Adhyaya 222

Verse 1

आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम एकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः तान्न हिंस्याद्यदैव तु इति ज सत्यवान् सुव्रतेन चेति घ , ञ च अथ द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामाधिपं नृपः शतग्रामाधिपञ्चान्यं तथैव विषयेश्वरं

Sa Agni Mahāpurāṇa nagsisimula ang kabanatang pinamagatang “Rājadharma,” ang Adhyāya 222. (Kasunod ang mga tandang-teksto/indeks ng pagbigkas.) Pagkaraan nito, nagsisimula ang Adhyāya 223 tungkol sa mga tungkulin ng mga hari. Sinabi ni Puṣkara: “Dapat magtalaga ang hari ng pinuno sa isang nayon, ng tagapangasiwa sa sampung nayon, ng isa pa sa sandaang nayon, at gayundin ng panginoon o gobernador sa isang distrito (viṣaya).”

Verse 2

तेषां भोगविभागश् च भवेत् कर्मानुरूपतः नित्यमेव तथा कार्यं तेषाञ्चारैः परीक्षणं

Ang paghahati ng mga pakinabang at kabayarang tinatamasa nila ay dapat iayon sa kanilang gawa at pagganap; at gayundin, ang kanilang asal ay dapat siyasatin nang palagian sa pamamagitan ng mga tagasuri (mga espiya).

Verse 3

ग्रामे दोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रसमं नयेत् अशक्तो दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत्

Kapag may paglabag o kaguluhan na sumibol sa nayon, dapat itong ayusin ng pinuno ng nayon. Kung hindi niya kaya, dapat siyang pumunta at magsumbong sa daśapāla, ang opisyal na namamahala sa sampung nayon.

Verse 4

श्रुत्वापि दशपालो ऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् वित्ताद्याप्नोति राजा वै विषयात्तु सुरक्षितात्

Kahit napakinggan na ang payo, ang pinuno—bagaman pinangangalagaan ng mga tagapagbantay ng sampung dako—ay dapat pa ring magpatupad ng praktikal na patakaran doon; sapagkat ang hari ay tunay na nakakamit ng yaman at iba pa mula lamang sa isang kahariang ligtas at mahusay na napangangalagaan.

Verse 5

धनवान्धर्ममाप्नोति धनवान् काममश्नुते उच्छिद्यन्ते विना ह्य् अर्थैः क्रिया ग्रीष्मे सरिद्यथा

Ang taong may yaman ay nakakamit ang dharma; ang taong may yaman ay nakalalasap ng kāma. Sapagkat kung walang artha (mga panlahatang yaman), humihinto ang mga gawain at ritwal—gaya ng ilog na natutuyo sa tag-init.

Verse 6

विशेषो नास्ति लोकेषे पतितस्याधनस्य च पतितान्न तु गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति

Sa daigdig, walang tunay na pagkakaiba sa pagitan ng taong bumagsak (sa dangal o asal) at ng taong walang yaman. Hindi tumatanggap ang mga tao mula sa bumagsak, at ang dukha nama’y hindi nakapagbibigay (ng kawanggawa).

Verse 7

धनहीनस्य भार्यापि नैका स्यादुपवर्तिनी राष्ट्रपीडाकरो राजा नरके वसते चिरं

Sa lalaking salat sa yaman, maging ang kanyang asawa ay hindi laging nagiging tapat at iisang-loob na kasama. At ang haring nagpapahirap sa kaharian ay mananahan sa impiyerno nang matagal.

Verse 8

नित्यं राज्ञा तथा भाव्यं गर्भिणी सहधर्मिणी यहा स्वं सुखमुत्सृज्य गर्भस्य सुखमावहेत्

Dapat laging tiyakin ng hari na ang kanyang buntis na konsorte—katuwang sa dharma—ay isantabi ang sariling ginhawa at itaguyod ang kapakanan ng sanggol sa sinapupunan.

Verse 9

विना ह्य् अर्थमिति घ , ञ च नैव स्याद्वशवर्तिनीति ख , ट च नैव स्याद्वशवर्तिनीति घ , ज , ञ च सुखमाहरेदिति ज , ट च किं यज्ञैस्तपसा तस्य प्रजा यस्य न रक्षिताः सुरक्षिताः प्रजा यस्य स्वर्गस्तस्य गृहोपमः

“Kung walang artha (yaman at panustos),” (ganito ang basa ng ilang salin); “hindi siya mananatiling masunurin/nasasaklaw,” (ganito ang basa ng ilang salin); “dapat niyang dalhin ang kaginhawahan/kabutihan,” (ganito ang basa ng ilang salin). Ano ang saysay ng mga yajña at pag-aayuno sa pinunong hindi nagpoprotekta sa kanyang mga nasasakupan? Ngunit sa nag-iingat nang mabuti sa kanyang bayan, ang langit ay wari’y nasa loob ng sarili niyang tahanan.

Verse 10

अरक्षिताः प्रजा यस्य नरकं तस्य मन्दिरं राजा षड्भागमादत्ते सुकृताद्दुष्कृतादपि

Para sa haring hindi nagpoprotekta sa kanyang mga nasasakupan, ang impiyerno ang nagiging tahanan niya. Ang hari ay kumukuha ng ikaanim na bahagi—mula sa kanilang kabutihan at maging sa kanilang kasamaan.

Verse 11

धर्मागमो रक्षणाच्च पापमाप्नोत्यरक्षणात् सुभगा विटभीतेव राजवल्लभतस्करैः

Sa pamamagitan ng pagprotekta, napangangalagaan ang dharma; sa kabiguang magprotekta, nagkakamit ng kasalanan—gaya ng mapalad na babae na natatakot sa bugaw, ngunit binabantaan din ng mga paborito ng hari at ng mga magnanakaw.

Verse 12

भक्ष्यमाणाः प्रजा रक्ष्याः कायस्थैश् च विशेषतः

Ang mga nasasakupang sinasamantala at ‘nilalamon’ ay dapat ipagtanggol—lalo na ng mga kāyastha (mga eskriba ng estado at opisyal na tagapangasiwa).

Verse 13

रक्षिता तद्भयेभ्यस्तु राज्ञो भवति सा प्रजाअप्_२२२०१२च्दरक्षिता सा भवति तेषामेवेह भोजनं दुष्टसम्मर्दनं कुर्याच्छास्त्रोक्तं करमाददेत्

Kapag ang bayan ay napoprotektahan mula sa mga panganib na iyon, tunay silang kabilang sa hari; kapag hindi napoprotektahan, hindi sila (tunay) kanya. Mula sa kanila lamang nagmumula ang ikabubuhay ng hari sa kahariang ito; kaya dapat niyang supilin ang masasama at maningil ng buwis ayon sa itinatadhana ng śāstra.

Verse 14

कोषे प्रवेशयेदर्धं नित्यञ्चार्धं द्विजे ददेत् निधिं द्विजोत्तमः प्राप्य गृह्णीयात्सकलं तथा

Dapat ipasok ang kalahati sa kabang-yaman, at ang kalahati ay patuloy na ibigay sa isang brāhmaṇa. Gayundin, ang isang pangunahing brāhmaṇa, kapag nakatagpo ng kayamanan, ay maaaring kunin ito nang buo.

Verse 15

चतुर्थमष्टमं भागं तथा षोडशमं द्विजः वर्णक्रमेण दद्याच्च निधिं पात्रे तु धर्मतः

Ang dvija (dalawang-ulit na isinilang) ay dapat, ayon sa wastong pagkakasunod ng mga varna, magbigay ng ikaapat na bahagi, ikawalong bahagi, at gayundin ikalabing-anim na bahagi; at ipagkaloob ang kayamanan sa karapat-dapat na tatanggap, alinsunod sa dharma.

Verse 16

अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः सुवित्तस्यांशमष्टमं प्रणष्टस्वामिकमृक्थं राजात्र्यब्दं निधापयेत्

Ngunit ang nagsasalita ng kasinungalingan ay dapat parusahan ng multa na katumbas ng ikawalong bahagi ng kanyang yaman. Ang ari-ariang ang may-ari ay nawala o di-kilala ay dapat itago ng hari bilang deposito sa loob ng tatlong taon.

Verse 17

अर्वाक् त्र्यब्दाद्धरेत् स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् ममेदमिति यो ब्रूयात् सो ऽर्थयुक्तो यथाविधि

Bago lumipas ang tatlong taon, ang may-ari mismo ang maaaring bumawi nito; pagkalipas niyon, ang hari ang dapat bumawi (sa pamamagitan ng itinakdang proseso). Sinumang magsabi, “Akin ito,” ay dapat maglahad ng wastong batayan at patunay, ayon sa itinakdang paraan.

Verse 18

सम्पाद्य रूपसङ्ख्यादीन् स्वामी तद् द्रव्यमर्हति सत्प्रजा इति घ , ञ च सुभगा विटभीतेवेत्यादिः, करमाददेदित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति द्विजे ऽर्पयेदिति ञ , ट च अमृतं वदतो ग्राह्यमिति ट बालदायादिकमृक्थं तावद्राजानुपालयेत्

Kapag natiyak ang mga palatandaang pagkakakilanlan—gaya ng anyo at bilang (ng mga bagay)—ang tunay na may-ari ay may karapatan sa ari-ariang iyon. Hanggang sa maging may kakayahan ang mga menor-de-edad na tagapagmana at ang katulad nila, dapat pangalagaan ng hari ang kanilang mana (ari-arian).

Verse 19

यावत्स्यात्स समावृत्तो यावद्वातीतशैशवः बालपुत्रासु चैवं स्याद्रक्षणं निष्कलासु च

Dapat ipagpatuloy ang pag-iingat hanggang sa matapos niya ang panahon ng pag-aaral at makalampas sa pagkabata; gayundin, dapat bigyan ng pag-aaruga ang mga batang anak na babae, at gayundin ang mga babaeng walang tagapag-alagang (lalaki).

Verse 20

पतिव्रतासु च स्त्रीषु विधबास्वातुरासु च जीवन्तीनान्तु तासां ये संहरेयुः स्ववान्धवाः

Tungkol sa mga babaeng tapat sa asawa, mga balo, at mga maysakit—habang sila’y nabubuhay pa—ang sinumang, kahit sariling kamag-anak, na aagaw sa kanilang ari-arian o ikabubuhay ay gumagawa ng kasalanang may kaparusahan.

Verse 21

ताञ्छिष्याच्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः सामान्यतो हृतञ्चौरैस्तद्वै दद्यात् स्वयं नृपः

Ang matuwid na panginoon ng lupa ay dapat magparusa sa kanila ayon sa parusang itinakda para sa magnanakaw; at anumang kinuha ng mga magnanakaw sa pangkalahatan, ang hari mismo ang dapat magsauli nito sa mga biktima.

Verse 22

चौररक्षाधिकारिभ्यो राजापि हृतमाप्नुयात् अहृते यो हृतं ब्रूयान्निःसार्यो दण्ड्य एव सः

Maging ang hari ay maaaring bawiin ang ninakaw na ari-arian mula sa mga opisyal na inatasang magbantay laban sa magnanakaw. Ngunit ang sinumang, kahit walang ninakaw, ay magsasabing siya’y ninakawan—siya’y dapat palayasin at tiyak na parusahan.

Verse 23

न तद्राज्ञा प्रदातव्यं गृहे यद् गृहगैर् हृतं स्वराष्ट्रपण्यादादद्याद्राजा विंशतिमं द्विज

O brāhmaṇa, hindi dapat bayaran ng hari ang pagkaluging ninakaw sa loob ng bahay ng mga kasapi mismo ng sambahayan. Ngunit mula sa mga kalakal sa loob ng kanyang nasasakupan, ang hari ay dapat kumuha ng ikadalawampung bahagi.

Verse 24

शुल्कांशं परदेशाच्च क्षयव्ययप्रकाशकं ज्ञात्वा सङ्कल्पयेच्छुल्कं लाभं वणिग्यथाप्नुयात्

Matapos matiyak ang nararapat na bahagi ng buwis sa adwana—pati para sa mga kalakal mula sa ibang lupain—at maunawaan ang mga salik na nagpapakita ng pagkalugi at gastusin, dapat itakda ang buwis upang ang mangangalakal ay magkamit ng makatarungang tubo.

Verse 25

विंशांशं लाभमादद्याद्दण्डनीयस्ततो ऽन्यथा स्त्रीणां प्रव्रजितानाञ्च तरशुल्कं विवर्जयेत्

Dapat kunin ang ikadalawampung bahagi ng tubo bilang kita ng kaharian; kung lumabag dito, siya’y mananagot sa parusa. At dapat ipawalang-bisa ang bayad sa tawiran para sa mga babae at sa mga nagtalikod sa daigdig (mga renunsyante).

Verse 26

तरेषु दासदोषेण नष्टं दासांस्तु दापयेत् शूकधान्येषु षड्भागं शिम्बिधान्ये तथाष्टमं

Kung sa pagtawid (sa bangka/tawiran) ay may pagkalugi dahil sa kasalanan ng alipin o tagapaglingkod, ang alipin ay dapat pagbayarin. Para sa mga butil na may uhay (mga siryal), ang pananagutan ay ikaanim na bahagi; at para sa mga butil na munggo, gayon din ay ikawalong bahagi.

Verse 27

राजा वन्यार्थमादद्याद्देशकालानुरूपकं पञ्चषड्भागमादद्याद् राजा पशुहिरण्ययोः

Ang hari ay dapat maningil ng buwis sa mga ani ng gubat ayon sa angkop sa lupain at panahon. Mula sa mga hayop at ginto, dapat kunin ng hari ang bahagi na ikalima o ikaanim.

Verse 28

गन्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च बालदायादिकं युक्तमिति ख , ग , घ , ञ च स्त्रीणाञ्चैव द्विजातीनामिति ट पत्रशाकतृणानाञ्च वंशवैणवचर्मणां

Ang mga pabango, mga halamang-gamot at ang kanilang katas/ekstrak, gayundin ang mga bulaklak, ugat, at bunga, ay dapat isama sa mga uri ng kalakal na sinusuri at tinatasa. Gayon din, ang mga bagay na ukol sa mga bata, pamana, at iba pang katulad nito ay dapat ayusing nararapat; at gayon din ang mga usaping ukol sa kababaihan at sa mga “dalawang-ulit na isinilang” (dvija). Bukod pa rito, ang mga gulay na dahon at mga damo, pati mga produktong kawayan/tambo at mga balat/katad, ay dapat ding bilangin sa mga nabanggit na kategorya.

Verse 29

वैदलानाञ्च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च षड्भागमेव चादद्यान् मधुमांसस्य सर्पिषः

Mula sa mga kagamitang hinabi sa kawayan at sa mga sisidlan, at gayundin sa lahat ng bagay na yari sa bato, ikaanim na bahagi lamang ang dapat kunin; gayon din mula sa pulot, karne, at nilinaw na mantikilya (ghee).

Verse 30

म्रियन्नपि न चादद्याद् ब्राह्मणेभ्यस् तथा करं यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा

Kahit siya’y naghihingalo, hindi siya dapat maningil ng gayong buwis mula sa mga Brahmana—yaong buwis na sa nasasakupan ng hari ay nagdudulot na ang isang natutong Brahmanang Veda (śrotriya) ay manghina dahil sa gutom.

Verse 31

तस्य सीदति तद्राष्ट्रं व्याधिदुर्भिक्षतस्करैः श्रुतं वृत्तन्तु विज्ञाय वृत्तिं तस्य प्रकल्पयेत्

Dahil dito, ang kanyang kaharian ay napapahamak dahil sa sakit, taggutom, at mga magnanakaw. Pagkarinig at matapos tiyaking totoo ang nangyari, dapat ay isaayos ng hari ang nararapat na kabuhayan o tulong-panustos para sa taong iyon.

Verse 32

रक्षेच्च सर्वतस्त्वेनं पिता पुत्रमिवौरसं संरक्ष्यमणो राज्ञा यः कुरुते धर्ममन्वहं

At dapat siyang ipagtanggol ng hari sa lahat ng panig, gaya ng pag-iingat ng ama sa sarili niyang lehitimong anak na lalaki; sapagkat ang taong pinangangalagaan ng hari nang ganito ay nagsasagawa ng dharma araw-araw.

Verse 33

तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च कर्म कुर्युर् नरेन्द्रस्य मासेनैकञ्च शिल्पिनः

Sa pamamagitan ng gayong pagsasaayos, humahaba ang buhay ng hari, at gayundin ang kanyang yaman at ang mismong kaharian. Ang mga artesano ay dapat magsagawa ng gawain ng hari sa loob ng isang buwan, salit-salitan, bawat isa’y tig-isang buwan.

Verse 34

भुक्तमात्रेण ये चान्ये स्वशरीरोपजीयिनः

At yaong iba pa na nabubuhay lamang ayon sa kakakain pa lamang—inaalalayan ang sarili sa pamamagitan lamang ng paggawa ng sarili nilang katawan.