Next Verse

Varaha Purana 87.1 — Adhyaya 87, Shloka 1

Description of Krauñcadvīpa: its mountains, regions, rivers, and encircling ocean

रुद्र उवाच । अथ क्रौञ्चं भवति चतुर्थं कुशद्वीपाद् द्विगुणमानतः समुद्रः क्रौञ्चेन द्विगुणेनावृतः । तस्मिंश्च सप्तैव प्रधानपर्वताः । प्रथमः कौञ्चो विद्युर्लतो रैवतो मानसः सैव पावकः । तथैवान्धकारः सैवाच्छोदकः । देवावृत्तो स च सुरापो भण्यते । ततो देविष्ठः स एव काञ्चनशृङ्गो भवति । देवनन्दात्परो गोविन्दः, द्विविन्द इति । ततः पुण्डरीकः सैव तोषाशयः । एते सप्त रत्नमयाः पर्वताः क्रौञ्चद्वीपे व्यवस्थिताः । सर्वे च परस्परेणोच्छ्रयाः । तत्र वर्षाणि तथा क्रौञ्चस्य कुशलो देशः सैव माधवः स्मृतः वामनस्य मनोऽनुगः सैव संवर्तकस्ततोऽष्णवान् सोमप्रकाशः । ततः पावकः सैव सुदर्शनः । तथा चान्धकारः सैव सम्मोहः । ततो मुनिदेशः स च प्रकाशः । ततो दुन्दुभिः सैवानर्थ उच्यते । तत्रापि सप्तैव नद्यः

rudra uvāca | atha krauñcaṃ bhavati caturthaṃ kuśadvīpād dviguṇamānataḥ samudraḥ krauñcena dviguṇenāvṛtaḥ | tasmiṃś ca saptaiva pradhānaparvatāḥ | prathamaḥ kauñco vidyullato raivato mānasaḥ saiva pāvakaḥ | tathaivāndhakāraḥ saivācchodakaḥ | devāvṛtto sa ca surāpo bhaṇyate | tato deviṣṭhaḥ sa eva kāñcanaśṛṅgo bhavati | devanandātparo govindaḥ, dvivinda iti | tataḥ puṇḍarīkaḥ saiva toṣāśayaḥ | ete sapta ratnamayāḥ parvatāḥ krauñcadvīpe vyavasthitāḥ | sarve ca paraspareṇocchrāyāḥ | tatra varṣāṇi tathā krauñcasya kuśalo deśaḥ saiva mādhavaḥ smṛtaḥ vāmanasya mano'nugaḥ saiva saṃvartakas tato'ṣṇavān somaprakāśaḥ | tataḥ pāvakaḥ saiva sudarśanaḥ | tathā cāndhakāraḥ saiva saṃmohaḥ | tato munideśaḥ sa ca prakāśaḥ | tato dundubhiḥ saivānartha ucyate | tatrāpi saptaiva nadyaḥ

พระรุทระตรัสว่า: “บัดนี้ทวีปชื่อเคราญจะเป็นทวีปที่สี่ มีขนาดกว้างใหญ่เป็นสองเท่าของกุศทวีป และถูกโอบล้อมด้วยมหาสมุทรชื่อเคราญจะซึ่งมีขนาดเป็นสองเท่า (ของทวีปนั้น) ภายในมีภูเขาประธานเจ็ดลูก คือ กุญจะเป็นลูกแรก วิทยุลลตา ไรวตะ มานสะ ปาวกะ อันธการะ และอัจโฉทกะ อีกทั้งมีชื่อเดวาวฤตตะ ซึ่งเรียกว่าสุราปะ ต่อมามีเดวิษฐะซึ่งเป็นกาญจนศฤงคะ ถัดจากเทวนันทะมีโควินทะ เรียกว่าทวิวินทะ แล้วมีปุณฑรีกะ และโทษาศยะ ภูเขาเจ็ดประการอันประดุจรัตนะเหล่านี้ตั้งอยู่ในเคราญจทวีป ต่างสูงเด่นสัมพันธ์กัน และยังมีการกล่าวถึงแคว้น (วรรษะ) คือ กุศลเทศ มาธวะ มโนอนุคะของวามนะ สังวรรตกะ อัษณวาน โสมประภาสะ ต่อมาปาวกะซึ่งเรียกว่าสุทรรศนะ และอันธการะซึ่งเรียกว่าสัมโมหะ แล้วมุนิเทศซึ่งเรียกว่าประภาสะ ต่อมาทุนทุภิซึ่งเรียกว่าอนรรถ ที่นั่นยังมีแม่น้ำเจ็ดสายด้วย”

रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
क्रौञ्चम्Krauñca (dvīpa)
क्रौञ्चम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चतुर्थम्the fourth
चतुर्थम्:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal adjective)
कुशद्वीपात्from Kuśadvīpa
कुशद्वीपात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootकुशद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान (from)
द्विगुणमानतःin (its) measure, twice (as much)
द्विगुणमानतः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootद्विगुण + मानतस् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formअव्ययीभावसमास; तसिल्-प्रत्ययार्थ (in measure/with respect to extent)
समुद्रःocean
समुद्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रौञ्चेनby/with Krauñca (dvīpa)
क्रौञ्चेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
द्विगुणेनtwice (in extent)
द्विगुणेन:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्विगुण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; परिमाणविशेषण
आवृतःis surrounded
आवृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्मिन्in that (dvīpa)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
सप्तseven
सप्त:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
प्रधानपर्वताःprincipal mountains
प्रधानपर्वताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रधान + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय: ‘प्रधानाः पर्वताः’
प्रथमःthe first
प्रथमः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक
कौञ्चःKauñca (name)
कौञ्चः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकौञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विद्युर्लतःVidyullatā (Lightning-creeper)
विद्युर्लतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविद्युल्लता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय: ‘विद्युत्-लता’
रैवतःRaivata
रैवतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरैवत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मानसःMānasa
मानसः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति/Resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
पावकःPāvaka
पावकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (likewise)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अन्धकारःAndhakāra
अन्धकारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति/Resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अच्छोदकःAcchodaka
अच्छोदकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअच्छोदक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘अच्छः उदकः यस्य/अच्छम् उदकम्’ (clear-water)
देवावृत्तःgod-surrounded
देवावृत्तः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदेव + आवृत्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘आवृत्त’; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘देवैः आवृत्तः/देवेन आवृत्तः’ (surrounded by gods)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
सुरापःSurāpa (name)
सुरापः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुराप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भण्यतेis called
भण्यते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभण् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): ‘is called’
ततःthen/thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/अनुक्रमार्थ (thereafter/from that)
देविष्ठःmost excellent
देविष्ठः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदेविष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इष्ठ-प्रत्यय (superlative): ‘most divine/excellent’
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
काञ्चनशृङ्गःKāñcanaśṛṅga (Golden-peaked)
काञ्चनशृङ्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाञ्चन + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘काञ्चनं शृङ्गं यस्य/काञ्चनशृङ्गः’ (golden-peaked)
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन
देवनन्दात्from Devananda
देवनन्दात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootदेवनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (from); समास: देव + नन्द
परःbeyond/next
परः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गोविन्दःGovinda
गोविन्दः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगोविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्विविन्दःDvivinda
द्विविन्दः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्विविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)
इतिthus/so called
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/नामनिर्देश (quotative)
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमार्थ
पुण्डरीकःPuṇḍarīka
पुण्डरीकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुण्डरीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
तोषाशयःToṣāśaya
तोषाशयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतोष + आशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘तोषस्य आशयः’
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
सप्तseven
सप्त:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक
रत्नमयाःmade of jewels
रत्नमयाः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootरत्न + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तद्धित ‘मयट्’ (made of); समास: ‘रत्नमय’
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
क्रौञ्चद्वीपेin Krauñcadvīpa
क्रौञ्चद्वीपे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘क्रौञ्चस्य द्वीपः’
व्यवस्थिताःare situated
व्यवस्थिताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भावे कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘standing/placed’
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
परस्परेणmutually/with one another
परस्परेण:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; परस्पर-शब्द (mutual)
उच्छ्रयाःlofty (in relation)
उच्छ्रयाः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘elevated/lofty’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
वर्षाणिregions (varṣas)
वर्षाणि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (regions/years) context: regions (varṣa-divisions)
तथाalso
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; ‘also/likewise’
क्रौञ्चस्यof Krauñca
क्रौञ्चस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
कुशलःauspicious/prosperous
कुशलः:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देशःregion/country
देशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
माधवःMādhava (name)
माधवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमाधव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
स्मृतःis called/remembered as
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘is remembered/called’
वामनस्यof Vāmana
वामनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मनःmind
मनः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अनुगःfollowing/attending
अनुगः:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘following’
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
संवर्तकःSaṃvartaka
संवर्तकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंवर्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमार्थ
अष्णवान्Aṣṇavān
अष्णवान्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअष्णवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having stones/pebbles’ (name-like)
सोमप्रकाशःSomaprakāśa
सोमप्रकाशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसोम + प्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘सोमस्य प्रकाशः’
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
पावकःPāvaka
पावकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
सुदर्शनःSudarśana
सुदर्शनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुदर्शन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘सु-दर्शनः’ (good to see)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
अन्धकारःAndhakāra
अन्धकारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
सम्मोहःSaṃmoha
सम्मोहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसम्मोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
मुनिदेशःMunideśa
मुनिदेशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमुनि + देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मुनेः देशः’
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
प्रकाशःPrakāśa
प्रकाशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
दुन्दुभिःDundubhi
दुन्दुभिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
अनर्थःAnartha
अनर्थः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअनर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि (passive): ‘is said/called’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक अव्यय (also/even)
सप्तseven
सप्त:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Rudra

Varaha Avatara Context: {"is_varaha_focus":false}

Bhu Devi Dialogue: {"is_dialogue":true,"speaker_role":"instructor","bhu_devi_state":"curious"}

Mathura Mandala: {"is_mathura_related":false}

Dharma Shastra: {"has_dharma_rule":false}

Vrata Mahatmya: {"has_vrata":false}

Cosmic Boar Symbolism: {"has_symbolism":false}

Philosophical Teaching: {"has_teaching":true,"teaching_type":"cosmological order (ṛta)","core_concept":"The world is intelligible through layered correspondences—dvīpa, ocean, mountain, varṣa—revealed by divine testimony (Rudra).","practical_application":"Cultivate contemplative ‘cosmic orientation’ (lokasaṃsthā-jñāna) that supports dharma by situating human life within a larger ordered cosmos."}

Subject Matter: ["Cosmology","Geography","Ancient Toponymy"]

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: mythic continent and encircling ocean

Related Themes: 87.87.2 (seven rivers of Krauñcadvīpa); 88.88.2 (progression to later dvīpas and oceans)

Visual Art Cues: {"scene_description":"A cosmic map-like tableau: Krauñcadvīpa encircled by its ocean, with seven jewel mountains rising in graded heights and named regions laid out like petals or bands.","item_prompts":["circular dvīpa ring","encircling ocean labeled Krauñca","seven gem-like mountains with distinct colors","inscribed name-banners for varṣas","Rudra as narrator-sage figure indicating the map"],"kerala_mural_prompt":"Kerala mural style: Rudra seated as teacher with palm-leaf manuscript; behind him a stylized concentric cosmographic diagram of Krauñcadvīpa, jewel mountains in saturated mineral colors, bold outlines, flat decorative oceans.","tanjore_prompt":"Tanjore style: central cosmographic mandala of Krauñcadvīpa with raised gesso and gold-leaf borders; jewel mountains rendered as embossed gem forms; Rudra in a side medallion with ornate jewelry.","mysore_prompt":"Mysore style: delicate linework cosmography with soft shading; labeled mountains/varṣas in Devanāgarī-style cartouches; Rudra in calm teaching posture with subtle halo.","pahari_prompt":"Pahari style: lyrical hill forms as ‘mountains’ within a circular island; bright but gentle palette; Rudra as storyteller on a terrace-like cloud, pointing toward the concentric world-map."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"measured, descriptive, contemplative","suggested_raga":"Mālkauns","pace":"medium-slow","voice_tone":"clear, didactic, steady"}

C
Classical Literature
P
Purāṇic Cosmography
A
Ancient Geography

FAQs

It is a dense cosmographic register of place-names (mountains and varṣas) and proportional measures, valuable for digital gazetteers and comparative Purāṇic geography.

Krauñcadvīpa (a Purāṇic dvīpa) with its named mountains and regions; these are mytho-geographic entities rather than securely modern-identifiable sites.

No explicit ethical instruction; the passage functions as cosmographic documentation and classification.

Ask anything about this verse

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App