Adhyaya 233

Verse 1

इत्य् आग्नेये महाओपुराणे यात्रामण्डलचिन्तादिर्नाम द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः षाड्गुण्यं पुष्कर उवाच सामभेदौ मया प्रोक्तौ दानदण्डौ तथैव च दण्डः स्वदेशे कथितः परदेशे व्रवीमि ते

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas ang ika-232 kabanata na pinamagatang “Mga Pagmumuni sa Paglalakbay-digma, sa Bilog ng mga Estado, at mga kaugnay na bagay.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-233 kabanata, hinggil sa “Ṣāḍguṇya”—ang anim na hakbang ng patakaran. Sinabi ni Puṣkara: “Naipaliwanag ko na ang sāma (pakikipagkasundo) at bheda (pagpapabaha-bahagi), gayundin ang dāna (pagbibigay) at daṇḍa (parusa). Ang daṇḍa sa sariling kaharian ay nailahad na; ngayo’y sasabihin ko sa iyo ang (patakaran) ukol sa mga dayuhang kaharian.”

Verse 2

शत्रुं जिहीर्षुरुच्छिन्द्यादिति घ , ञ च प्रकाशश्चाप्रकाशश् च द्विविधो दण्ड उच्यते लुण्ठनं ग्रामघातश् च शस्यघातो ऽग्निदीपनं

Ang sinumang nagnanais na daigin ang kaaway ay dapat siyang putulin sa yaman at suporta—ganyan ang tuntunin. Ang daṇḍa (parusa) ay sinasabing may dalawang uri: hayag (pampubliko) at lihim. Kabilang sa mga pamimilit ang pagnanakaw/panloloob, pagwasak ng mga nayon, pagwasak ng mga pananim, at pagsisindi ng apoy (panununog).

Verse 3

प्रकाशो ऽथ विषं वह्निर्विविधैः पुरुषैर् बधः दूषणञ्चैव साधूनामुदकानाञ्च दूषणं

At (naroon din) ang pagbubunyag (ng lihim), lason, apoy, pagpatay na ginagawa ng iba’t ibang tao, gayundin ang paninirang-puri sa mga banal, at ang pagdudumi o pagkontamina ng mga tubig.

Verse 4

दण्डप्रणयणं प्रोक्तमुपेक्षां शृणु भार्गव यदा मन्यते नृपती रणे न मम विग्रहः

Naipaliwanag na ang paggamit ng daṇḍa (patakarang pamimilit); ngayon, pakinggan mo, O Bhārgava, ang tungkol sa “pagpapabaya/pag-iwas na may estratehiya”—kapag ang hari, sa kalagayan ng digmaan, ay nag-iisip: “Walang tunggaliang karapat-dapat laban sa akin.”

Verse 5

अनर्थायानुबन्धः स्यात् सन्धिना च तथा भवेत् सामलब्धास्पदञ्चात्र दानञ्चार्थक्षयङ्करं

Ang pakikipag-alyansa ay maaaring magbunga ng sunod-sunod na kapinsalaan; at sa pamamagitan ng pakikipagkasundo (sandhi) ay maaari ring mangyari ito. Bukod dito, sa ganitong kalagayan, maging ang pagbibigay ng mga handog—kapag hindi pa nakapagtatatag ng matibay na puwesto (tiyak na pakinabang na estratehiko)—ay nagiging sanhi ng pag-ubos ng yaman.

Verse 6

भेददण्डानुबन्धः स्यात्तदोपेक्षां समाश्रयेत् न चायं मम शक्नोति किञ्चित् कर्तुमुपद्रवं

Dapat kumilos sa pamamagitan ng paglikha ng pagkakahati (bheda) at daṇḍa (parusa), at pagkatapos ay umasa sa “pagpapabaya na estratehiko.” Sapagkat ang taong ito ay hindi kayang gumawa ng anumang pinsala o panggugulo sa akin, kahit kaunti.

Verse 7

न चाहमस्य शक्नोमि तत्रोपेक्षां समाश्रयेत् अवज्ञोपहतस्तत्र राज्ञा कार्यो रिपुर्भवेत्

Sa bagay na iyon, hindi ko kayang magpanggap na walang pakialam sa kanya; ang sinumang nasugatan ng paghamak ay nagiging kaaway, at dapat siyang ituring ng hari bilang kaaway.

Verse 8

मायोपायं प्रवक्ष्यामि उत्पातैर् अनृतैश् चरत् शत्रोरुद्वेजनं शत्रोः शिविरस्थस्य पक्षिणः

Ipapaliwanag ko ang isang pakana (panlilinlang): sa paggalaw at paglalakbay, at sa paggamit ng mga huwad na masamang palatandaan at maling balita, dapat lumikha ng pangamba sa kaaway—lalo na sa pamamagitan ng pagmamanipula sa mga ibong nasa kampo ng kaaway.

Verse 9

स्थूलस्य तस्य पुच्छस्थां कृत्वोल्कां विपुलां द्विज विसृजेच्च ततश् चैवमुल्कापातं प्रदर्शयेत्

O ikaw na dalawang-ulit na isinilang, matapos itali ang isang malaking sulo ng apoy (ulkā) sa dulo ng buntot ng makapal na bagay na iyon, saka ito pakawalan; sa gayon maipakikita ang tinatawag na ‘ulkā-pāta’—ang anyong tila pagbagsak ng nagliliyab na bulalakaw.

Verse 10

एवमन्ये दर्शनीया उत्पाता बहवो ऽपि च उद्वेजनं तथा कुर्यात् कुहकैर् विविधैर् द्विषां

Gayundin, marami pang ibang nakikitang masamang palatandaan ang maaaring ipakita; at sa kaparehong paraan, maaaring guluhin at takutin ang mga kaaway sa pamamagitan ng sari-saring pakana ng panlilinlang.

Verse 11

सांवत्सरास्तापसाश् च नाशं ब्रूयुः प्ररस्य च जिगीषुः पृथिवीं राजा तेन चोद्वेजयेत् परान्

Kung ang mga taunang tagapagpahiwatig (astrologo) at ang mga asetang mapagpigil sa sarili ay magpahayag ng kapahamakan para sa kaaway, kung gayon ang hari—na nagnanais magwagi sa daigdig—ay dapat, batay roon, maghasik ng takot sa mga kalaban.

Verse 12

देवतानां प्रसादश् च कीर्तनीयः परस्य तु आगतन्नो ऽमित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत्

Dapat ipahayag ang mapagpalang kaloob ng mga diyos; at kapag dumating na ang lakas ng kaaway laban sa atin, durugin ang hukbo ng kaaway nang walang takot.

Verse 13

एवं ब्रूयाद्रणे प्राप्ते भग्नाः सर्वे परे इति क्ष्वेडाः किलकिलाः कार्या वाच्यः शत्रुर्हतस् तथा

Kaya nito, kapag nagsimula na ang labanan, ipahayag: “Nabuwag na ang lahat ng hukbo ng kaaway!” Magpalakas ng sigaw-digma at malalakas na hiyaw, at ipahayag din: “Napatay na ang kaaway.”

Verse 14

देवाज्ञावृंहितो राजा सन्नद्धः समरं प्रति इन्द्रजालं प्रवक्ष्यामि इन्द्रं कालेन दर्शयेत्

Ang hari, na pinalakas ng utos ng mga diyos at nakasuot ng sandata at baluti, ay sumusulong sa digmaan. Ngayon ay ituturo ko ang Indrajāla (sining ng ilusyon sa pakikidigma); sa tamang panahon, dapat ipakita si Indra na nakikita.

Verse 15

चतुरङ्गं बलं राजा सहायार्थं दिवौकसां बलन्तु दर्शयेत् प्राप्तं रक्तवृष्टिञ्चेन्द्रपौ

Upang humingi ng saklolo mula sa mga nilalang sa langit, dapat ipakita (tipunin) ng hari ang apat-na-sangay na hukbo; at dapat ding kilalanin na naganap ang pangitain ng “ulan ng dugo”—isang masamang hudyat na kaugnay ng watawat ni Indra.

Verse 16

छिन्नानि रिपुशीर्षाणि प्रासादाग्रेषु दर्शयेत् षाड्गुण्यं सम्प्रवक्ष्यामि तद्वरौ सन्धिविग्रहौ

Ipakita sa tuktok ng mga palasyo ang mga ulong pinugot ng kaaway (bilang panakot). Ngayon ay ipaliliwanag ko nang ganap ang ṣāḍguṇya—ang anim na patakaran ng pamamahala—na ang dalawang pinakapanguna ay sandhi (alyansa/kasunduan) at vigraha (pagkagalit/digmaan).

Verse 17

सन्धिश् च विग्रहश् चैव यानमासनमेव च द्वैधीभावः संशयश् च षड्गुणाः परिकीर्तिताः

Ang sandhi (kasunduang pangkapayapaan) at vigraha (pakikidigma), ang yāna (pagmartsa/pagsalakay) at āsana (pananatili sa puwesto), ang dvaidhībhāva (dalawahang patakaran), at ang saṃśaya (pagpapanatili ng payo sa reserba, estratehikong pag-aalinlangan)—ito ang ipinahahayag na anim na hakbang ng patakarang panghari.

Verse 18

पणबन्धः स्मृतः सन्धिरपकारस्तु विग्रहः जिगीषोः शत्रुविषये यानं यात्राभिधीयते

Ang sandhi (kasunduan) ay nauunawaang isang tipang pinagtitibay ng takda o panagot (paṇabandha). Ang apakāra (pananakit o paglabag) ay tunay na tinatawag na vigraha (digma). At ang yāna—na tinatawag ding yātrā, ang kampanya o pagmartsa—ay inilalarawan bilang gawa ng nagnanais manakop (jigīṣu) na isinasagawa laban sa kaaway.

Verse 19

विग्रहेण स्वके देशे स्थितिरासनमुच्यते बलार्धेन प्रयाणन्तु द्वैधीभावः स उच्यते

Kapag may vigraha (digmaan), ang pananatili sa sariling lupain ay tinatawag na āsana (pag-upo, pananahimik). Ngunit ang pagmartsa na kalahati lamang ng lakas ang dala ay tinatawag na dvaidhībhāva (patakarang hati ang pagpapakilos).

Verse 20

उदासीनो मध्यगो वा संश्रयात्संशयः स्मृतः समेन सन्धिरन्वेष्यो ऽहीनेन च बलीयसा

Ang nananatiling neutral o nasa gitna ay sinasabing nasa kalagayang saṃśaya (pag-aalinlangan) kapag naghahanap ng kanlungan o pag-asa (saṃśraya). Kaya dapat hanapin ang sandhi (alyansa) sa kapantay; o—kung hindi sa mas mahina—sa mas malakas.

Verse 21

हीनेन विग्रहः कार्यः स्वयं राज्ञा बलीयसा तत्रापि शुद्धपार्ष्णिस्तु बलीयांसं समाश्रयेत्

Ang mas malakas na hari ay dapat mismong magsagawa ng vigraha (pakikidigma) laban sa mas mahina. Gayunman, kahit sa gayong kalagayan, ang taong may di-mapupunang asal (“malinis ang sakong”) ay dapat kumupkop at umanib sa mas malakas na panig.

Verse 22

आसीनः कर्मविच्छेदं शक्तः कर्तुं रिपोर्यदा अशुद्धपार्ष्णिश्चासीत विगृह्य वसुधाधिपः

Kapag ang hari, habang nakaupo, ay may kakayahang putulin o gambalain ang mga gawain ng kaaway, nararapat na ang panginoon ng lupain ay umupo sa tindig ng pagharap, na ang mga sakong ay hindi matatag o hindi maayos ang pagkakalagay.

Verse 23

अशुद्धपार्ष्णिर्बलवान् द्वैधीभावं समाश्रयेत् बलिना विगृहीतस्तु यो ऽसन्देहेन पार्थिवः

Ang isang makapangyarihang hari na ‘marumi ang sakong’—ibig sabihin, hindi matatag ang kanyang sandigan—ay dapat umasa sa patakarang dvaidhībhāva, ang pamamaraang may dalawang mukha. Ngunit ang pinunong nasakmal o napasailalim ng mas malakas na kapangyarihan ay, walang pag-aalinlangan, dapat sumuko at kumilos ayon doon.

Verse 24

संश्रयस्तेन वक्तव्यो गुणानामधमो गुणः प्रासादाग्रे प्रदर्शयेदिति ट विगृहीतस्तु इति ख बहुक्षयव्ययायासं तेषां यानं प्रकीर्तितं

Kaya dapat ipahayag ang saṃśraya, ang pag-asa o pagsandig sa suporta; sa mga ‘katangian’ ito ang itinuturing na pinakamababa. Ang pagbasa na “dapat itong ipakita sa harap/sa tuktok ng gusali” ay nabanggit sa resensiyong ṭa; samantalang ang “ngunit ito’y hiwalay/nahiwalay” ay nasa resensiyong kha. Ang kanilang paglalakbay o sasakyan ay ipinahayag na nagdudulot ng malaking pagkalugi, gastos, at pagod.

Verse 25

बहुलाभकरं पश्चात्तदा राजा समाश्रयेत् सर्वशक्तिविहीनस्तु तदा कुर्यात्तु संश्रयं

Pagkaraan nito, ang hari ay dapat sumandig sa isang tagapagtanggol o kakamping nagdudulot ng saganang pakinabang; at kapag siya’y nawalan ng lahat ng kapangyarihan, tunay ngang dapat niyang hanapin ang saṃśraya, ang kanlungan at sandigan.