
Tvaritā-pūjā (The Worship of Tvaritā) — Transition Verse and Context
Ang pagsasara at paglipat ng kabanatang ito ay nagtatatag ng balangkas na Tantriko: si Agni, na nagsasalita kay Vasiṣṭha, ay lumilipat mula sa naunang paksa tungo sa upāsanā ng diyosang Tvaritā. Binibigyang-diin ang eksaktong pagsunod sa ritwal bilang isang inihayag na agham: ang pagsamba ay hindi lamang debosyon kundi isang sistemang may pagbuo at pagganap, na nangangailangan ng inihandang pook (pura/kuta o pinatibay na lugar) at isang larawang iginuhit ayon sa ritwal (rajo-likhita). Kaayon ng ensiklopedikong pagtuturo ng Agni Purāṇa, ipinahihiwatig ni Agni na ang darating na vidyā ay nagbibigay ng Bhukti (bisa sa mga layuning makamundo) at Mukti (pagtuon sa paglaya), kaya pinagtitibay ang teknikal na ritwal bilang kaalamang dharmiko. Ang kabanata ay nagsisilbing pintuan: pinapangalanan ang gawain, inilalarawan ang bunga, at ipinakikilala ang anyong Vajrākulā ng Devī bilang pangunahing identidad sa ikonograpiya at mantra-ritwal para sa susunod na mga tagubilin.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितापूजा नामाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामन्त्रादिः अग्निर् उवाच अपरां त्वरिताविद्यां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां पुरे वज्राकुले देवीं रजोभिर्लिखिते यजेत्
Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagtatapos ang ika-309 na kabanata na tinatawag na “Pagsamba kay Tvaritā.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-310 kabanata: “Tvaritā—mga mantra at kaugnay na ritwal.” Sinabi ni Agni: “Ipahahayag ko ang higit pang lihim na Tvaritā-vidyā, na nagkakaloob ng bhukti (pagkamit sa daigdig) at mukti (kalayaan). Sa loob ng lungsod o kuta, sambahin ang Diyosa sa anyong Vajrākulā, na inilalarawan bilang pigurang iginuhit sa alikabok/pulbos (rajas).”
Verse 2
पद्मगर्भे दिग्विदिक्षु चाष्टौ वज्राणि वीथिकां द्वारशोभोपशोभाञ्च लिखेच्छ्रीघ्रं स्मरेन्नरः
Sa gitna ng lotus (padma-garbha), at sa walong direksiyon at mga pagitan nito, iguhit ang mga sagisag na vajra; gayundin markahan ang landas ng pag-ikot (vīthikā) at ang mga palamuti ng pangunahing pinto at mga pangalawang pinto. Pagkaguhit ng mga ito, dapat agad na alalahanin at tawagin sa pagninilay ang presensiyang mapag-ingat ng Diyosa.
Verse 3
अष्टादशभुजां सिंहे वामजङ्घा प्रतिष्ठिता दक्षिणा द्विगुणा तस्याः पादपीठे समर्पिता
Ang Diyosa na may labing-walong bisig ay iniluluklok sa ibabaw ng leon; ang kaliwang binti ay matatag na nakatindig dito, at ang kanang binti—mas nakabaluktot—ay inilalagay sa tuntungang paa (pādapīṭha).
Verse 4
नागभूषां वज्रकुण्डे खड्गं चक्रं गदां करमात् शूलं शरं तथा शक्तिं वरदं दक्षिणैः करैः
Pinalalamutian ng mga ahas at may suot na hikaw na hugis vajra; sa mga kanang kamay, ayon sa wastong ayos, hawakan ang espada, cakra, at gada; saka ang trisula, palaso, śakti (sibat), at ang mudrā ng pagbibigay-biyaya (varada).
Verse 5
धनुः पाशं शरं घण्टां तर्जनींशङ्खमङ्कुशम् अभयञ्च तथा वर्जं वामपार्श्वे धृतायुधम्
Sa kaliwang panig, iguhit ang diyos na may hawak na mga sandata/kasangkapan: busog, pisi (pāśa), palaso, kampana, tarjanī (kumpas ng daliring nagbabantang/nagtuturo), kabibe (śaṅkha), panggabay (aṅkuśa), mudrā ng abhaya (pag-alis ng takot), at pati vajra.
Verse 6
पूजनाच्छत्रुनाशः स्याद्राष्ट्रं जयति लीलया दीर्घायूराष्ट्रभूतिः स्याद्दिव्यादिसिद्धिभाक्
Sa wastong pagsamba, nakakamit ang paglipol sa mga kaaway; napagwawagi ang kaharian nang may kagaanan. Nakakamtan ang mahabang buhay at kasaganaan ng lupain, at nagiging taglay ang mga siddhi na maka-diyos at iba pa.
Verse 7
वज्रार्गले इति ञ तलेतिसप्तपातालाः कालाग्निभुवनान्तकाः ॐ कारादिस्वरारभ्य यावद्ब्रह्माण्डवाचकम्
Ang “Vajrārgale” ang lihim na pagtatalaga sa pantig na ña; ang “Tala” ay tumutukoy sa pitong daigdig sa ilalim (Pātāla), na tinatawag ding Kālāgni at Bhuvanāntaka. Mula sa mga patinig na nagsisimula sa Oṃ hanggang sa pahayag na tumutukoy sa “kosmikong itlog” (brahmāṇḍa), dapat maunawaan/bigkasin ang hanay ng mga banal na ponema.
Verse 8
ॐ काराद्भ्रामयेत्तोयन्तोतला त्वरिता ततः प्रस्तावं सम्प्रवक्ष्यामि स्वरवर्गं लिखेद्भुवि
Simula sa pantig na Oṁ, dapat paikutin o haluin ang tubig; saka ihanda nang mabilis ang gumagapang na guhit (latā). Pagkaraan nito ay ipaliliwanag ko nang ganap ang prastāva (paunang himig/pambungad); isulat sa lupa ang hanay ng mga patinig (svaravarga).
Verse 9
तालुर्वर्गः कवर्गः स्यात्तृतीयो जिह्वतालुकः चतुर्थस्तालुजिह्वाग्रो जिह्वादन्तस्तु पञ्चमः
Ang pangkat na pang-ngalangala (palatal) ay ang ka-varga; ang ikatlo ay nabubuo sa dila at ngalangala. Ang ikaapat ay sa ngalangala at dulo ng dila; ngunit ang ikalima ay sa dila at mga ngipin.
Verse 10
षष्ठो ऽष्टपुटसम्पन्नो मिश्रवर्गस्तु सप्तमः ऊष्माणः स्याच्छ्वर्गस्तु उद्धरेच्च मनुं ततः
Ang ikaanim na uri ay may walong “pangkat” (puṭa); ang ikapito ay ang halong uri. Ang mga sibilante ay tinatawag na ūṣmāṇa; at pagkaraan nito, dapat ding tukuyin mula sa ayos na iyon ang “manu,” samakatuwid ang mga semibokal (semi-vowels).
Verse 11
षष्ठस्वरसमारूढं ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् तालुवर्गद्वितीयन्तु स्वरैकादशयोजितम्
Ito ay dapat ilagay sa ikaanim na patinig, magwakas sa isang ūṣman (sibilante), at lagyan ng tuldok na pang-ilong (bindu). Bukod dito, dapat itong magtapos sa ikalawang titik ng pangkat na palatal, at iugnay sa ikalabing-isang patinig.
Verse 12
जिह्वातालुसमायोगः प्रथमं केवलं भवेत् तदेव च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत्
Ang unang pagsasanay ay ang gawin lamang ang pagdikit ng dila sa ngalangala. Ang ikalawa naman ay ilapat ang gayon ding pagdikit sa pamamagitan ng pagtuon nito pababa (ibig sabihin, ilagay o idiin ang dila sa ibabang bahagi).
Verse 13
एकादशस्वरैर् युक्तं प्रथमं तालुवर्गतः ऊष्माणस्य द्वितीयन्तु अधस्ताद् दृश्य योजयेत्
Ang unang hanay ay dapat itakda na kasama ang labing-isang patinig, na nagsisimula sa pangkat na palatal (tālu-varga). Ang ikalawang hanay, na kabilang sa pangkat ng ūṣmāṇa (mga sibilante/aspirado), ay dapat ilagay sa ibaba ayon sa nakikitang nakaugaliang ayos.
Verse 14
षोडशस्वरसंयुक्तमूष्माणस्य द्वितीयकम् जिह्वादन्तसमायोगे प्रथमं योजयेदधः
Ang ikalawang titik-titik ng pangkat ūṣmāṇa, kapag pinagsama sa labing-anim na patinig, ay dapat bigkasin sa pagdikit ng dila at ngipin; at ang unang titik naman ay ilalagay sa ibaba.
Verse 15
मिश्रवर्गाद् द्वितीयन्तु अधस्तात् पुनरेव तु चतुर्थस्वरसम्भिन्नं तालुवर्गादिसंयुतम्
Sa ibaba ng halong pangkat (miśra-varga), muling itinatakda ang ikalawang ayos: ito’y pinagsasama sa pangkat na palatal at sa iba pa, at ibinubukod ayon sa ikaapat na patinig (antas/tinig).
Verse 16
ऊष्मणश् च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत् स्वरैकादशभिन्नन्तु ऊष्मणान्तं सविन्दुकम्
At ang ikalawang titik ng pangkat ūṣman ay dapat ilagay sa ibaba; at yaong nabubukod sa pamamagitan ng labing-isang patinig ay itatakda sa dulo ng pangkat ūṣman, kasama ang tuldok (anusvāra).
Verse 17
पञ्चस्वरसमारूढं ओष्ठसम्पुटयोगतः द्वितीयमक्षरञ्चान्यज्जिह्वाग्रे तालुयोगतः
Nakabatay sa limang tunog-patinig, nalilikha ito sa pagsasara ng mga labi. Samantala, ang ikalawang titik ay nalilikha kapag ang dulo ng dila ay dumidikit sa ngalangala (palate).
Verse 18
ऊष्माणस्येत्ययं पाठो न साधुः प्रथमं पञ्चमे योज्यं स्वरार्धेनोद्धृता इमे ओंकाराद्या नमोन्ताश् च जपेत् स्वाहाग्निकार्यके
Ang pagbasa na “ūṣmāṇasya …” ay hindi wasto. Ang una ay dapat iugnay sa ikalima. Ang mga pantig/mantra na ito, na hinango sa kalahati ng bahaging patinig (svarārdha), mula sa Oṃ hanggang “namaḥ”, ay dapat bigkasin sa ritwal ng apoy (agnikārya) kasabay ng pagbigkas na “svāhā”.
Verse 19
ॐ ह्रीं ह्रूं ह्रः हृदयं हां हृश्चेति शिरः ह्रीं ज्वल ज्जलशिखा स्यात् कवचं हनुद्वयम् ह्रीं श्रीं क्षून्नेत्रत्रयाय विद्यानेत्रं प्रकीर्तितम् क्षौं हः खौं हूं फडस्त्राय गुह्याङ्गानि पुरा न्यसेत् त्वरिताङ्गानि वक्ष्यामि विद्याङ्गानि शृणुष्व मे आदिद्विहृदयं प्रोक्तं त्रिचतुःशिर इष्यते
“Oṃ; hrīṃ, hrūṃ, hraḥ” ay ilalagay bilang Nyāsa sa Puso (hṛdaya-nyāsa). “Hāṃ, hṛś” ay ipinahahayag bilang Ulo (śiras). “Hrīṃ, jvala, jvalā-śikhā” ang Kavaca (baluting pananggalang) at inilalapat sa dalawang panga. “Hrīṃ, śrīṃ, kṣūṃ” para sa May Tatlong Mata: ito ang tinatawag na ‘Mata ng Vidyā’ (vidyā-netra). “Kṣauṃ, haḥ, khauṃ, hūṃ, phaḍ” bilang mantra ng sandata (astra); dapat munang ilagay ang nyāsa sa mga lihim na sangkap (guhyāṅga). Ipapahayag ko ang mga sangkap ni Tvaritā; pakinggan mo ako tungkol sa mga sangkap ng Vidyā: itinuro ang ‘unang-dalawang-puso’, at ang ulo ay itinuturing na tatluhan o apat-han.
Verse 20
पञ्चषष्ठः शिखा प्रोक्ता कवचं सप्तमाष्टमम् तारकन्तु भवेन्नेत्रं नवार्धाक्षरलक्षणं
Ang ika-65 na mantra ay ipinahahayag bilang mantra ng Śikhā (tuktok na buhol ng buhok). Ang ika-7 at ika-8 ay bumubuo sa Kavaca (baluting pananggalang). Ngunit ang Tāraka ang mantra ng Netra (mata), na may katangiang binubuo ng siyam at kalahating yunit ng pantig.
Verse 21
तोतलेति समाख्याता वज्रतुण्डे ततो भवेत् ख ख हूं दशवीजा स्याद्वज्रतुण्डेन्द्रद्रूतिका
Ito ay tinatawag na “Totalā”; pagkaraan nito, nagiging mantra ni Vajratuṇḍa. Ang pormulang “kha kha hūṃ” ay isang sampung-ulit na bīja-mantra, ang mabilis na panawagan (drūtikā) kay Vajratuṇḍendra.
Verse 22
खेचरि ज्वालिनीज्वाले खखेति ज्वालिनीदश वर्चे शरविभीषणि खखेति च शवर्यपि
‘Khecarī’, ‘Jvālinī-jvālā’ (Naglalagablab na Apoy), ‘Khakheti’, ‘Jvālinī-daśā’ (Sampung-ulit na Jvālinī), ‘Varcā’ (Ningning), ‘Śara-vibhīṣaṇī’ (Siya na nananakot sa pamamagitan ng mga palaso), ‘Khakheti’—at pati ‘Śavarī’: ito ang mga pangalang binibigkas para sa paggamit ng mga pananggalang na mantra.
Verse 23
छे छेदनि करालिनि खखेति च कराल्यपि वक्षःश्रवद्रवप्लवनी ख ख दूतीप्लवं ख्यपि
“Che!” O Tagaputol (chedanī), O Nakapanghihilakbot (karālinī), O Khakhetī—at gayundin, O kakila-kilabot na Diyosa Karālī! O yaong nagpapalundag at nagpapalabis sa dumadaloy na likido mula sa dibdib (vakṣaḥ-śravad-drava-plavanī)! “kha kha!”—at saka, maganap ang “pagbaha/pagdaig” ng espiritung-sugo (dūtī-plavam), at ang tunog na “khy” din.
Verse 24
स्त्रीबालकारे धुननि शास्त्री वसनवेगिका क्षे पक्षे कपिले हस हस कपिला नाम दूतिका
Sa saklaw ng kababaihan at mga bata, ang dūtī ay tinatawag na “Dhunani”; sa mga babaeng marunong sa śāstra, “Śāstrī”; para sa nagpapabilis sa galaw ng kasuotan, “Vasanavegikā”; sa paghahating kṣa at sa paghahating pakṣa (kalahating buwan/pakpak), “Kapilā”; at sa pagbigkas na “hasa hasa”, ang dūtī ay pinangalanang “Kapilā”.
Verse 25
ह्रूं तेजोवति रौद्री च मातङ्गरौद्रिदूतिका पुटे पुटे ख ख खड्गे फट् ब्रह्मकदूतिका
“Hrūṃ!” O Tejovatī, O Raudrī, at O dūtikā ni Mātaṅga-Raudrī—patong-patong na sapin (bilang panangga)! “kha kha”—sa ibabaw ng tabak: “phaṭ!”—O Brahmakā-Dūtikā.
Verse 26
वैतालिनि दशार्णाः स्युस्त्यजान्यहिपलालवत् हृदादिकन्यासादौ स्यान् मध्ये नेत्रे न्यसेत्सुधीः
Sa ayos na Vaitālinī, sinasabing may sampung pantig; ang mga iyon ay dapat itakwil na parang babaeng kabayo, ahas, at dayami. Sa simula ng nyāsa na nagsisimula sa puso (hṛdaya-nyāsa) at iba pa, ang marunong na nagsasagawa ay dapat maglagay (ng mga iyon) sa gitna—sa mga mata.
Verse 27
पादादरभ्य मूर्दान्तं शिर आरभ्य पादयोः वक्षःश्रवद्रवप्लवनीथथेति ख , छ च अङ्घ्रिजानूरुगुह्ये च नाभिहृत्कण्ठदेशतः
Mula sa mga paa hanggang sa tuktok ng ulo—at gayundin mula sa ulo pababa sa mga paa—dapat bilangin ang mga bahagi ng katawan. Kabilang sa mga tinutukoy ang dibdib at ang bahagi ng tainga (at ang mga kalapit na daluyan ng pagdaloy), gayundin ang mga puntong “drava”, “plavanī”, “ītha”, at “the”; at saka ang mga bahagi ng paa, tuhod, hita, at singit, at ang mga lugar sa pusod, puso, at lalamunan.
Verse 28
वज्रमण्डलबूर्धे च अघोर्धे चादिवीजतः सोमरूपं ततो गावं धारामृतसुवर्षिणम्
Sa itaas, sa Vajra-maṇḍala, at sa ibaba, sa pook ng Aghora—mula sa sinaunang bīja-mantra—pagkatapos ay dapat gunitain ang Baka sa anyong Soma, na nagbubuhos ng mga agos ng amṛta na parang maringal na ulan.
Verse 29
विशन्तं ब्रह्मरन्ध्रेण साधकस्तु विचिन्तयेत् मूर्धास्यकण्ठहृन्नाभौ गुह्योरुजानुपादयोः
Dapat pagnilayan ng sādhaka ang (daloy ng buhay) na pumapasok sa brahmarandhra, at (pagkaraan) dumaraan sa ulo, bibig, lalamunan, puso, pusod, maselang bahagi, mga hita, mga tuhod, at mga paa.
Verse 30
आदिवीजं न्यसेन्मन्त्री तर्जन्यादि पुनः पुनः ऊर्धं सोममधः पद्मं शरीरं वीजविग्रहं
Ang nagsasagawa ng mantra ay dapat paulit-ulit na gawin ang nyāsa ng sinaunang bīja, simula sa hintuturo at sa iba pang mga daliri. Dapat gunitain ang Buwan sa itaas, ang lotus sa ibaba, at ang katawan mismo bilang anyong nagkatawang-bīja (binhing-mantra).
Verse 31
यो जानाति न मृत्युः स्यात्तस्य न व्याधयो ज्वरा यजेज्जपेत्तां विन्यस्य ध्यायेद्देवीं शताष्टकम्
Ang sinumang nakaaalam at wastong nagsasagawa nito ay hindi daraanan ng kamatayan; wala rin sa kanya ang sakit at lagnat. Dapat siyang magsagawa ng pagsamba at japa; matapos itong itatag sa nyāsa, magnilay siya sa Diyosa—ang kalipunang isang daan at walo (taludtod/pangalan).
Verse 32
मुद्रा वक्ष्ये प्रणीताद्याः प्रणीताः पञ्चधास्मृताः ग्रथितौ तु करौ कृत्वा मध्ये ऽङ्गुष्ठौ निपातयेत्
Ilalarawan ko ang mga mudrā, simula sa Praṇītā. Ang Praṇītā ay inaalala bilang limang-anyo. Pagkabitin ang dalawang kamay, ilagay ang dalawang hinlalaki sa gitna.
Verse 33
तर्जनीं मूर्ध्निसंलग्नां विन्यसेत्तां शिरोपरि प्रणीतेयं समाख्याता हृद्देशे तां समानयेत्
Ipadikit ang hintuturo sa tuktok ng ulo (korona) at ilagay ito sa ibabaw ng ulo. Ito ang tinatawag na “Praṇītā” (mudrā/paglalagay); pagkatapos ay dalhin ito sa bahagi ng puso.
Verse 34
ऊर्धन्तु कन्यसामध्ये सवीजान्तां विदुर्द्विजाः नियोज्य तर्जनीमध्ये ऽनेकलग्नां परस्पराम्
Nalalaman ng mga dvija (dalawang-beses na isinilang) ang ayos na ito: itaas ang mga daliri upang ang hinliliit ay nasa gitna, at pagtagpuin ang mga dulo na parang “binhi” (bīja). Pagkatapos, ilagay ito sa gitna ng mga hintuturo at pagdugtungin sa maraming punto ng pagdikit, na magkakaugnay sa isa’t isa.
Verse 35
ज्येष्टाग्रं निक्षिपेन्मध्ये भेदनी सा प्रकीर्तिता नाभिदेशे तु तां बद्ध्वा अङ्गुष्ठावुत्क्षिपेत्ततः
Ang paglalagay ng dulo ng hintuturo sa gitna (ng anyo ng kamay) ay ipinahahayag na mudrā na tinatawag na “Bhedanī”. Kapag naitakda ito sa bahagi ng pusod, saka itaas ang mga hinlalaki pataas.
Verse 36
कराली तु महामुद्रा हृदये योज्य मन्त्रिणः पुनस्तु पूर्ववद् बद्धलग्नां ज्येष्ठां समुत्क्षिपेत्
Ang Karālī ang “Dakilang Mudrā”; dapat itong ilapat ng nagsasanay ng mantra sa puso. Pagkaraan, muli gaya ng dati, matapos itali at patatagin ang anyo, itaas ang Jyeṣṭhā (mudrā).
Verse 37
वज्रतुण्डा समाख्याता वज्रदेशे तु बन्धयेत् उभाभ्याञ्चैव हस्ताभ्यां मणिबन्धन्तु बन्धयेत्
Ang selyong ito ay tinatawag na Vajratuṇḍā. Dapat itong ilapat sa “bahaging vajra”; at gamit ang dalawang kamay, itakda ito sa kasukasuan ng pulsuhan (maṇibandha).
Verse 38
त्रीणि त्रीणि प्रसार्येति वज्रमुद्रा प्रकीर्तिता प्रसार्या चेति ट दण्डः खड्गञ्चक्रगदा मुद्रा चाकारतः स्मृता
“Pag-uunat ng tatlo at tatlo (na daliri)”—ito ang ipinahahayag na Vajra-mudrā. At ang “Prasāryā” (ang inunat na kilos) ay inaalala bilang ṭa-daṇḍa (anyo na parang tungkod); gayundin, ang mga mudrā ng espada, cakra (diskus), at gadā (pamalo) ay nakikilala ayon sa kani-kanilang hugis.
Verse 39
अङ्गुष्ठेनाक्रमेत् त्रीणि त्रिशूलञ्चोर्ध्वतो भवेत् एका तु मध्यमोर्ध्वा तु शक्तिरेव विधीयते
Sa pamamagitan ng hinlalaki, dapat idiin (markahan) ang tatlong punto; sa itaas ng mga ito ay nabubuo ang tanda ng trisula (triśūla). May isang marka sa gitna, at ang nasa itaas ay itinakda bilang “śakti” (tanda ng sibat/kapangyarihan).
Verse 40
शरञ्च वरदञ्चापं पाशं भारञ्च घण्टया शङ्खमङ्कुशमभयं पद्ममष्ट च विंशतिः
Ang palaso; ang kamay na nagbibigay-biyaya (varada); ang busog; ang tali-silo (pāśa); (tanda ng) bigat/pasanin; kasama ang kampana; ang kabibe (śaṅkha); ang panggabay na kawit (aṅkuśa); ang kilos ng kawalang-takot (abhaya); at ang lotus—ang mga ito ay sinasabing bumubuo ng dalawampu’t walo (na bagay/katangian).
Verse 41
मोहणी मोक्षणी चैव ज्वालिनी चामृताभया प्रणीताः पञ्चमुद्रास्तु पूजाहोमे च योजयेत्
Ang limang mudrā—Mohanī, Mokṣaṇī, Jvālinī, Amṛtā, at Abhayā—na itinakda na, ay dapat gamitin kapwa sa pagsamba (pūjā) at sa handog-sa-apoy (homa).
The prerequisite of establishing the rite in a defined locus (pura) and worshipping Devī as a powder/dust-drawn form (rajo-likhita), indicating a precise Tantric setup rather than abstract meditation alone.
It frames Tvaritā-vidyā as simultaneously result-bearing (bhukti) and liberation-oriented (mukti), positioning technical ritual as a disciplined means within Dharma rather than a merely worldly technique.