षी लिखेयुरिति ते समाः

At ang mga saksi ay dapat ding sumulat sa sarili nilang kamay, na inuunahan ng pangalan ng kanilang ama, at isulat sa dokumento: “Dito, ako si ganito, ay saksi”—ganyan dapat gawin ang mga pagpapatotoo.

Verse 20

अलिपिज्ञ ऋणी यः स्यालेकयेत् स्वमतन्तु सः साक्षी वा साक्षिणान्येन सर्वसाक्षिसमीपतः

Kung ang may utang ay hindi marunong bumasa’t sumulat, ang kaniyang pahayag ay dapat isulat; at siya (ang may utang) ay dapat magsilbing saksi, o kaya’y ibang taong may kakayahan ang gagawa nito, sa harap ng lahat ng saksi.

Verse 21

उभयाभ्यर्थितेनैतन्मया ह्य् अमुकसूनुना लिखितं ह्य् अमुकेनेति लेखको ऽथान्ततो लिखेत्

Pagkatapos, sa pinakahuli, ang tagasulat ay dapat magsulat: “Ito ay isinulat ko—si ganito, anak ni ganito—sa kahilingan ng dalawang panig, (at) para kay ganito.”

Verse 22

विनापि साक्षिभिर् लेख्यं स्वहस्तलिखितञ्च यत् तत् प्रमाणं स्मृतं सर्वं बलोपधिकृतादृते

Ang kasulatang nakasulat—kahit walang mga saksi—at anumang isinulat ng sariling kamay, ay itinuturing na ganap na patunay; maliban kung ito’y nalikha sa pamamagitan ng pamimilit o pandaraya.

Verse 23

ऋणं लेख्यकृतं देयं पुरुषैस्त्रिभिरेव तु आधिस्तु भुज्यते तावद्यावत्तन्न प्रदीयते

Ang utang na isinagawa sa pamamagitan ng kasulatang kasunduan ay dapat bayaran ayon sa nakasaad, na pinagtitibay sa patotoo ng tatlong tao. Ngunit ang ari-ariang isinangla (ādhi) ay maaari lamang pakinabangan ng nagpautang hangga’t hindi pa nababayaran ang utang na iyon.

Verse 24

देशान्तरस्थे दुर्लेख्ये नष्टोन्मृष्टे हृते तथा भिन्ने च्छिन्ने तथा दग्धे लेख्यमन्यत्तु कारयेत्

Kapag ang kasulatang kasunduan ay nasa ibang lupain, mahirap basahin, nawala, nabura, ninakaw, napunit, naputol, o nasunog, dapat magpagawa ng isa pang dokumento bilang kapalit.

Verse 25

सन्दिग्धार्थविशुद्ध्यर्थं स्वहस्तलिखितन्तु यत् युक्तिप्राप्तिक्रियाचिह्नसम्बन्धागमहेतुभिः

Upang luminaw ang kahulugang may pag-aalinlangan, dapat umasa sa isinulat ng sariling kamay, at hatulan ito sa pamamagitan ng mga batayan: pangangatwiran, napatunayang pagpapatibay, pamamaraang isinasagawa, mga palatandaang pagkakakilanlan, ugnayang pangkonteksto, at awtoritatibong tradisyon (āgama).

Verse 26

लेख्यस्य पृष्ठे ऽभिलिखेत् प्रविष्टमधमर्णिनः धनी चोपगतं दद्यात् स्वहस्तपरिचिह्नितम्

Sa likod ng kasulatang kasunduan, dapat itala ang pagpasok sa talaan (ang pagbabayad/pag-areglo) na ginawa ng may utang; at ang nagpautang, pagkatanggap ng bayad, ay dapat magbigay ng resibo na may sariling tanda ng kamay (lagda/tatak-kamay).

Verse 27

दत्वर्णं पाटयेल्लेख्यं शुद्ध्यै चान्यत्तु कारयेत् साक्षिमच्च भवेद्यत्तु तद्दातव्यं ससाक्षिकं

Pagkatapos punan ang nawawalang o itinamang mga titik, ipabasa ang nasusulat na kasulatan; at para sa pagwawasto, magpagawa ng isa pang bagong kasulatan. At ang anumang bagay na kailangang patunayan ng mga saksi ay dapat isagawa at ibigay na kasama ang mga saksi.

Verse 28

तुलाग्न्यापो विषं कोषो दिव्यानीह विशुद्धये महाभियोगेष्वेतानि शीर्षकस्थे ऽभियोक्तरि

Dito, upang patunayan ang kadalisayan (kawalang-sala), ang mga banal na pagsubok ay: pagtitimbang sa timbangan, apoy, tubig, lason, at ang pagsubok na koṣa. Ginagamit ang mga ito sa mabibigat na paratang, kapag ang nag-aakusa ay taong may mataas na katayuan.

Verse 29

रुच्या वान्यतरः कुर्यादितरो वर्तयेच्छिरः विनापि शीर्षकात् कुर्यान्नृपद्रोहे ऽथ पातके

Ayon sa pasya, ang isa ay maaaring magsagawa ng pagbitay, samantalang ang isa naman ay tatalikod at iiwas ang ulo; o kahit walang patungan sa pagpugot, dapat pa ring isagawa ito sa pagtataksil laban sa hari at sa iba pang mabibigat na kasalanan.

Verse 30

नासहस्राद्धरेत् फालं न तुलान्न विषन्तथा नृपार्थेष्वभियोगेषु वहेयुः शुचयः सदा

Hindi dapat tumanggap ng talim ng araro kahit nagkakahalaga ng isang libo, ni tumanggap ng timbangan, ni gayundin ng lason. Sa mga paratang at paglilitis na may kinalaman sa kapakanan ng hari, ang mga dalisay ay dapat laging gumanap ng tungkulin nang may katapatan.

Verse 31

सहस्रार्थे तुलादीनि कोषमल्पे ऽपि दापयेत् शतार्धं दापयेच्छुद्धमशुद्धो दण्डभाग् भवेत्

Sa kasong may halagang isang libo, dapat pagbayarin ang nagkasala ayon sa timbangan at mga kaugnay na sukat, at ipataw ang koṣa kahit maliit. Kung dalisay ang pagsukat o transaksiyon, pagbayarin siya ng kalahati ng isang daan; ngunit kung marumi (may pandaraya o depekto), siya ay mananagot sa parusa at multa.

Verse 32

सचेलस्नातमाहूय सूर्योदय उपोषितम् कारयेत्दर्वदिव्यानि नृपब्राह्मणसन्निधौ

Matapos ipatawag ang taong iyon—na naligo nang suot pa ang kasuotan at nag-ayuno sa pagsikat ng araw—dapat siyang pasailalim sa mga pagsubok na may damong darbha, sa harap ng hari at ng mga Brahmana.

Verse 33

तुला स्त्रीबालवृद्धान्धपङ्गुब्राह्मणरोगिणां अग्निर्ज्वलं वा शूद्रस्य यवाः सप्त विषस्य वा

Para sa mga babae, bata, matatanda, bulag, pilay, mga Brahmana, at maysakit, ang pagsubok ay sa pamamagitan ng timbangan (pagtitimbang). Para sa isang Śūdra, maaari ang pagsubok sa naglalagablab na apoy; o kaya, sa lason—sa sukat na pitong butil ng sebada.

Verse 34

तुलाधारणविद्वद्भिरभियुक्तस्तुलाश्रितः प्रतिमानसमीभूतो रेखां कृत्वावतारितः

Pagkaraan, sa patnubay ng mga dalubhasang bihasa sa ritwal ng pagtitimbang, ang sinusuri ay umaakyat sa timbangan; matapos ipantay sa pamantayang bigat, iginuguhit ang isang guhit na tanda, at saka siya ibinababa.

Verse 35

आदित्यचन्द्रावनिलो ऽनलश् च द्यौर्भूमिरापोहृदयं यमश् च अहश् च रात्रिश् च उभे च सन्ध्ये धर्मश् च जानाति नरस्य वृत्तम्

Ang Araw at ang Buwan, ang Hangin at ang Apoy, ang Langit, ang Lupa, ang mga Tubig, ang sariling Puso at si Yama; ang Araw at ang Gabi, ang dalawang sandhyā (bukang-liwayway at dapithapon), at ang Dharma mismo—lahat ng ito’y nakaaalam sa asal ng tao.

Verse 36

त्वं तुले सत्यधामासि पुरा देवैर् विनिर्मिता सत्यं वदस्व कल्याणि संशयान्मां विमोचय

O Timbangan, ikaw ang tahanan ng katotohanan, nilikha noong unang panahon ng mga diyos. O mapalad na isa, sabihin ang katotohanan at palayain ako sa lahat ng pag-aalinlangan.

Verse 37

यद्यस्मि पापकृन्मातस्ततो मां त्वमधो नय शुद्धश्चेद्गमयोर्ध्वम्मां तुलामित्यभिमन्त्रयेत्

“Kung ako’y gumagawa ng kasalanan, O Ina, dalhin mo ako sa ibaba; ngunit kung ako’y dalisay, dalhin mo ako sa itaas”—ganito dapat bigkasin ang mantrang ito habang isinasagawa ang ritong pagtitimbang (tulā).

Verse 38

करौ विमृदितव्रीहेर्लक्षयित्वा ततो न्यसेत् सप्ताश्वप्त्यस्य पत्राणि तावत् सूत्रेण वेष्टयेत्

Pagkatapos markahan ang dalawang kamay ng dinurog na butil ng bigas, saka isagawa ang paglalagay (nyāsa). Pagkaraan nito, balutin ng sinulid ang pitong dahon ng aśvaptī.

Verse 39

त्वमेव सर्वभूतानामन्तश् चरसि पावक साक्षिवत् पुण्यपापेभ्यो ब्रूहि सत्यङ्गरे मम

Ikaw lamang, O Pāvaka (Apoy), ang gumagalaw sa loob ng puso ng lahat ng nilalang bilang saksi. Tungkol sa kabutihan at kasalanan, sabihin mo ang katotohanan sa aking mga sangkap ng katawan, O Agni, mga baga.

Verse 40

तस्येत्युक्तवतो लौहं पञ्चाशत्पलिकं समम् अग्निर्वर्णं न्यसेत् पिण्डं हस्तयोरुभयोरपि

Para sa taong naturuang gayon, isang pantay na tipak ng bakal na may bigat na limampung pala, na kulay-apoy, ang dapat ilagay bilang bukol sa dalawang kamay.

Verse 41

स तमादाय सप्तैव मण्डलानि शतैर् व्रजेत् षोडशाङ्गुलकं ज्ञेयं मण्डलं तावदन्तरम्

Gamit ang pamantayang iyon bilang batayan, magpatuloy nang pa-daang hakbang hanggang sa pitong maṇḍala. Ang isang maṇḍala ay dapat maunawaang labing-anim na aṅgula, at ang pagitan ng mga maṇḍla ay gayon din ang sukat.

Verse 42

मुक्त्वाग्निं मृदितव्रीहिरदग्धः शुद्धिमाप्नुयात् अन्तरा पतिते पिण्डे सन्देहे वा पुनर्हरेत्

If the fire has been set aside, the (rice-grain) offering—made from crushed rice and not scorched—brings about purification. But if the rice-ball (piṇḍa) falls in the middle (of the rite), or if there is any doubt (about its correctness), it should be taken/removed again and repeated.

Verse 43

पवित्राणां पवित्र त्वं शोध्यं शोधय पावन सत्येन माभिरक्षस्व वरुणेत्यभिशस्तकम्

O Varuṇa—purest among the pure—O purifier, purify what is to be purified. By truth, protect me; thus is the (mantra) called the Abhiśastaka.

Verse 44

नाभिदघ्नोदकस्थस्य गृहीत्वोरू जलं विशेत् समकालमिषुं मुक्तमानीयान्यो जवो नरः

Standing in water up to the navel, he should grasp his thighs and plunge into the water; another man—swift—should, in the same time, release an arrow and bring it back (retrieve it).

Verse 45

यदि तस्मिन्निमग्नाङ्गं पश्येच्च शुद्धिमाप्नुयात् त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थित

If one sees a body (or limb) sunk in that (water), he would obtain purification. You, O Viṣa, son of Brahmā, are established in the dharma of truth.

Verse 46

त्रायस्वास्मादभीशापात् सत्येन भव मे ऽमृतम् एवमुक्त्वा विषं सार्ङ्गं भक्षयेद्धिमशैलजं

“Protect me from this dreadful curse; by the power of truth, become nectar (deathless) for me.” Having said thus, one should ingest the poison called Sārṅga, the kind that arises from the Himālaya.

Verse 47

यस्य वेगैर् विना जीर्णं शुद्धिं तस्य विनिर्दिशेत् देवानुग्रान् समभ्यर्च्य तत्स्नानोदकमाहरेत्

Para sa taong natunaw na ang pagkain nang hindi nailabas nang wasto ang likás na pag-uudyok ng katawan, dapat ipahayag ang itinakdang paglilinis. Matapos sambahin nang nararapat ang mga diyos na nagbibigay-biyaya, dalhin ang tubig na ginamit sa gayong paliligo ng paglilinis.

Verse 48

संश्राव्य पापयेत्तस्माज्जलात्तु प्रसृतित्रयम् आचतुर्दशमादह्नो यस्य नो राजदैविकम्

Pagkatapos iparinig (ibig sabihi’y ipahayag o ipagtapat sa madla), dapat siyang magsagawa ng pagtubos-sala; kaya dapat siyang uminom ng tatlong prasṛti ng tubig hanggang sa ika-labing-apat na araw, kung ang pagkukulang ay hindi ukol sa hari/estado at hindi rin ukol sa mga diyos (sakrilehiyo).

Verse 49

व्यसनं जायते घोरं स शुद्धः स्यादसंशयम् सत्यवाहनशस्त्राणि गोवीजकनकानि च

Kung dumating ang isang kakila-kilabot na kapahamakan (sa inaakusahan/kasangkot), siya’y dapat ituring na nalinis—walang pag-aalinlangan. (Kabilang sa mga pagsubok/kagamitang ginagamit) ang sasakyang nagdadala ng katotohanan at mga sandata, gayundin ang baka, mga binhi, at ginto.

Verse 50

देवतागुरुपादाश् च इष्टापूर्तकृतानि च इत्येते सुकराः प्रोक्ताः शपथाः स्वल्पसंशये

Ang panunumpa sa mga diyos, sa mga paa ng guru, at sa mga gawaing iṣṭa at pūrta na nagawa—ang mga ito’y sinasabing mas madaling anyo ng panunumpa, na ginagamit kapag bahagya lamang ang pagdududa.