Previous Verse
Next Verse

Varaha Purana 41.5 — Adhyaya 41, Shloka 5

Rite of the Varāha Dvādaśī Vow and an Exemplary Narrative on Expiation for Brahmin-Slaying

सर्वज्ञायेति कण्ठं तु प्रजानां पतये शिरः । प्रद्युम्नायेति च भुजौ दिव्यास्त्राय सुदर्शनम् । अमृतोद्भवाय शङ्खं तु एष देवर्चने विधिः ॥ ४१.५ ॥

sarvajñāyeti kaṇṭhaṃ tu prajānāṃ pataye śiraḥ | pradyumnāyeti ca bhujau divyāstrāya sudarśanam | amṛtodbhavāya śaṅkhaṃ tu eṣa devārcane vidhiḥ || 41.5 ||

กำหนดว่า ‘สรรพชญายะ’ ที่ลำคอ; ‘ประชานัง ปตเย’ ที่พระเศียร; ‘ประทยุมน์นายะ’ ที่พระกร; ที่อาวุธทิพย์คือจักรสุทรรศนะ; และว่า ‘อมฤโตทภวายะ’ ที่สังข์ นี่คือวิธีบูชาเทพ

सर्वज्ञायto/for the Omniscient (Sarvajña)
सर्वज्ञाय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative—address/for)
TypeNoun
Rootसर्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन (Singular); कर्मधारय (सर्वं जानाति/सर्वज्ञः)
इतिthus
इति:
Nipata (निपात/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)
कण्ठम्the throat
कण्ठम्:
Karma (कर्म/Object—touched/assigned)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
तुand/then
तु:
Nipata (निपात/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विशेष (particle)
प्रजानाम्of creatures/of subjects
प्रजानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)
पतयेto/for the lord
पतये:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative—address/for)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन (Singular)
शिरःthe head
शिरः:
Karma (कर्म/Object—touched/assigned)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
प्रद्युम्नायto/for Pradyumna
प्रद्युम्नाय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative—address/for)
TypeNoun
Rootप्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन (Singular)
इतिthus
इति:
Nipata (निपात/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)
and
:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
भुजौthe two arms
भुजौ:
Karma (कर्म/Object—touched/assigned)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), द्विवचन (Dual)
दिव्यास्त्रायto/for the divine weapon
दिव्यास्त्राय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative—address/for)
TypeNoun
Rootदिव्य + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन (Singular); कर्मधारय (दिव्यम् अस्त्रम्)
सुदर्शनम्Sudarśana (discus)
सुदर्शनम्:
Karma (कर्म/Object—touched/assigned)
TypeNoun
Rootसु + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); कर्मधारय (सु-दर्शनम्)
अमृतोद्भवायto/for Amṛtodbhava (nectar-born)
अमृतोद्भवाय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative—address/for)
TypeNoun
Rootअमृत + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (अमृतस्य उद्भवः)
शङ्खम्the conch
शङ्खम्:
Karma (कर्म/Object—touched/assigned)
TypeNoun
Rootशङ्ख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
तुindeed/then
तु:
Nipata (निपात/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विशेष (particle)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
देव-अर्चनेin deity-worship
देव-अर्चने:
Adhikarana (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootदेव + अर्चन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (देवस्य अर्चनम्)
विधिःrule/procedure
विधिः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

Varāha

Varaha Avatara Context: {"is_varaha_focus":false,"aspect_highlighted":"None","boar_form_detail":"None","earth_interaction":"None"}

Bhu Devi Dialogue: {"is_dialogue":false,"speaker_role":"instructor","bhu_devi_state":"None","key_question":"None"}

Mathura Mandala: {"is_mathura_related":false,"specific_site":"None","parikrama_context":"None","krishna_connection":"प्रद्युम्न-नाम (व्यूह-तत्त्व) कृष्णपरम्परायां प्रसिद्धम्; किन्तु मथुरा-स्थल-सम्बन्धो न।"}

Dharma Shastra: {"has_dharma_rule":true,"topic":"None","instruction_summary":"देवर्चने अङ्गन्यासः—‘सर्वज्ञ’ कण्ठे, ‘प्रजानां पतिः’ शिरसि, ‘प्रद्युम्न’ भुजयोः; सुदर्शन-चक्रे ‘दिव्यास्त्र’ भावः, शङ्खे ‘अमृतोद्भव’ इति विन्यासः।","karmic_consequence":"सम्यग्न्यासेन मन्त्रशक्त्यावाहनं, आयुध-देवता-सम्प्रतिष्ठा; अव्यवस्थित-न्यासे पूजाफल-न्यूनता।"}

Vrata Mahatmya: {"has_vrata":false,"vrata_name":"None","tithi_month":"None","promised_fruit":"None"}

Cosmic Boar Symbolism: {"has_symbolism":true,"symbolic_interpretation":"अङ्ग-आयुध-न्यासः ‘ईश्वरस्य सर्वज्ञत्व-ईश्वरत्व-व्यापकत्व’ प्रतिपादनम्; आयुधानि धर्मरक्षण-शक्तयः—सुदर्शनं विवेक/कालचक्र, शङ्खः प्राण/ओंकार-नाद।","yajna_varaha_imagery":"कण्ठ=वाक्/मन्त्र (सर्वज्ञ), शिरः=ईश्वरत्व (प्रजानां पतिः), भुजौ=पालन-शक्ति (प्रद्युम्न), चक्र=ऋत-रक्षा/काल, शङ्ख=अमृत-समुद्भव/मङ्गलनाद।","vedantic_connection":"नाम-रूप-उपासनया अन्तःकरण-शुद्धिः; आयुध-न्यासः ‘शक्ति-शक्तिमान्’ अभेद-भावः, उपासकस्य रक्षण-विश्वासः।"}

Philosophical Teaching: {"has_teaching":true,"teaching_type":"उपासना-तत्त्व","core_concept":"भगवतः ज्ञान-ईश्वर्य-शक्ति-रक्षा-तत्त्वानि नाम-आयुध-न्यासेन साधके प्रतिष्ठाप्यन्ते।","practical_application":"पूजायां कण्ठ-शिरो-भुज-आयुधेषु निर्दिष्ट-नामानि जपन् अङ्गन्यासं सम्यक् कुर्यात्।"}

Subject Matter: ["Ritual Studies","Iconography","Mantra and Nyāsa","Vaishnava Theology"]

Primary Rasa: भक्ति

Secondary Rasa: वीर

Type: ritual-space (देवालय/गृहपूजा)

Related Themes: 41.41.4 (पूर्वाङ्गन्यासः); 41.41.3 (अच्युतार्चन)

Visual Art Cues: {"scene_description":"हरि-प्रतिमायां कण्ठ-शिरो-भुजेषु न्यास; सुदर्शनचक्रं व शङ्खं विशेष-दीप्त्या दर्शिते, पूजकः मन्त्रजपं कुर्वन्।","item_prompts":["हरि-प्रतिमा चतुर्भुजा","सुदर्शनचक्र-प्रभामण्डल","शङ्खः","कण्ठ-शिरो-भुज-न्यासमुद्रा","जपमाला/घण्टा"],"kerala_mural_prompt":"केरल-म्यूरल; चतुर्भुज-हरिः, चक्र-शङ्खयोः तेजः, पूजकः अङ्गन्यास-क्रमेण, गाढ-रङ्ग-समन्वयः।","tanjore_prompt":"तञ्जावूर; स्वर्णपत्र-दीप्ति, चक्र-शङ्खयोः उन्नत-उभार, हरि-मुकुट-विशेष, मन्त्रन्यास-क्षणः।","mysore_prompt":"मैसूर; सूक्ष्म-आभरण, आयुध-रेखांकन-स्वच्छ, शान्त-भक्ति-परिवेशः।","pahari_prompt":"पहाड़ी; उज्ज्वल-रङ्ग, चक्र-शङ्ख-प्रतीक-प्रधान, लघु-न्यास-दृश्यं।"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"रक्षात्मक-भक्ति","suggested_raga":"दुर्गा","pace":"मध्यम","voice_tone":"स्थिर-गम्भीर"}

C
Classical Literature
P
Purāṇic Ritual
V
Vaiṣṇavism
S
Sanskrit Manuscript Studies

FAQs

It documents a standardized devotional-ritual technique (nyāsa-like assignment of names/mantras to body parts and emblems) characteristic of later Purāṇic and Āgamic worship systems, useful for tracing the history of Vaiṣṇava liturgical practice.

No geographic location is specified in this verse; the content is procedural and iconographic rather than topographical.

The verse presents a philosophical instruction of disciplined, methodical practice in worship—emphasizing ordered attention and ritual precision rather than a moral injunction directed toward social conduct.

AI

Ask anything about this verse

Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App