Adhyaya 223

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच वक्ष्ये ऽन्तःपुरचिन्तां च धर्माद्याः पुरुषार्थकाः अन्योन्यरक्षया तेषां सेवा कार्या स्त्रिया नृपैः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagtatapos ang ika-222 kabanata na pinamagatang “Rājadharma (Mga Tungkulin ng Hari)”. Ngayon ay nagsisimula ang ika-223 kabanata tungkol sa “Rājadharmas”. Sinabi ni Puṣkara: “Ipapaliwanag ko rin ang pamamahala sa panloob na palasyo (antaḥpura), ang sambahayang maharlika. Dapat mapangalagaan ang Dharma at ang iba pang layunin ng buhay; kaya sa pamamagitan ng kapwa pag-iingat, nararapat na tiyakin ng mga hari na ang mga babae sa palasyo ay maayos na inaalagaan at pinaglilingkuran.”

Verse 2

मासेनैकेनेति छ , ज च धर्ममूलो ऽर्थविटपस् तथा कर्मफलो महान् त्रिवर्गपादपस्तत्र रक्षया फलभागं भवेत्

“(Sinasabi:) ‘sa loob ng isang buwan…’—ang Dharma ang ugat nito, ang Artha ang mga sanga, at ang dakilang bunga ay ang kinalabasan ng gawa (karma). Ito ang ‘punong-kahoy ng tatlong layunin ng buhay’ (trivarga); sa pag-iingat dito, nagkakamit ang tao ng bahagi sa mga bunga nito.”

Verse 3

कामाधीनाः स्त्रियो राम तदर्थं रत्नसङ्ग्रहः सेव्यास्ता नातिसेव्याश् च भूभुजा विषयैषिणा

“Ang mga babae ay nasa ilalim ng kapangyarihan ng kāma (pagnanasa), O Rāma; dahil sa kanila nagkakaroon ng pag-iimpok ng mga hiyas. Ang haring naghahangad ng makamundong aliw ay maaaring makisama sa kanila, ngunit hindi dapat magpakalabis.”

Verse 4

आहारो मैथुनन्निद्रा सेव्या नाति हि रुग् भवेत् मञ्चाधिकारे कर्तव्याः स्त्रियः सेव्याः स्वरामिकाः

Ang pagkain, pakikipagtalik, at pagtulog ay dapat isagawa nang may katamtaman, hindi labis; sapagkat sa labis ay tunay na lumilitaw ang karamdaman. Sa wastong paggalang sa higaan at sa kalagayan, makipag-ugnayan sa mga babaeng angkop at kaaya-aya sa sarili.

Verse 5

दुष्टान्याचरते या तु नाबिनन्दति तत्कथां ऐक्यं द्विषद्भिर्व्रजति गर्वं वहति चोद्धता

Ngunit ang babaeng gumagawa ng masasamang gawa, hindi nagagalak sa gayong (mabuting) pag-uusap, nakikipagkaisa sa mga mapanira, at—sa pagmamataas—nagdadala ng kayabangan, ay dapat makilalang may tiwaling likas.

Verse 6

चुम्बिता मार्ष्टि वदनं दत्तन्न बहु मन्यते स्वपित्यादौ प्रसुप्तापि तथा पश्चाद्विबुध्यते

Kapag hinahalikan, pinupunasan niya ang mukha; kapag binibigyan ng pagkain, hindi niya ito gaanong pinahahalagahan. Bagaman sa una’y waring natutulog, pagkaraan ay nagigising siya at nagiging mapagmatyag.

Verse 7

स्पृष्टा धुनोति गात्राणि गात्रञ्च विरुणद्धि या ईषच्छृणोति वाक्यानि प्रियाण्यपि पराङ्मुखी

Kapag hinahawakan, inaalis niya ang mga kamay at paa at inilalayo ang katawan; kalahati lamang ang pakikinig niya sa mga salita—kahit sa matatamis na salita ng minamahal—habang nakatalikod ang mukha.

Verse 8

न पश्यत्यग्रदत्तन्तु जघनञ्च निगूहति दृष्टे विवर्णवदना मित्रेष्वथ पराङ्मुखी

Hindi niya tinitingnan ang inilalagay sa harap niya; itinatago niya ang balakang. Kapag napapansin, namumutla ang mukha niya, at sa gitna ng mga kaibigan ay nakatalikod pa rin siya, umiiwas.

Verse 9

तत्कामितासु च स्त्रीसु मध्यस्थेव च लक्ष्यते ज्ञातमण्डनकालापि न करोति च मण्डनं

Sa gitna ng mga babaeng ninanais niya, napapansing kumikilos siya na parang walang pakialam, tila nasa gitna lamang. Kahit alam niya ang tamang panahon at pagkakataon para mag-ayos, hindi pa rin siya nag-aayos ng sarili.

Verse 10

या सा विरक्ता तान्त्यक्त्वा सानुरागां स्त्रियम्भजेत् दृष्ट्वैव हृष्टा भवति वीक्षिते च पराङ्मुखी

Ang babaeng nawalan na ng pag-ibig—pagkatapos siyang talikuran—ay dapat palitan ng pakikisama sa babaeng may pag-ibig pa. Sapagkat ang may pag-ibig ay natutuwa sa pagtanaw pa lamang sa minamahal; ngunit kapag tinititigan nang tuwiran, ibinabaling niya ang mukha dahil sa mahinhin na hiya.

Verse 11

कामाधरा इति घ , ञ च लज्जाधिकारे इति ख , छ च सुवासिका इति क द्विष्टान्याचक्षते इति ञ न पश्यत्यग्रदत्तन्त्वित्यादिः, मित्रेष्वथ पराङ्मुखीत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति स्त्रियं व्रजेदिति घ , ञ च दृश्यमना तथान्यत्र दृष्टिं क्षिपति चञ्चलां तथाप्युपावर्तयितुं नैव शक्नोत्यशेषतः

“Kāmādharā”—ganito ang pagbasa sa mga manuskritong Gha at Ña; “sa bahaging ukol sa kahinhinan (lajjā-adhikāra)”—ganito sa Kha at Cha; “Suvāsikā”—ganito sa Ka; “itinuturo nila ang mga kinamumuhiang kamalian”—ganito sa Ña. Naitala ang pagbasa na “...na paśyati...” na nagsisimula sa “agradattantv...” at iba pa; at ang pangwakas na “mitreṣv atha parāṅmukhī...” ay wala sa manuskritong Ja. “striyaṃ vrajet”—ganito sa Gha at Ña. (Kahulugan:) Bagaman nakikita siya, balisa niyang inihahagis ang tingin sa iba; ngunit hindi niya ito ganap na maibabalik o mapipigil.

Verse 12

विवृणीति तथाङ्गानि स्वस्या गुह्यानि भार्गव गर्हितञ्च तथैवाङ्गं प्रयत्नेन निगूहति

O Bhārgava, inilalantad ng tao maging ang sariling mga lihim na bahagi; at gayundin, sa pagsisikap, itinatago niya ang bahaging kapintasan o kahiyahiyang depekto.

Verse 13

तद्दर्शने च कुरुते बालालिङ्गनचुम्बनं आभाष्यमाणा भवति सत्यवाक्या तथैव च

Pagkakita sa kanya, nagbibigay siya ng yakap at halik na parang bata; kapag kinakausap, nagiging tapat sa pananalita—ganyan nga ang sinasabi.

Verse 14

स्पृष्टा पुलकितैर् अङ्गैः स्वेदेनैव च भुज्यते करोति च तथा राम सुलभद्रव्ययाचनं

Kapag nahipo, nangingilabot ang kanyang mga sangkap at wari’y nilalamon ng pawis; at, O Rāma, humihingi rin siya ng mga bagay na madaling makuha.

Verse 15

ततः स्वल्पमपि प्राप्य करोति परमां मुदं नामसङ्कीर्तनादेव मुदिता बहु मन्यते

Pagkaraan, kahit kaunti lamang ang makamtan, nakakamit ang sukdulang kagalakan; sa pag-awit ng Banal na Pangalan (nāma-saṅkīrtana) pa lamang, napupuspos ng tuwa at itinuturing na dakila ang munting biyaya.

Verse 16

करजाङ्काङ्कितान्यस्य फलानि प्रेषयत्यपि तत्प्रेषितञ्च हृदये विन्यसत्यपि चादरात्

Kahit magpadala siya ng mga bungang may tatak ng sariling tanda-kamay, at kahit ilagak niya nang may paggalang sa puso ang ipinadala ng deboto, ang gawaing iyon ay tinatanggap bilang handog na may debosyon.

Verse 17

आलिङ्गनैश् च गात्राणि लिम्पतीवामृतेन या सुप्ते स्वपित्यथादौ च तथा तस्य विबुध्यते

Siya na sa pamamagitan ng pagyakap ay waring pinapahiran ang mga sangkap ng katawan ng amrita (nektar)—kapag siya’y natutulog, sa simula pa lamang ay nananaginip siya, at gayon din siya nagigising na taglay ang damang iyon.

Verse 18

उरू स्पृशति चात्यर्थं सुप्तञ्चैनं विबुध्यते कपित्थचूर्णयोगेन तथा दघ्नः स्रजा तथा

Kapag labis na nahahaplos ang kaniyang mga hita, siya’y nakakatulog; maaari siyang gisingin sa paglalagay ng paghahandang may pulbos ng kapittha (wood-apple); gayundin, maaari siyang pukawin sa pamamagitan ng kuwintas na bulaklak (srajā) na gawa sa dadhi (gatas na pinaasim).

Verse 19

घृतं सुगन्धि भवति दुग्धैः क्षिप्तैस् तथा यवैः भोज्यस्य कल्पनैवं स्याद्गन्धमुक्तिः प्रदर्श्यते

Nagiging mabango ang ghee kapag hinaluan ng gatas, at gayundin kapag dinagdagan ng sebada (yava). Kaya sa paghahanda ng pagkain, ipinakikita ang paraan ng paglalabas o paglalagay ng halimuyak.

Verse 20

शौचमाचमनं राम तथैव च विरेचनं भावना चैव पाकश् च बोधनं धूपनन्तथा

“Kalinisang-ritwal (śauca), pag-inom ng tubig na panlinis (ācamana), gayundin ang pagpapalabas/purgasyon (virecana), ang bhāvanā na pag-impregna o pagdurog na pinapababad, ang pāka na pagluluto o paghahanda ng dekoksyon, ang bodhana na pagpapagising o pagpapasigla, at ang dhūpana na pagpapausok ng insenso—ang mga ito’y dapat isagawa, O Rāma.”

Verse 21

वासनञ्चैव निर्दिष्टं कर्माष्टकमिदं स्मृतं कपित्थबिल्वजम्वाम्रकरवीरकपल्लवैः

Itinakda rin ang pagpapabango (vāsana); ito’y inaalala bilang walong-bahaging pamamaraan, na inihahanda mula sa murang dahon ng kapittha (wood-apple), bilva, jambu (rose-apple), āmra (mangga), at karavīra (oleander).

Verse 22

कृत्वोदकन्तु यद्द्रव्यं शौचितं शौचनन्तु तत् तेषामभावे शौचन्तु मृगदर्पाम्भसा भवेत्

Ang anumang sangkap na nalilinis sa paglalapat ng tubig ay siya ring nagiging kasangkapan ng paglilinis. Kapag wala ang mga karaniwang panlinis, makakamit ang kadalisayan sa tubig na hinaluan ng musk ng usa.

Verse 23

नखं कुष्ठं घनं मांसी स्पृक्कशैलेयजं जलं तथैव कुङ्कुमं लाक्षा चन्दनागुरुनीरदं

Ang nakha (pabangong “kuko”), kuṣṭha (costus), ghana (mabangong dagta), māṁsī (spikenard), spṛkka, tubig na binabad sa śaileya (lichen), gayundin ang kuṅkuma (saffron), lākṣā (lac), candana (sandalwood), aguru (agarwood) at nīrada (musk) ay mga sangkap na pampabango na dapat gamitin.

Verse 24

सरलं देवकाष्ठञ्च कर्पूरं कान्तया सह बालः कुन्दुरुकश् चैव गुग्गुलुः श्रीनिवासकः

Ang sarala (dagta ng pino), devakāṣṭha (deodar o “banal na kahoy”), kamper (camphor) na kasama ang kāntā; gayundin ang bāla, kunduruka (frankincense), guggulu (dagta ng guggul), at śrīnivāsaka—ito ang mga sangkap na gagamitin.

Verse 25

सह सर्जरसेनैवं धूपद्रव्यैकविंशतिः धूपद्रव्यगणादस्मादेकविंशाद्यथेच्छया

Sa gayon, kasama ang dagta ng punong śarja, ang mga sangkap na ito para sa insenso ay nagiging dalawampu’t isa. Mula sa pangkat na ito ng mga materyales ng insenso, maaaring pumili ng dalawampu’t isang sangkap ayon sa nais.

Verse 26

द्वे द्वे द्रव्ये समादाय सर्जभागैर् नियोजयेत् नखपिण्याकमलयैः संयोज्य मधुना तथा

Kumuha ng tig-dalawang sangkap bilang magkapares, at ibigay sa takdang sukat kasama ang dagta ng sarja. Pagkatapos ay paghaluin pa ang nakha, piṇyāka, at mga hibla ng lotus, at dagdagan din ng pulot.

Verse 27

धूपयोगा भवन्तीह यथावत् स्वेच्छया कृताः त्वचन्नाडीं फलन्तैलं कुङ्कुमं ग्रन्थि प्रवर्तकं

Dito, ang mga pormulang pang-usok (dhūpa-yoga) ay nalilikha nang wasto kapag inihanda ayon sa nais ngunit ayon sa tuntunin. Ginagamit ang balat ng puno at mga tangkay na tila tubo, prutas at langis, saffron, at mga sangkap na nagpapasigla o nagpapalabas ng granthi (pamamaga ng glandula).

Verse 28

शैलेयन्तगरं क्रान्तां चोलङ्कर्पूरमेव च मांसीं सुराञ्च कुष्ठञ्च स्नानद्रव्याणि निर्दिशेत्

Dapat itakda bilang mga sangkap sa paliligo: śaileya, tagara, krāntā, cola, kamper (camphor), māṃsī, surā, at kuṣṭha.

Verse 29

एतेभ्यस्तु समादाय द्रव्यत्रयमथेच्छया मृगदर्पयुतं स्नानं कार्यं कन्दर्पवर्धनं

Mula sa mga iyon, pumili ng alinmang tatlong sangkap ayon sa nais at gumawa ng paligong may halong musk. Ito ay paligong nagpapalago ng Kāma, ang lakas ng pagnanasa at sigla ng pag-ibig.

Verse 30

त्वङ्मुरानलदैस्तुल्यैर् वालकार्धसमायुतैः स्नानमुत्पलगन्धि स्यात् सतैलं कुङ्कुमायते

Ang paligong inihanda mula sa tvak (balat ng kanela), murā, at nalada na magkakapantay ang bahagi, at may kalahating bahagi ng vālakā, ay nagiging mabango na parang lotus. Kapag hinaluan ng langis, nagkakaroon ito ng katangiang tulad ng saffron sa amoy at bisa.

Verse 31

जातीपुषसुगन्धि स्यात् तगरार्धेन योजितं सद्ध्यामकं स्याद्वकुलैस्तुल्यगन्धि मनोहरं

Kapag hinaluan ng kalahating sukat ng tagara, nagiging matamis at mabango ito na gaya ng mga bulaklak na jāti. Nagiging isang mainam na paghahandang dhyāmaka, na may kaakit-akit na halimuyak na maihahambing sa samyo ng mga bulaklak na vakula.

Verse 32

चन्दनागुरुशैलजमिति ख , छ च देवदारुश्चेति घ , ञ च ग्रन्थिपर्णकमिति ग , घ , ञ च सह सर्जरसेनेत्यादिः चोलं कर्पूरमेव चेत्यन्तः पाठः ट पुस्तके नास्ति मञ्जिष्ठातगरं चोलं त्वचं व्यघ्रनखं नक्खं गन्धपत्रञ्च विन्यस्य गन्धतैलं भवेच्छुभं

Sa paghahalo ng manjishtha, tagara, tela (para sa pagsasala/pagbabad), balat ng kanela, vyāghranakha, nakkha, at mga mababangong dahon, nagkakaroon ng mapalad na langis na pabango. (May mga baryanteng pagbasa sa mga manuskrito hinggil sa sandalwood, agaru, śailaja, deodara, granthiparṇaka, at sarjarasa; at ang pangwakas na pagbasa na “tela at kamper” ay wala sa isang manuskrito.)

Verse 33

तैलं निपीडितं राम तिलैः पुष्पाधिवासितैः वासनात् पुष्पसदृशं गन्धेन तु भवेद् ध्रुवं

O Rāma, ang langis na piniga mula sa mga butong linga na pinabanguhan sa pamamagitan ng pagbabad sa mga bulaklak—dahil sa pagkapit ng samyo—ay nagiging tulad ng bulaklak sa halimuyak; tunay na tiyak nitong nakakamit ang amoy na iyon.

Verse 34

एलालवङ्गकक्कोलजातीफलनिशाकराः जातीपत्रिकया सार्धं स्वतन्त्रा मुखवासकाः

Ang kardamono, clove, kakkola, nutmeg, kamper, kasama ang mace—ang mga ito, kahit gamitin nang paisa-isa, ay angkop bilang pabango ng bibig (mukhavāsa).

Verse 35

कर्पूरं कुङ्कुमं कान्ता मृगदर्पं हरेणुकं कक्कोलैलालवङ्गञ्च जातौ कोशकमेव च

Kamper, saffron, kāntā, musk, hareṇukā, kakkoḷa, kardamono, clove, nutmeg, at kośaka rin—ang mga ito ay binibilang bilang mga sangkap na mabango.

Verse 36

त्वक्पत्रं त्रुटिमुस्तौ च लतां कस्तूरिकं तथा कण्टकानि लवङ्गस्य फलपत्रे च जातितः

Balat ng kanela at dahon ng bay; truṭi at mustā; mabangong baging (uri ng jatāmāṃsī/spikenard); pati musk din; ang mga usbong ng bulaklak (literal na “tinik”) ng clove; at ang bunga at dahon ng nutmeg—ito ang mga binanggit dito.

Verse 37

कटुकञ्च फलं राम कार्षिकाण्युपकल्पयेत् तच्चूर्णे खदिरं सारं दद्यात्तुर्यं तु वासितं

At, O Rāma, ihanda ang maanghang na phala (bungang myrobalan) ayon sa sukat na karṣa. Sa pulbos na iyon, idagdag ang katas ng khadira na isang-kapat na bahagi, at saka pabanguhin at pabayaan itong mahinog nang wasto.

Verse 38

सहकाररसेनास्मात् कर्तव्या गुटिकाः शुभाः मुख न्यस्ताः सुगन्धास्ता मुखरोगविनाशनाः

Mula sa katas ng mangga (sahakāra-rasa) na ito, dapat gawin ang mga mapalad na gutikā (mga tableta). Kapag inilagay sa bibig, nagiging mabango at winawasak ang mga sakit sa bibig.

Verse 39

पूगं प्रक्षालितं सम्यक् पञ्चपल्लववारिणा शक्त्या तु गुटिकाद्रव्यैर् वासितं मुखवासकं

Ang bunga ng areca (pūga) ay dapat hugasang mabuti sa tubig na binabad sa limang murang dahon (pañca-pallava). Pagkaraan, ayon sa kakayahan, pabanguhin ito gamit ang mga sangkap na aromatiko na anyong gutikā; ito ang nagiging mukhavāsaka, pampabango ng bibig.

Verse 40

कटुकं दन्तकाष्ठञ्च गोमूत्रे वासितं त्र्यहं कृतञ्च पूगवद्राम मुखसौगन्धिकारकं

Ang mga maanghang na aromatiko at ang patpat na panlinis ng ngipin (dantakāṣṭha), kapag ibinabad sa ihi ng baka sa loob ng tatlong araw at saka hinubog na parang piraso ng areca—O Rāma—ay nagiging tagapaglikha ng kaaya-ayang bango para sa bibig.

Verse 41

त्वक्पथ्ययोः समावंशौ शशिभागार्धसंयुतौ नागवल्लीसमो भाति मुखवासो मनोहरः

Kunin ang magkapantay na bahagi ng balat ng kanela at harītakī, at haluan ng kalahating bahagi ng kamper; lilitaw ang isang kaaya-ayang pabango sa bibig, mabisa at mabango gaya ng dahon ng nganga (betel).

Verse 42

कन्दुकञ्चेति ख , छ च दद्यात्तुर्थं तुलोन्मितमिति ट , छ च कक्कोलैलेत्यादिः गुटिकाः शुभा इत्य् अन्तः पाठः घ , ज पुस्तकद्वये नास्ति एवं कुर्यात् सदा स्त्रीणां रक्षणं पृथिवीपतिः न चासां विश्वसेज्जातु पुत्रमातुर्विशेषतः

“Kandukañca”—ganito ang pagbasa sa mga manuskritong Kha at Cha; “dapat magbigay ng ikaapat na bahagi ayon sa timbang”—ganito sa Ṭa at Cha; at ang panloob na baryanteng “kakkola at iba pa—ang mga pildoras na ito ay mapalad” ay nasa tradisyong Gha at Ja, ngunit wala sa dalawang aklat. Kaya ang panginoon ng lupa ay dapat laging maglaan ng pag-iingat sa mga babae; at huwag silang pagkatiwalaan kailanman, lalo na ang ina ng anak na lalaki.

Verse 43

न स्वपेत् स्त्रीगृहे रात्रौ विश्वासः कृत्रिमो भवेत्

Huwag matulog sa gabi sa bahay ng isang babae; sapagkat ang pagtitiwala sa gayong kalagayan ay maaaring maging huwad at di-maaasahan.