Adhyaya 296
AyurvedaAdhyaya 2968 Verses

Adhyaya 296

Chapter 296 — Viṣa-cikitsā: Mantras and Antidotes for Poison, Stings, and Snake-bite

Sa kabanatang ito ng Ayurveda, ipinapasa ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha ang isang siksik na tuntunin ng viṣa-cikitsā (paggamot sa lason) na pinagsasama ang paggamit ng mga mantra at agarang lunas at mga pormulang halamang-gamot. Sa mga unang talata, inihaharap ang mga mantra na nagpapawalang-bisa ng lason para sa artipisyal o ipinainom na lason, iba’t ibang toksin, at kamandag, na inilalarawan bilang pag-igib palabas ng “dilim na parang ulap” (kumakalat na bisa) at paglalagay ng pagpigil/pagpigil-sa-pagkalat sa pagtatapos ng mantra. Ang ikalawang pormula ay tinawag na sarvārtha-sādhaka, na nag-uugnay ng bīja-mantra, mga sagisag na Vaiṣṇava, at panawagan kay Kṛṣṇa. Ang ikatlo, ang “Pātāla-kṣobha” mantra na iniaalay kay Rudra bilang panginoon ng mga pangkat ng preta, ay iniuutos para sa mabilis na pag-neutralisa sa mga turok at kagat ng ahas, pati sa biglaang pagkalason dahil sa pagdikit. Pagkaraan, lumilipat ang kabanata sa praktikal na paggamot: paghiwa/pagsunog (cautery) sa marka ng kagat, at mga antidot na halo na may śirīṣa, katas na lateks ng arka, maaanghang na pampalasa, at pagbigay sa iba’t ibang paraan—iniinom, ipinapahid na paste, koliryo sa mata, at nasya sa ilong.

Shlokas

Verse 1

माकृत्रिमविषमुपविषं नाशय नानाविषं दष्टकविषं नाशय धम दम वम मेघान्धकारधाराकर्षनिर्विषयीभव संहर गच्छ आवेशय विषोत्थापनरूपं मन्त्रान्ताद्विषधारणं ॐ क्षिप ॐ क्षिप स्वाहा ॐ ह्रीं खीं सः ठन्द्रौं ह्रीं ठः जपादिना साधितस्तु सर्पान् बध्नाति नित्यशः

“Lipulin ang artipisyal na lason at ang pangalawang (ipinainom) na lason; lipulin ang sari-saring lason; lipulin ang lason mula sa kagat. ‘Dhama, dama, vama’—higupin at ilayo ang umaagos na dilim na tila ulap (ang kumakalat na kamandag); maging tagapag-neutralisa ng lason; lipulin, lumisan, pumasok (at sunggaban), taglay ang anyong nag-aangat at nagtataboy ng lason. Sa dulo ng mantra, isagawa ang pagpigil/paglalagak ng lason: ‘Oṃ kṣipa, oṃ kṣipa, svāhā; oṃ hrīṃ khīṃ saḥ ṭhandrauṃ hrīṃ ṭhaḥ.’ Kapag natamo sa pamamagitan ng japa at iba pa, ang mantrang ito’y palagiang naggagapos/nagpapasuko sa mga ahas.”

Verse 2

एकद्वित्रिचतुर्वीजः कृष्णचक्राङ्गपञ्चकः गोपीजनवल्लभाय स्वाहा सर्वार्थसाधकः

Isang pormulang-mantra na binubuo ng mga bīja na isang-, dalawang-, tatlo- at apat-na pantig, kasama ang pag-anyaya kay Kṛṣṇa, sa cakra (Sudarśana), at sa limang sagisag (ni Viṣṇu), na nagtatapos sa “svāhā” na iniaalay sa “Minamahal ng mga dalagang pastol (gopī)”—ito ang tumutupad ng lahat ng layon.

Verse 3

ॐ नमो भगवते रुद्राय प्रेताधिपतये गुत्त्व गर्ज भ्रामय मुञ्च मुह्य कट आविश सुवर्णपतङ्ग रुद्रो ज्ञापयति ठ पातालक्षोभमन्त्रोयं मन्त्रणाद्विषनाशनः दंशकाहिदंशे सद्यो दष्टः काष्ठशिलादिना

“Om. Pagpupugay kay Bhagavan Rudra, panginoon ng mga preta (mga espiritu). ‘Itali nang mahigpit! Umungal! Paikutin! Pakawalan! Lituhin! Hampasin! Pumasok! O may gintong pakpak!’—ganyan ang utos ni Rudra. Ito ang mantrang ‘Pātāla-kṣobha’; sa pagbigkas nito, napapawi ang lason. Sa mga kaso ng turok at kagat ng ahas—kapag biglang nakagat, maging dahil sa kahoy, bato, at katulad—gamitin ang mantra upang agad mapawi ang bisa ng kamandag.

Verse 4

विषशान्त्यै देहाद्दंशं ज्वालकोकनदादिना शिरीषवीजपुष्पार्कक्षीरवीजकटुत्रयं

Upang mapayapa ang lason, putulin at alisin mula sa katawan ang bakas ng kagat gamit ang pinainit na kasangkapan (gaya ng kutsilyong pangkauteryo at katulad); saka ipahid ang lunas na binubuo ng buto at bulaklak ng śirīṣa, katas-gatas (latex) ng arka, mga buto ng arka, at ang “tatlong maanghang” (kaṭu-traya).

Verse 5

विषं विनाशयेत् पानलेपनेनाञ्जनादिना शिरीषपुश्पस्य रसभावितं मरिचं सितं

Maaaring mapawi ang lason sa pamamagitan ng pag-inom, paglalagay bilang pahid na paste, o paggamit bilang añjana (koliryo) at mga katulad na paraan—yaong puting paminta na binabad at pinasipsip sa katas ng mga bulaklak ng śirīṣa.

Verse 6

पाननस्याञ्जनाद्यैश् च विषं हन्यान्न संशयः कोषातकीवचाहिङ्गुशिरीशार्कपयोयुतं

Sa pamamagitan ng pag-inom, paggamit bilang añjana (koliryo), at iba pang katulad na paraan, napupuksa ang lason—walang pag-aalinlangan—sa pamamagitan ng paghahandang hinaluan ng koṣātakī, vacā, hiṅgu, śirīṣa, at mala-gatas na katas (latex) ng arka.

Verse 7

गुलु इति ञ ज्वालको कलदालिनेति ख कुटुत्रयं समेषाम्भो हरेन्नस्यादिना विषं रामठेक्ष्वाकुसर्वाङ्गचूर्णं नस्याद्विषापहं

Ang ‘Gulu’, ‘Jvālaka’, at ‘Kaladālin’—ang tatlong ito, gilingin nang magkakasama na may kapantay na dami ng tubig at ibigay bilang nasya (pagpatak sa ilong); sa ganito, naaalis ang lason. Gayundin, ang pulbos na ginawa mula sa buong halamang Ikṣvāku, kasama ang gamot na tinatawag na Rāmaṭha, kapag ginamit bilang nasya ay pumapawi ng lason.

Verse 8

इन्द्रबलाग्निकन्द्रोणं तुलसी देविका सहा तद्रसाक्तं त्रिकटुकं चूर्णम्भक्ष्ययिषापहं पञ्चाङ्गं कृष्णपञ्चभ्यां शिरीषस्य विषापहं

Ang Indrabala, Agni-kanda, at Drona, kasama ang Tulasi, Devika, at Saha—na hinalo sa katas na piniga—at ang Trikaṭuka na ginawang pulbos na iniinom, ay nagsisilbing panlunas sa lason. Gayundin, ang limang bahagi (pañcāṅga) ng halamang Śirīṣa na hinalo sa limang sangkap na ‘Kṛṣṇā’ ay nakapupuksa rin ng lason.

Frequently Asked Questions

It focuses on viṣa-cikitsā (Ayurvedic toxicology): mantric neutralization, emergency bite management, and antidotal formulations administered via pāna, lepa, añjana, and nasya.

It presents mantra-prayoga alongside procedural and pharmacological remedies, treating both as dharmic techniques revealed by Agni for preserving life and restoring order.