
Vedaśākhā-dikīrtana (Enumeration of the Vedic Branches) and Purāṇa-Vaṃśa (Lineages of Transmission)
Binubuksan ng kabanatang ito ang pahayag na ang mantra ay may pangkalahatang kabutihang dulot at nakapagtatamo ng apat na puruṣārtha, kaya ang pag-aaral ng Veda ay kapwa para sa kaligtasan at sa praktikal na layon. Pagkaraan, inilalahad ang Veda-vidhāna sa pamamagitan ng mga talaan: bilang ng mga mantra, mahahalagang paghahati ng mga śākhā (lalo na sa Ṛg at Yajus), at mga pinangalanang resensiyon na kaugnay ng mga pangkat ng Brahmana. Ang tradisyong Sāma ay iginuguhit sa mga pangunahing resensiyon at mga uri ng pag-awit, samantalang ang daloy ng Atharva ay itinatag sa mga pangalan ng mga guro at sa isang kapansin-pansing pahayag tungkol sa dami ng Upaniṣad. Mula sa pag-uuri, lumilipat ang salaysay sa vaṃśa: inihaharap si Vyāsa bilang banal na kasangkapan na nagsaayos ng mga pagkakaiba-iba ng śākhā at kaugnay na kategorya, na sa huli’y nakaugat kay Viṣṇu bilang pinagmulan ng Veda, Itihāsa, at Purāṇa. Sa wakas, itinatala ang paglipat ng Purāṇa mula kay Vyāsa patungo kay Lomaharṣaṇa (Sūta) at sa mga alagad na bumuo ng mga Purāṇa-saṃhitā, at nagtatapos sa debosyonal at pilosopikong pagpupuri sa Agneya Purāṇa bilang diwa ng Veda na nagbibigay ng mga tagumpay sa daigdig at ng mokṣa.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे विष्णुपञ्जरं नामोनसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वेदशाखदिकीर्तनं पुष्कर उवाच सर्वानुग्राहका मन्त्राश् चतुर्वर्गप्रसाधकाः ऋगथर्व तथा साम यजुः संख्या तु लक्षकं
Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagtatapos ang kabanatang tinatawag na “Viṣṇu-pañjara,” ang ika-269 na kabanata. Ngayon ay nagsisimula ang ika-270 kabanata: “Pagbibilang ng mga sangay ng Veda.” Sinabi ni Puṣkara: “Ang mga mantra ay mapagpala sa lahat at tumutupad sa apat na layunin ng tao (dharma, artha, kāma, mokṣa). Ang Ṛg-, Atharva-, Sāma-, at Yajur-veda—ang bilang ng mga mantra (sa kabuuan) ay isang daang libo.”
Verse 2
भेदः साङ्ख्यायनश् चैक आश्वलायनो द्वितीयकः शतानि दश मन्त्राणां ब्राह्मणा द्विसहस्रकं
Ang mga paghahating resensiyal ay: ang Sāṅkhyāyana bilang una, at ang Āśvalāyana bilang ikalawa. Ang mga mantra ay may bilang na sampung daan (1,000), at ang mga talatang Brāhmaṇa ay dalawang libo.
Verse 3
ऋग्वेदो हि प्रमाणेन स्मृतो द्वैपायनादिभिः एकोनिद्विसहस्रन्तु मन्त्राणां यजुषस् तथा
Tunay nga, ang Ṛgveda ay inaalala bilang may awtoridad (pramāṇa) nina Dvaipāyana (Vyāsa) at iba pang mga rishi; gayundin, sinasabing ang Yajurveda ay may 1,991 mantra.
Verse 4
शतानि दश विप्राणां षडशीतिश् च शाखिकाः काण्वमाध्यन्दिनी संज्ञा कठी माध्यकठी तथा
Sa hanay ng mga Brahmin ay may isang daan at sampung (pangkat), at may walumpu’t anim na sangay (śākhā). Nakikilala ang mga ito sa mga pangalang Kāṇva at Mādhyandinī, gayundin Kaṭhī at Mādhyakaṭhī.
Verse 5
मैत्रायणी च संज्ञा च तैत्तिरीयाभिधानिका वैशम्पायनिकेत्याद्याः शाखा यजुषि संस्थिताः
Ang mga śākhā na nakatatag sa loob ng Yajus (Yajurveda) ay: Maitrāyaṇī, Saṃjñā, ang tinatawag na Taittirīya, at ang mga sangay na nagsisimula sa Vaiśampāyanika—ito ang mga śākhā sa Yajus.
Verse 6
साम्नः कौथुमसंज्ञैका द्वितीयाथर्वणायनी गानान्यपि च चत्वारि वेद आरण्यकन्तथा
Sa Sāma-veda, ang isang sangay (resensiyon) ay kilala bilang Kauthuma; ang ikalawa ay Atharvaṇāyanī. Mayroon din apat na pangkat ng mga awit na Sāman; at gayundin, ang Veda ay may Āraṇyaka (kasulatang panggubat).
Verse 7
उक्था ऊहचतुर्थञ्च मन्त्रा नवसहस्रकाः सचतुःशतकाश् चैव ब्रह्मसङ्घटकाः स्मृताः
Ang Uktha at ang Ūha—kasama ang “ikaapat” (karagdagang uri)—ay mga mantra na may bilang na siyam na libo at apat na raan; ang mga ito ay inaalala bilang brahma-saṅghaṭaka, ang mga yunit ng mantrang Veda na tinipon at pinagsama-sama.
Verse 8
पञ्चविंशतिरेवात्र साममानं प्रकीर्तितं सुमन्तुर्जाजलिश् चैव श्लोकायनिरथर्वके
Dito, ipinahahayag na ang Sāma-pramāṇa (sukat o pamantayan ng Sāma) ay dalawampu’t lima. Sa tradisyong Atharva, kinikilala at binabanggit din sina Sumantu, Jājali, at Ślokāyana.
Verse 9
शौनकः पिप्पलादश् च मुञ्जकेशादयो ऽपरे मन्त्राणामयुतं षष्टिशतञ्चोपनिषच्छतं
Sina Śaunaka, Pippalāda, at iba pa gaya ni Muñjakeśa ay ibinibilang sa mga ṛṣi; iniuugnay sa kanila ang sampung libong mantra at kabuuang anim na raang Upaniṣad.
Verse 10
व्यासरूपी स भगवान् शाखाभेदद्यकारयत् शाखाभेदादयो विष्णुरितिहासः पुराणकं
Ang Pinagpalang Panginoon, sa pag-aanyong Vyāsa, ang nagpasagawa ng paghahati sa mga sangay (śākhā) ng Veda at ng mga kaugnay na pag-uuri. At itinuturo na si Viṣṇu ang pinagmumulan ng gayong mga paghahati, gayundin ng Itihāsa (kasaysayang epiko) at ng tradisyong Purāṇa.
Verse 11
प्राप्य व्यासात् पुराणादि सूतो वै लोमहर्षणः सुमतिश्चाग्निवर्चाश् च मित्रयुःशिंशपायनः
Matapos matanggap mula kay Vyāsa ang mga Purāṇa at kaugnay na kaalaman, itinuro ng Sūta—si Lomaharṣaṇa—ang mga ito, kasama sina Sumati, Agnivarcā, Mitrayu, at Śiṁśapāyana.
Verse 12
कृतव्रतोथ सावर्णिः षट्शिष्यास्तस्य चाभवन् शांशपायनादयश् चक्रुः पुराणानान्तु संहिताः
Pagkaraan ay naroon si Sāvarṇi na tinawag na Kṛtavrata. May anim siyang alagad; simula kay Śāṃśapāyana at iba pa, kanilang binuo ang mga saṃhitā (mga resensiyon) ng mga Purāṇa.
Verse 13
ब्राह्मादीनि पुराणानि हरिविद्या दशाष्ट च महापुराणे ह्य् आग्नेये विद्यारूपो हरिः स्थितः
Ang mga Purāṇa na nagsisimula sa Brāhma, at ang labingwalong sangay ng kaalamang kaugnay ni Hari—tunay nga, sa dakilang Purāṇa na tinatawag na Āgneya, nananahan si Hari bilang mismong Kaalaman.
Verse 14
सप्रपञ्चो निष्प्रपञ्चो मूर्तामूर्तस्वरूपधृक् तं ज्ञात्वाभ्यर्च्य संस्तूय भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्
Siya ay kapwa nasa pagpapamalas at lampas sa pagpapamalas; taglay Niya ang kalikasang may anyo at walang anyo. Sa pagkakilala sa Kanya nang ganito, at sa pagsamba at pagpupuri, maaaring makamtan ang kapwa ginhawang makamundo at kalayaan (mokṣa).
Verse 15
विष्णुर्जिष्णुर्भविष्णुश् च अग्निसूर्यादिरूपवान् अग्निरूपेण देवादेर्मुखं विष्णुः परा गतिः
Si Viṣṇu—ang matagumpay (Jiṣṇu) at ang laging nagiging (Bhaviṣṇu)—ay nag-aanyong gaya ng Apoy at Araw. Sa anyong Agni, Siya ang “bibig” ng mga diyos; si Viṣṇu ang sukdulang hantungan at kanlungang pangwakas.
Verse 16
वेदेषु सपुराणेषु यज्ञमूर्तिश् च गीयते आग्नेयाख्यं पुराणन्तु रूपं विष्णोर्महत्तरं
Sa mga Veda, kasama ng mga Purāṇa, Siya’y pinupuri bilang mismong katawan ng Yajña, ang banal na paghahandog. Ngunit ang Purāṇa na tinatawag na Āgneya ay isang higit na dakilang pagpapakita—isang anyo ni Viṣṇu na mas mataas.
Verse 17
आग्नेयाख्यपुराणस्य कर्ता श्रोता जनार्दनः तस्मात्पुराणमाग्नेयं सर्ववेदमयं महत्
Sa Purāṇa na tinatawag na Āgneya, si Janārdana (Panginoong Viṣṇu) ang kapwa may-akda at tagapakinig; kaya ang Āgneya Purāṇa ay isang dakilang akda na naglalaman ng diwa ng lahat ng Veda.
Verse 18
सर्वविद्यामयं पुण्यं सर्वज्ञानमयं वरम् सर्वात्म हरिरूपं हि पठतां शृण्वतां नृणां
Para sa mga taong bumibigkas at nakikinig, ito’y banal—binubuo ng lahat ng sangay ng kaalaman; dakila—binubuo ng lahat ng karunungan; tunay ngang ito ang anyo ni Hari, ang Sarili ng lahat.
Verse 19
विद्यार्थिनाञ्च विद्यादमर्थिनां श्रीधनप्रदम् राज्यार्थिनां राज्यदञ्च धर्मदं धर्मकामिनाम्
Ipinagkakaloob nito ang pagkatuto sa naghahanap ng kaalaman; ibinibigay ang mapalad na kasaganaan at yaman sa nagnanais ng kayamanan; ibinibigay ang paghahari sa naghahangad ng kaharian; at ibinibigay ang dharma sa mga umiibig sa katuwiran.
Verse 20
स्वर्गार्थिनां स्वर्गदञ्च पुत्रदं पुत्रकामिनां गवादिकामिनाङ्गोदं ग्रामदं ग्रामकामिनां
Sa naghahangad ng langit, ibinibigay nito ang langit; sa nagnanais ng anak na lalaki, ibinibigay nito ang anak na lalaki. Sa nagnanais ng mga baka at iba pa, ibinibigay nito ang kaloob na mga baka; sa nagnanais ng nayon, ibinibigay nito ang nayon.
Verse 21
शिंशपायनादयश् चक्रुरिति ख परमिति ञ श्रीबलप्रदमिति ञ कामार्थिनां कामदञ्च सर्वसौभाग्यसम्प्रदम् गुणकीर्तिप्रदन्नॄणां जयदञ्जयकामिनाम्
“Si Śiṃśapāyana at ang iba pa ang bumuo (nito),” kaya ito’y ipinahihiwatig ng “kha”; ang “pinakamataas” ay sa “ña”; at ang “tagapagkaloob ng kasaganaan at lakas” ay sa “ña”. Ipinagkakaloob nito ang mga ninanais ng mga naghahangad ng kaligayahang makamundo, nagbibigay ng lahat ng uri ng magandang kapalaran, nagkakaloob ng kabutihan at katanyagan, at nagbibigay ng tagumpay sa mga nagnanais manalo.
Verse 22
सर्वेप्सूनां सर्वदन्तु मुक्तिदं मुक्तिकामिनां पापघ्नं पापकर्तॄणामाग्नेयं हि पुराणकम्
Tunay nga, ang Agneya Purāṇa na ito ay nagkakaloob ng lahat ng ninanais na katuparan sa lahat ng naghahanap; ipinagkakaloob nito ang paglaya (mukti) sa mga nagnanais ng paglaya, at winawasak ang kasalanan kahit para sa mga gumagawa ng kasalanan.
It provides a Purāṇic taxonomy of Vedic transmission—naming śākhās, indicating mantra/Brāhmaṇa measures, and linking these divisions to Vyāsa’s editorial role, thereby presenting textual organization as a theological act grounded in Viṣṇu.
By stating that mantra benefits all and fulfills the four puruṣārthas, then concluding with the Agneya Purāṇa’s phalaśruti (results of recitation/hearing), it frames textual classification as supportive of dharma and as a pathway culminating in mokṣa.