Adhyaya 279

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सिद्धौषधानि नामाष्ट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथैकोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सर्वरोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच शारीरमानमागन्तुसहजा व्याधयो मताः शारीरा ज्वरकुष्ठाद्या क्रोधाद्या मानसा मताः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa ay nagwawakas ang ika-279 na kabanata na tinatawag na “Siddhauṣadhāni” (Mga Ganap na Gamot). Ngayon ay nagsisimula ang ika-280 kabanata: “Mga Gamot na Nag-aalis ng Lahat ng Sakit.” Sinabi ni Dhanvantari: “Ang mga karamdaman ay itinuturing na ukol sa katawan at may dalawang uri—yaong dumarating mula sa labas (āgantuka) at yaong likas mula kapanganakan (sahaja). Kabilang sa mga sakit ng katawan ang lagnat, kuṣṭha (ketong/karamdaman sa balat) at iba pa; ang mga sakit ng isip ay itinuturing na nagmumula sa galit at mga katulad na mapanakit na kalagayan.”

Verse 2

आगन्तवो विघातोत्था सहजाः क्षुज्जरादयः शारीरागन्तुनाशाय सूर्यवारे घृतं गुडम्

Ang mga karamdaman ay may iba’t ibang uri—yaong dumarating mula sa labas (āgantava), yaong nagmumula sa pinsala o pananakit (vighāta-uttha), at yaong likas o mula pagkasilang (sahaja) gaya ng gutom, lagnat, at iba pa. Upang mapawi ang mga sakit sa katawan na dulot ng panlabas na sanhi, sa Linggo ay dapat ipainom o ipagkaloob ang ghee at jaggery.

Verse 3

लवणं सहिरण्यञ्च विप्रायापूपमर्पयेत् चन्द्रे चाभ्यङ्गदो विप्रे सर्वरोगैः प्रमुच्यते

Dapat ihandog ang asin, kasama ang ginto, at ang apūpa (matamis na keyk) sa isang brāhmaṇa. At sa pamamagitan ng pag-aalay ng pamahid o langis na pangmasahe (abhyanga) kaugnay ng Buwan (Candra) sa isang brāhmaṇa, ang tao ay napapalaya sa lahat ng karamdaman.

Verse 4

तैलं शनैश् चरे दद्यादाश्विने गोरसान्नदः घृतेन पयसा लिङ्गं संस्नाप्य स्याद्रुगुज्झितः

Sa buwan ng Āśvina, dapat magbigay ng langis tuwing Sabado at maghandog ng pagkaing niluto mula sa mga produkto ng baka (gatas, yogurt, ghee, at iba pa). Sa pagpaligo sa Śiva-liṅga gamit ang ghee at gatas, ang tao ay napapalaya sa karamdaman.

Verse 5

गायत्र्या हावयेद्वह्नौ दूर्वान्त्रिमधुराप्लुताम् यस्मिन् भे व्याधिमाप्नोति तस्मिन् स्नानं बलिः शुभे

Sa pagbigkas ng Gāyatrī, dapat ihandog sa banal na apoy ang damong dūrvā na binasa ng tatlong matatamis na sangkap. Sa alinmang nakṣatra (bahay-buwan) kung saan dumapo ang karamdaman sa tao, sa panahong iyon ay dapat magsagawa ng paglilinis na paliligo at ng mapalad na handog na bali.

Verse 6

मानसानां रुजादीनां विष्णोः स्तोत्रं हरं भवेत् वातपित्तकफा दोषा धातवश् च तथा शृणु

Para sa mga pagdurusang pangkaisipan—gaya ng sakit at mga kaugnay na karamdaman—ang himno kay Viṣṇu ay nagiging tagapag-alis ng paghihirap. Ngayon ay pakinggan din ang tungkol sa mga doṣa: vāta, pitta, at kapha, at gayundin ang mga dhātu, ang mga sangkap ng katawan.

Verse 7

भुक्तं पक्वाशयादन्नं द्विधा याति च सुश्रुत अंशेनैकेन किट्टद्वं रसताञ्चापरेण च

O Suśruta, ang pagkaing nakain, pagdating sa pakvāśaya (sisidlang pantunaw/rehiyon ng malaking bituka), ay nahahati sa dalawa: ang isang bahagi’y nagiging dumi o latak (kiṭṭa), at ang isa pa’y nagiging sustansiyang katas (rasa).

Verse 8

किट्टभागो मलस्तत्र विन्मूत्रस्वेददूषिकाः नासामलङ्कर्णमलं तथा देहमलञ्च यत्

Sa mga ito, ang bahaging kiṭṭa (latak) ay tinatawag na “mala”: ang dumi, ihi, pawis at iba pang karumihan; gayundin ang dumi sa ilong, tutuli sa tainga, at anumang dumi ng katawan.

Verse 9

रसभागाद्रसस्तत्र समाच्छोणिततां व्रजेत् मांसं रक्तत्तितो मेदो मेदसो ऽस्थ्नश् च सम्भवः

Mula sa isang bahagi ng rasa (katas na pampalusog), ang rasa roon ay nagiging dugo; mula sa dugo nalilikha ang laman; mula sa laman lumilitaw ang taba; at mula sa taba nagkakaroon ng buto.

Verse 10

अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुकाद्रागस्तथौजसः देशमार्तिं बलं शक्तिं कालं प्रकृतिमेव च

Mula sa buto ay sumisibol ang utak-buto; mula roon ang semilya. Mula sa semilya (lumilitaw) ang rāga (pagkakapit/pagnanasa) at gayundin ang ojas (diwang-lakas ng buhay). Dapat ding siyasatin ang pook, karamdaman/paghihirap, lakas, kakayahan, panahon (panahon ng taon/edad), at likas na konstitusyon (prakṛti).

Verse 11

ज्ञात्वा चिकित्सतं कुर्याद्भेषजस्य तथा बलम् तिथिं रिक्तान्त्यजेद् भौमं मन्दभन्दारुणोग्रकम्

Pagkatapos matiyak (ang kalagayan ng maysakit), dapat isagawa ng manggagamot ang paggamot, at gayundin ay unang tukuyin ang bisa at lakas ng gamot. Dapat iwasan ang “riktā tithi” (mga hungkag na petsang lunar) at pati ang Martes (Bhauma), na itinuturing na mapurol, nakahahadlang, marahas, at mabagsik sa pagsisimula ng lunas.

Verse 12

हरिगोद्विजचन्द्रार्कसुरादीन् प्रतिपूज्य च शृणु मन्त्रमिमं विद्वन् भेषजारम्भमाचरेत्

Matapos sambahin nang nararapat si Hari (Viṣṇu), ang baka, ang mga dwija (mga brāhmaṇa), ang Buwan, ang Araw, at ang mga diyos at iba pa, makinig, O pantas, sa mantrang ito; saka dapat simulan ang pagsisimula ng paggagamot.

Verse 13

ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः ऋषयश् चौषधिग्रामा भूतसङ्घाश् च पान्तु ते

Nawa’y si Brahmā, Dakṣa, ang mga Aśvin, si Rudra, si Indra, ang Daigdig, ang Buwan, ang Araw, ang Hangin at ang Apoy—kasama ang mga ṛṣi, ang mga pangkat ng halamang-gamot, at ang mga pulutong ng mga nilalang—ay magtanggol sa iyo.

Verse 14

रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते

Nawa’y ang lunas na ito ay maging para sa iyo gaya ng rasāyana para sa mga ṛṣi—gaya ng amṛta para sa mga diyos, at gaya ng sudhā, ang banal na ambrosia, para sa mga pinakadakilang nāga: isang tunay na gamot para sa iyo.

Verse 15

वातश्लेष्मातको देशो बहुवृक्षो बहूदकः अनूपड्तिबिख्यातो जाङ्गलस्तद्विवर्जितः

Ang pook na pinangingibabawan ng vāta at śleṣman (kapha) ay yaong maraming puno at sagana sa tubig; ito’y kilala bilang anūpa (mamasa-masa/latian). Ang jāṅgala (tuyot/maalinsangan) na pook ay kabaligtaran nito.

Verse 16

किञ्चिद्वृक्षोदको देशस् तथा साधारणः स्मृतः जाङ्गलः पित्तबहुलो मध्यः साधारणः स्मृतः

Ang pook na may kaunting puno at kaunting tubig ay itinuturing ding ‘sādhāraṇa’ (katamtaman). Ang jāṅgala (tuyot) na pook ay higit na nagpaparami ng pitta; ang ‘madhya’ (gitnang) pook ay itinuturing na sādhāraṇa (katamtaman).

Verse 17

रूक्ष्मः शीतश् चलो वायुः पित्तमुष्णं कटुत्रयम् स्थिराम्लस्निग्धमधुरं बलाशञ्च प्रचक्षते

Inilalarawan nila ang Vāyu (Vāta) bilang tuyo, malamig, at madaling gumalaw; ang Pitta bilang mainit at may katangiang kaugnay ng tatlong uri ng anghang; at ang Bala/Śleṣman (Kapha) bilang matatag, maasim, madulas/mahalumigmig, at matamis.

Verse 18

वृद्धिः समानैर् एतेषां विपरीतैर् विपर्ययः रसाः स्वाद्वम्ललवणाः श्लेष्मला वायुनाशनाः

Ang mga doṣa na ito ay dumarami dahil sa mga salik na kapareho ng kanilang uri, at nababaligtad (napapahupa) dahil sa mga salik na kabaligtaran. Ang lasang matamis, maasim, at maalat ay nagpapalakas ng kapha at nagpapahinahon ng vāta.

Verse 19

कटुतिक्तकषायाश् च वातलाः श्लेष्मनाशनाः कट्वम्ललवणा ज्ञेयास् तथा पित्तविवर्धनाः

Ang anghang, mapait, at mapakla (astringent) ay dapat maunawaang nagpapalala ng vāta at pumupuksa sa śleṣman (kapha). Gayundin, ang anghang, maasim, at maalat ay dapat kilalaning nagpaparami ng pitta.

Verse 20

तिक्तस्वादुकषायाश् च तथा पित्तविनाशनाः रसस्यैतद्गुणं नास्ति विपाकस्यैतदिष्यते

Ang mapait, matamis, at mapakla ay gayundin na pumupuksa sa pitta. Hindi ito itinuturing na katangian ng lasa (rasa) mismo; sa halip, itinuturing itong katangian ng pagbabagong matapos matunaw (vipāka).

Verse 21

वीर्योष्णाः कफवातघ्नाः शीताः पित्तविनाशनाः प्रभावतस् तथा कर्म ते कुर्वन्ति च सुश्रुत

Ang mga sangkap na mainit ang bisa (uṣṇa-vīrya) ay nagpapahupa ng kapha at vāta; ang mga sangkap na malamig ang bisa (śīta-vīrya) ay pumupuksa sa pitta. At dahil sa kanilang natatanging kapangyarihan (prabhāva), isinasagawa rin nila ang kani-kanilang tiyak na gawain, O Suśruta.

Verse 22

शिशिरे च वसन्ते च निदाघे च तथा क्रमात् चयप्रकोपप्रशमाः कफस्य तु प्रकीर्तिताः

Sa taglamig, sa tagsibol, at sa tag-init—ayon sa pagkakasunod—itinuturo ang mga yugto ng pag-iipon, paglala, at pagpayapa ng Kapha.

Verse 23

निदाघवर्षारात्रौ च तथा शरदि सुश्रुत चयप्रकोपप्रशमाः पवनस्य प्रकीर्तिताः

Sa mainit na panahon (nidāgha), sa tag-ulan (varṣā), sa gabi (rātri), at gayundin sa taglagas (śarad), inilarawan ni Suśruta ang pag-iipon, paglala, at pagpayapa ng Vāta (Pavana).

Verse 24

मेघकाले च शरदि हेमन्ते च यथाक्रमात् चयप्रकोपप्रशमास् तथा पित्तस्य कीर्तिताः

Para rin sa Pitta, ang sunud-sunod na kalagayan—pag-iipon, paglala, at pagpayapa—ay itinuturo na nagaganap sa panahong maulap, sa taglagas, at sa taglamig ayon sa pagkakasunod.

Verse 25

वर्षाद्यो विसर्गस्तु हेमन्ताद्यास् तथा त्रयः शिशिराद्यास् तथादानं ग्रीष्मान्ता ऋतवस्त्रयः

Ang tatlong panahon na nagsisimula sa tag-ulan ay tinatawag na “Visarga”; gayundin, ang tatlong nagsisimula sa Hemanta ay itinatakda rin bilang isang triad; at ang tatlong nagsisimula sa Śiśira ay tinatawag na “Ādāna”. Sa gayon, ang mga triad ng panahon ay binibilang hanggang sa magtapos sa Grīṣma.

Verse 26

सौम्यो विसर्गस्त्वादानमाग्नेयं परिकीर्तितम् वर्षादींस्त्रीनृतून् सोमश् चरन् पर्यायशो रसान्

Ang “Visarga” (pagpapalaya/pagkakaloob) ay ipinahahayag na Saumya (may katangiang lunar), samantalang ang “Ādāna” (pagkuha/pag-urong) ay ipinoproklamang Āgneya (may katangiang apoy). Si Soma, sa sunud-sunod na paglalakbay, ay tumatahak sa tatlong panahong nagsisimula sa tag-ulan at sa gayon ay tinatahak din ang mga rasa (diwa ng panahon) ayon sa wastong ayos.

Verse 27

जनयत्यम्ललवणमधुरांस्त्रीन् यथाक्रमम् शिशिरादीनृतूनर्कश् चरन् पर्ययशो रसान्

Habang ang araw ay dumaraan sa mga panahon na nagsisimula sa Śiśira (huling taglamig), sunod-sunod nitong nililikha ang tatlong lasa ayon sa wastong kaayusan: maasim, maalat, at matamis.

Verse 28

विवर्धयेत्तथा तिक्तकषायकटुकान् क्रमात् यथा रजन्यो वर्धन्ते वलमेकं हि वर्धते

Gayundin, dapat unti-unting dagdagan ang mapait (tikta), mapakla/astringent (kaṣāya), at maanghang (kaṭuka) na mga lasa, upang ang mga doṣa (mga humoral na salik ng katawan) ay tumaas nang may pagpipigil; sapagkat iisa lamang—ang lakas at tibay ng katawan—ang nararapat palaguin.

Verse 29

क्रमशो ऽथ मनुष्याणां हीयमानासु हीयते रात्रिभुक्तदिनानाञ्च वयसश् च तथैव च

Kaya nga, para sa tao, habang ang mga gabing at mga araw na lumipas na ay unti-unting nababawasan, gayon din ang haba ng buhay ay unti-unting kumukupas.

Verse 30

आदिमध्यावसानेषु कफपित्तसमीरणाः प्रकोपं यान्ति कोपादौ काले तेषाञ्चयः स्मृतः

Sa simula, gitna, at wakas (ng kaugnay na siklo ng panahon), ang kapha, pitta, at vāta (samīraṇa) ay nagiging pinalala; at sa unang yugto ng panahong iyon ng paglala, sinasabing nagaganap ang kanilang pag-iipon.

Verse 31

प्रकोपोत्तरके काले शमस्तेषां प्रकीर्तितः अदिभोजनतो विप्र तथा चाभोजनेन च

O brāhmaṇa, ipinahahayag na ang pagpapatahimik ng mga doṣa na iyon ay nagaganap sa panahong kasunod ng kanilang paglala—sa pamamagitan ng labis na pagkain, at gayundin sa pamamagitan ng hindi pagkain o pag-aayuno.

Verse 32

रोगा हि सर्वे जायन्ते वेगोदीरणधारणैः अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशावेकं पानेन पूरयेत्

Tunay, lahat ng karamdaman ay nagmumula sa sapilitang pagpapasigla o pagpigil sa likás na mga udyok ng katawan. Dapat punuin ang tiyan nang dalawang bahagi ay pagkain at isang bahagi ay inumin.

Verse 33

आश्रयं पवनादीनां तथैकमवशेषयेत् व्याधेर् निदानस्य तथा विपरीतमथौषधम्

Dapat tukuyin ang pinamamalagian (āśraya) ng vāta at ng iba pang doṣa; matapos suriin, piliin ang natitira bilang salik na mapagpasya. Gayundin sa karamdaman, dapat kilalanin ang sanhi (nidāna) at saka ilapat ang lunas (auṣadha) na salungat (viparīta) dito.

Verse 34

कर्तव्यमेतदेवात्र मया सारं प्रकीर्तितम् नाभेरूर्ध्वमधश् चैव गुदश्रोण्योस्तथैव च

Ito lamang ang dapat gawin dito; aking ipinahayag ang buod na mahalaga. (Ilapat ito) sa itaas at ibaba ng pusod, at gayundin sa bahagi ng puwit (anus) at sa balakang/pelbis.

Verse 35

बलाशपित्तवातानां देहे स्थानं प्रकीर्तितं तथापि सर्वगाश् चैते देहे वायुर्विशेषतः

Naipahayag na ang mga kinalalagyan sa katawan ng Bala (Śleṣman/kapha), Pitta, at Vāta; gayunman, ang mga ito’y lumalaganap sa buong katawan—lalo na ang Vāta, na pinakamasaklaw.

Verse 36

देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन्मनसः स्मृतम् कृशो ऽल्पकेशश् चपलो बहुवाग्विषमानलः

Sa gitna ng katawan, ang puso ang sinasabing luklukan ng isip (manas) na iyon. (Ang gayong tao) ay payat, kakaunti ang buhok, balisa, madaldal, at hindi pantay ang apoy ng pagtunaw (agni).

Verse 37

व्योमगश् च तथा स्वप्ने वातप्रकृतिरुच्यते अकालपलितः क्रोधी प्रस्वेदी मधुरप्रियः

Ang sinumang sa panaginip ay tila naglalakbay sa himpapawid ay sinasabing may likas na Vāta; siya’y maagang pumuputi ang buhok, madaling magalit, madaling pagpawisan, at mahilig sa matamis na lasa.

Verse 38

स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी पित्तप्रकृतिरुच्यते दृढाङ्गः स्थिरचित्तश् च सुप्रभः स्निग्धसूर्धजः

Ang sinumang kahit sa panaginip ay nakakakita ng maningning na tanawin na tila apoy ay sinasabing may likas na Pitta. Siya’y may matitibay na mga sangkap ng katawan, matatag ang isip, maliwanag ang kutis, at makintab na buhok at balbas.

Verse 39

शुद्धाम्बुदर्शी स्वप्ने च कफप्रकृतिको नरः तामसा राजसाश् चैव सात्विकाश् च तथा स्मृताः

Ang lalaking sa panaginip ay nakakakita ng dalisay na tubig ay sinasabing may likas na Kapha; at ang mga ganitong palatandaan sa panaginip ay nauunawaan din ayon sa tatlong guṇa: tāmasa, rājasika, at sāttvika.

Verse 40

मनुष्या मुनिर्शादूल वातपित्तकफात्मकाः रक्तपित्तं व्यवायाच्च गुरुकर्मप्रवर्तनैः

O tigre sa mga pantas, ang mga tao ay binubuo ng vāta, pitta, at kapha. Ang karamdaman na tinatawag na raktapitta (pagdurugo dahil sa nasirang dugo) ay lumilitaw dahil sa labis na pakikipagtalik at sa pagsasagawa ng mabibigat at nakapapagod na gawain.

Verse 41

कदन्नभोजनाद्वायुर्देहे शोकाच्च कुप्यति विदाहिनां तथोल्कानामुष्णान्नाध्वनिसेविनां

Sa katawan, ang Vāyu (Vāta) ay lumalala dahil sa pagkain ng mababang uri o di-angkop na pagkain, at dahil din sa dalamhati; gayundin sa mga kumakain ng nakapapasong o maanghang, sa mga nalalantad sa init o apoy, sa mga kumakain ng mainit na pagkain, at sa mga labis maglakbay.

Verse 42

पित्तं प्रकोपमायाति भयेन च तथा द्विज अत्यम्बुपानगुर्वन्नभोजिनां भुक्तशायिनाम्

O ikaw na dalawang-ulit na isinilang (dvija), ang pitta ay lumalala dahil sa takot; gayundin sa mga umiinom ng labis na tubig, kumakain ng mabibigat na pagkain, at agad na humihiga matapos kumain.

Verse 43

श्लेकेष्माप्रकोपमायाति तथा ये चालसा जनाः वाताद्युत्थानि रोगाणि ज्ञात्वा शाम्यानि लक्षणैः

Gayundin, ang śleṣman/kapha (plema) ay lumalala sa mga taong tamad; at kapag nakilala ang mga sakit na nagmumula sa vāta at iba pang doṣa, dapat itong payapain sa pamamagitan ng paggamot ayon sa kani-kanilang natatanging palatandaan.

Verse 44

अस्थिभङ्गः कषायत्वमास्ये शुष्कास्यता तथा जृम्भणं लोमहर्षश् च वातिकव्याधिलक्षणम्

Pakiramdam na tila nababali ang mga buto, mapaklang (astringent) lasa sa bibig, pagkatuyo ng bibig, paulit-ulit na paghikab, at pangingilabot—ito ang mga katangiang palatandaan ng mga karamdamang uri ng vāta.

Verse 45

नखनेत्रशिराणान्तु पीतत्वं कटुता मुखे तृष्णा दाहोष्णता चैव पित्तव्याधिनिदर्शनम्

Pagkadilaw ng mga kuko, mata, at mga ugat, maanghang (mapait-anghang) na lasa sa bibig, uhaw, pakiramdam na nasusunog, at labis na init—ito ang mga palatandaang nagpapahiwatig ng mga sakit na mula sa pitta na lumabis.

Verse 46

आलस्यञ्च प्रसेकश् च गुरुता मधुरास्यता उष्णाभिलाषिता चेति श्लैष्मिकव्याधिलक्षणम्

Panghihina o katamaran, labis na paglalaway, pakiramdam ng kabigatan, tamis sa bibig, at pagnanais sa init—ito ang mga katangiang palatandaan ng karamdamang nagmumula sa kapha (śleṣma).

Verse 47

स्निग्धोष्णमन्नमभ्यङ्गस्तैलपानादि वातनुत् आज्यं क्षीरं सिताद्यञ्च चन्द्ररश्म्यादि पित्तनुत्

Ang pagkaing mamantika at mainit, pagmamasahe ng langis, at mga hakbang gaya ng pag-inom ng langis ay nagpapahupa sa Vāta. Ang ghee, gatas, asukal at mga katulad nito, at mga pampalamig gaya ng liwanag ng buwan at kahalintulad na mga pamamaraang pampalamig, ay nagpapahupa sa Pitta.

Verse 48

सक्षौद्रं त्रिफलातैलं व्यायामादि कफापहम् सर्वरोगप्रशान्त्यै स्यद्विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम्

Ang langis ng Triphala na hinaluan ng pulot, kasama ang ehersisyo at mga kaugnay na hakbang, ay nag-aalis ng Kapha. Para sa pagpapatahimik ng lahat ng karamdaman, itinatakda rin ang pagninilay sa Viṣṇu at ang pagsamba sa Kanya.