Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

बाणयुद्धम्, हरिहरसंवादः, ज्वरप्रकरणम्, अनिरुद्धमोचनम्

Bāṇa’s War, the Jvara Episode, Hari–Hara Dialogue, and Aniruddha’s Release

तत् प्रसीदाभयं दत्तं बाणस्यास्य मया प्रभो तत् त्वया नानृतं कार्यं यन् मया व्याहृतं वचः

tat prasīdābhayaṃ dattaṃ bāṇasyāsya mayā prabho tat tvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yan mayā vyāhṛtaṃ vacaḥ

เพราะฉะนั้น ขอพระองค์ทรงเมตตาเถิด พระผู้เป็นเจ้า ข้าพเจ้าได้ประทานความไร้ภัยแก่พาณะผู้นี้แล้ว ขออย่าให้ถ้อยคำที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้ต้องกลายเป็นเท็จเพราะพระองค์

तत्therefore/that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
प्रसीदbe gracious
प्रसीद:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√सद् (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद
अभयम्fearlessness, protection
अभयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
दत्तम्given
दत्तम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदत्त (√दा, धातु)
Formकृदन्त (क्त, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘अभयम्’ इत्यस्य विशेषणम् (given)
बाणस्यof Bāṇa
बाणस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन
अस्यof this (one)
अस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
मयाby me
मया:
Karana/Karta (Agent-instrument/तृतीया)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
प्रभोO Lord
प्रभो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन
तत्that (promise)
तत्:
Karma/Pratipadya (Object/topic/विषय)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
त्वयाby you
त्वया:
Karana/Karta (Agent-instrument/तृतीया)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
अनृतम्false/untrue
अनृतम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (कार्यं)
कार्यम्(it) should be done
कार्यम्:
Karta (Predicate nominal/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकार्य (√कृ, धातु; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त-प्रातिपदिक (ण्यत्/यत्-प्रत्ययार्थः ‘to be done’); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
मयाby me
मया:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; सर्वनाम
व्याहृतम्uttered/spoken
व्याहृतम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-आ-√हृ (धातु; ‘to utter’)
Formकृदन्त (क्त, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वचः’ इत्यस्य विशेषणम्
वचःword(s), statement
वचः:
Karma/Pratipadya (Object/topic/विषय)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Lord Shiva (addressing Sri Krishna/Vishnu)

S
Shiva
K
Krishna
V
Vishnu
B
Bāṇāsura

FAQs

In this verse, abhaya functions as a divine protection-boon; Shiva asks Krishna to honor it so that a god’s spoken promise remains truthful and dharmic.

The verse treats a deity’s utterance as binding; Shiva insists his declared protection should not become “anṛta,” highlighting cosmic governance through truth and vow.

Krishna stands as the supreme arbiter who can defeat adharma yet still preserve the moral structure of the cosmos by respecting righteous boons and maintaining satya (truth).