
Aśvāyurveda (Medical Science of Horses)
Ang kabanatang ito ay nagsisilbing pamagat at tulay patungo sa espesyalisadong larangan ng Ayurveda para sa beterinaryo, na kinikilala ang bahaging ito bilang Aśvāyurveda sa masaklaw na kurikulum ng Agni Purana. Sa balangkas ng Agneya Vidyā, ang pag-aalaga sa kabayo ay hindi lamang para sa gamit; itinuturing itong lehitimong agham na nagpapanatili ng dharma sa pamamagitan ng pagprotekta sa kabuhayan, paggalaw at paglalakbay, at katatagan ng kaharian o pamayanan. Ipinahihiwatig ng pagkakalagay ng kabanata na ang kaalamang medikal sa Purana ay lumalampas sa lunas para sa tao at umaabot sa pamamahala ng kalusugan ayon sa uri ng nilalang, inihahanda ang mambabasa sa mga susunod na pamamaraang teknikal at mga paraang pampayapa. Bilang bahagi ng sistematikong pagtuturo ng Purana, ang teknikal na tagubilin ay inilalahad bilang sagradong kaalaman—kung saan ang wastong pagsasagawa, wastong panahon, at wastong layon ay nagkakaisa sa kagalingan ng katawan at sa kaayusang kosmiko.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वायुर्वेदो नामाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वशान्तिः शालिहोत्र उवाच अश्वशान्तिं प्रवक्ष्यामि वजिरोगविमर्दनीं नित्यां नैमित्तकीं कम्यां त्रिविधां शृणु सुश्रुत
Kaya nga, sa Agni Mahāpurāṇa, ang ika-289 na kabanata ay pinamagatang “Aśvāyurveda” (ang agham-medikal ukol sa kabayo). Ngayon ay nagsisimula ang ika-290 na kabanata, “Aśvaśānti” (ang ritwal ng pagpapayapa para sa kabayo). Sinabi ni Śālihotra: “Ituturo ko ang Ritwal ng Kapayapaan ng Kabayo, na dumudurog sa mga karamdaman ng kabayo—tatlong uri: ang pang-araw-araw, ang paminsan-minsan ayon sa sanhi, at ang tumutupad ng ninanais. Makinig, O Suśruta.”
Verse 2
शुभे दिने श्रीधरञ्च श्रियमुच्चैःश्रवाश् च तं हयराजं समभ्यर्च्य सावित्रैर् जुजुयाद्घृतं
Sa isang mapalad na araw, matapos sambahin nang wasto si Śrīdhara (Viṣṇu), si Śrī (Lakṣmī), at si Uccaiḥśravas—ang hari ng mga kabayo—dapat magsagawa ng paghahandog sa apoy, ibinubuhos ang ghee habang binibigkas ang mga mantrang Sāvitrī (Gāyatrī).
Verse 3
द्विजेभ्यो दक्षिणान्दद्यादश्ववृद्धिस् तथा भवेत् अश्वयुक् शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्याञ्च शान्तिकं
Dapat magbigay ng dakṣiṇā (kabayarang ritwal) sa mga dvija (mga Brahmin na tagapagpaganap ng seremonya); sa gayon ay tunay na dadami ang mga kabayo. At sa araw ng kabilugan ng buwan sa buwang Aśvayuj (ika-15 ng maliwanag na kalahati), dapat ding isagawa ang śāntika, ang ritwal ng pagpapayapa.
Verse 4
वहिः कुर्याद्विशेषेण नासत्यौ वरुणं यजेत् समुल्लिख्य ततो देवीं शाखाभिः परिवारयेत्
Dapat isagawa ang handog sa labas (ng bakod ng ritwal) nang may natatanging pag-iingat; dapat sambahin ang Nāsatya (ang kambal na Aśvin) at si Varuṇa. Pagkaraan, matapos markahan nang malinaw ang lupang-ritwal/mandala, palibutan ang Diyosa ng mga sanga bilang hanggahang pananggalang.
Verse 5
घतान्सर्वरसैः पूर्णान् दिक्षु दद्यात्सवस्त्रकान् यवाज्यं जुहुयात् प्रार्च्य यजेदश्वांश् च साश्विनान्
Dapat maghandog, sa mga dako (walong direksiyon), ng mga banga na punô ng sari-saring masasarap na likido, kasama ang mga kasuotan. Matapos munang sumamba nang nararapat, mag-alay sa apoy ng handog na sebada (barley) na hinaluan ng ghee, at magsagawa rin ng pagsamba para sa mga kabayo kasama ng mga diyos na Aśvin.
Verse 6
विप्रेभ्यो दक्षिणान्दद्यान्नैमित्तिकमतः शृणु मकरादौ हयानाञ्च पद्मैर् विष्णुं श्रियं यजेत्
Dapat magbigay ng dakṣiṇā (handog na bayad) sa mga Brahmin; ngayon ay pakinggan ang tuntunin para sa mga paminsan-minsang ritwal (naimittika). Sa pagsisimula ng Makara (Capricorn)—at gayundin sa pagsisimula ng Aśvinī (bituin/asterismo)—dapat sambahin si Viṣṇu at si Śrī sa pamamagitan ng mga bulaklak na lotus.
Verse 7
ब्रह्माणं शङ्करं सोममादित्यञ्च तथाश्विनौ रेवन्तमुच्चैःश्रवसन्दिक्पालांश् च दलेष्वपि
Dapat ding iluklok (anyayahan/itindig) si Brahmā, si Śaṅkara (Śiva), si Soma (Buwan), si Āditya (Araw), ang dalawang Aśvin, si Revanta, si Uccaiḥśravas, at ang mga tagapagbantay ng mga direksiyon—maging sa mga talulot ng lotus (ng mandala) man.
Verse 8
प्रत्येकं पूर्णकुम्भैश् च वेद्यान्तत्सौम्यतः स्थले तिलाक्षताज्यसिद्धार्थान् देवतानां शतं शतं उपोषितेन कर्तव्यं कर्म चास्वरुजापहं
Sa bawat puwesto, dapat maglagay ng mga banga ng tubig na punô (pūrṇa-kumbha) sa gilid ng altar, sa panig na mapalad. Gamit ang linga, bigas na buo (akṣata), ghee, at puting buto ng mustasa, magsagawa ng mga handog sa mga diyos—daan-daan, daan-daan—habang nag-aayuno; at ang ritwal na ito’y nag-aalis ng kirot at karamdaman.
It marks the beginning of Aśvāyurveda, establishing veterinary Ayurveda—specifically horse medicine—as a recognized Agneya Vidya within the Purana’s encyclopedic system.
By presenting health-care knowledge as dharmic practice: protecting life and social order (bhukti) while cultivating disciplined, ritually aligned action that supports inner refinement (mukti).