Adhyaya 12: Supratīka’s Hymn to Rāma and the Granting of a Boon through Divine Manifestation
Rāma-stutiḥ Supratīkasya darśana-vara-pradānam ca
Stotra-Theology and Soteriological Narrative (Bhakti-oriented instruction)
วราหะเล่าแก่ปฤถิวีถึงเหตุการณ์ของพระเจ้าสุปรตีคะ เมื่อทรงทราบว่าพระโอรสถูกเผาด้วยรถางคัคคิ (ไฟแห่งจักร) ก็ทรงโศกเศร้าอย่างใคร่ครวญและหันไปพึ่งภักติ เรื่องราวยกย่องพระวิษณุในนาม “ราม” (เกี่ยวเนื่องกับจิตรากูฏ) โดยสุปรตีคะสรรเสริญว่าพระองค์เป็นฐานแห่งธาตุ อินทรีย์ และคุณะ เป็นหลักค้ำจุนโลก และการระลึกถึงพระองค์ (สมรณะ) เปรียบดังแพ/เรือข้ามมหาสมุทรแห่งทุกข์ เมื่อทรงพอพระทัย พระผู้เป็นเจ้าทรงสำแดงรูปและประทานพรให้ขอ สุปรตีคะขอ “ลยะ” คือการหลอมรวมสู่รูปสูงสุดและบรรลุโมกษะ วราหะปิดท้ายด้วยการชี้ว่าคำบรรยายการสร้างโลกในปุราณะกว้างใหญ่เกินคณานับและการนับย่อมมีขอบเขต
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 12
Verse 1
श्रीवराह उवाच । ततः पुत्रं रथाङ्गाग्निदग्धं श्रुत्वा नृपोत्तमः । सुप्रतीकः प्रतीतात्मा चिन्तयामास पार्थिवः । तस्य चिन्तयतस्त्वेवं तदा बुद्धिरजायत ॥ १२.१ ॥
ศรีวราหะตรัสว่า—ครั้นแล้ว เมื่อได้ยินว่าพระโอรสถูกเผาด้วยไฟแห่งจักร (รถางคะ) พระราชาผู้ประเสริฐสุประตีกะ ผู้มีจิตมั่นคง ก็จมอยู่ในความครุ่นคิด ครั้นกำลังครุ่นคิดอยู่นั้นเอง ก็เกิดความดำริแน่วแน่ขึ้นในพระทัย
Verse 2
चित्रकूटे गिरौ विष्णुः सदा रामेति कीर्त्यते । ततोऽहं रामसंज्ञेन नाम्ना स्तौमि जगत्पतिम् ॥ १२.२ ॥
ณ ภูเขาจิตรกูฏ พระวิษณุทรงได้รับการสรรเสริญอยู่เสมอด้วยพระนามว่า “รามะ” ดังนั้นข้าพเจ้าจึงสรรเสริญพระผู้เป็นเจ้าแห่งโลกด้วยนาม “รามะ” นั้น
Verse 3
सुप्रतीक उवाच । नमामि रामं नरनाथमच्युतं कविं पुराणं त्रिदशारिनाशनम् । शिवस्वरूपं प्रभवं महेश्वरं सदा प्रपन्नार्तिहरं धृतश्रियम् ॥ १२.३ ॥
สุประตีกะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าขอนอบน้อมแด่พระราม—อจยุตะ ผู้เป็นนรนาถ; ฤษีผู้รู้ ผู้โบราณ ผู้ทำลายศัตรูแห่งเทพ; ผู้มีสภาวะแห่งศิวะ เป็นบ่อเกิด เป็นมหेशวร; ผู้ขจัดความทุกข์ของผู้พึ่งพิงเสมอ และทรงไว้ซึ่งศรีอันมั่นคง”
Verse 4
भवान् सदा देव समस्ततेजसां करोषि तेजांसि समस्तरूपधृक् । क्षितौ भवान् पञ्चगुणस्तथा जले चतुःप्रकारस्त्रिविधोऽथ तेजसि । द्विधाऽथ वायौ वियति प्रतिष्ठितो भवान् हरे शब्दवपुः पुमानसि ॥ १२.४ ॥
โอ้เทวะ พระองค์ทรงบันดาลและเผยแผ่เดช (เตชัส) ของสรรพผู้รุ่งเรืองอยู่เสมอ และทรงสวมรับทุกสภาวรูป. ในปฐวีทรงมีคุณห้า ในอปทรงมีคุณสี่ ในเตชัส/อัคนีทรงมีคุณสาม ในวายุทรงมีคุณสอง; และเมื่อประดิษฐานในอากาศ—โอ้หริ—พระองค์คือบุรุษผู้มีสรีระเป็นเสียง (ศัพท)
Verse 5
भवान् शशी सूर्यहुताशनोऽसि त्वयि प्रलीनं जगदेतदुच्यते । भवत्प्रतिष्ठं रमते जगत् यतः स्तुतोऽसि रामेति जगत् प्रतिष्ठितम् ॥ १२.५ ॥
พระองค์คือพระจันทร์ พระอาทิตย์ และหุตาศนะ (ไฟบูชายัญ). กล่าวกันว่าโลกทั้งปวงนี้ย่อมลับสลายรวมลงในพระองค์. เพราะโลกอาศัยพระองค์เป็นที่ตั้งมั่นและดำรงอยู่ จึงสรรเสริญพระองค์ว่า “รามะ”; โลกตั้งอยู่ในพระองค์เอง
Verse 6
भवार्णवे दुःखतरोर्मिसङ्कुले तथाक्षमाणाग्रहणेऽतिभीषणे । न मज्जति त्वत्स्मरणप्लवो नरः स्मृतोऽसि रामेति तथा तपोवने ॥ १२.६ ॥
ในมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏ—อัดแน่นด้วยคลื่นดุจพฤกษาแห่งทุกข์ และน่ากลัวยิ่งด้วยการฉกฉวยอันไม่ยอมผ่อน—ผู้ใดมีแพคือการระลึกถึงพระองค์ ผู้นั้นย่อมไม่จม. ดังนั้นแม้ในป่าตบะก็ทรงถูกระลึกว่า “รามะ”
Verse 7
वेदेषु नष्टेषु भवांस्तथा हरे करोषि मात्स्यं वपुरात्मनः सदा । युगक्षये रञ्जितसर्वदिङ्मुखो भवांस्तथाग्निर्बहुरूपधृग्विभो ॥ १२.७ ॥
โอ้พระหริ! เมื่อพระเวทสูญหาย พระองค์ทรงอวตารเป็นมัตสยะ (ปลา) ซ้ำแล้วซ้ำเล่า. ครั้นสิ้นยุค พระองค์ทรงเป็นเพลิงอันสว่างไสว หันพระพักตร์สู่ทุกทิศและส่องสว่างทั่วทิศา โอ้ผู้ทรงฤทธิ์ ผู้ทรงหลายรูป.
Verse 8
कौर्मं तथा ते वपुरास्थितः सदा युगे युगे माधव तोयमन्थने । न चान्यदस्तीति भवत्समं क्वचिज्जनार्दनाद्यः स्वयं भूतमुत्तमम् ॥ १२.८ ॥
โอ้พระมาธวะ! ในทุกยุคทุกสมัย คราวกวนเกษียรสมุทร พระองค์ทรงสถิตในกูรมาวตาร (เต่า) เสมอ. โอ้พระชนารทนะ! ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนพระองค์ ณ ที่ใดเลย; พระองค์ทรงเป็นปฐมะ และทรงเป็นภาวะสูงสุดด้วยพระองค์เอง.
Verse 9
त्वया ततम् विश्वमिदं महात्मन् स्वकाखिलान् वेद दिशश्च सर्वाः । कथं त्वमाद्यं परमं तु धाम विहाय चान्यं शरणं व्रजामि ॥ १२.९ ॥
โอ้มหาตมัน! จักรวาลทั้งสิ้นนี้แผ่ซ่านด้วยพระองค์; สิ่งทั้งปวงอันเป็นของพระองค์โดยครบถ้วน และทิศทั้งหลายทั้งหมด พระองค์ทรงรู้. พระองค์ทรงเป็นปฐมะและเป็นพระธามอันสูงสุด; ข้าพเจ้าจะละพระองค์แล้วไปพึ่งที่อื่นได้อย่างไร?
Verse 10
भवान् एकः पूर्वम् आसीत् ततश्च त्वत्तो मही सलिलं वह्निरुच्चैः । वायुस् तथा खं च मनोऽपि बुद्धि-श्चेतोगुणास्तत्प्रभवं च सर्वम् ॥ १२.१० ॥
ในปฐมกาลมีเพียงพระองค์ผู้เดียว; ต่อมาจากพระองค์จึงบังเกิดแผ่นดิน น้ำ ไฟอันลุกสูง ลม และอากาศ. อีกทั้งจิต (มโน) ปัญญา คุณแห่งจิต และสรรพสิ่งที่เกิดจากสิ่งเหล่านั้น ล้วนมีที่มาจากพระองค์.
Verse 11
त्वया ततं विश्वमिदं समस्तं सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे । समस्तविश्वेश्वर विश्वमूर्ते सहस्रबाहो जय देव देव । नमोऽस्तु रामाय महानुभाव ॥ १२.११ ॥
จักรวาลทั้งสิ้นนี้แผ่ซ่านโดยพระองค์อย่างครบถ้วน; ตามความเข้าใจของข้าพเจ้า พระองค์ทรงเป็นปุรุษะนิรันดร์. โอ้พระผู้เป็นเจ้าแห่งสรรพโลก โอ้ผู้เป็นรูปแห่งจักรวาล โอ้ผู้มีพันกร—ชัยแด่พระองค์ โอ้เทวะแห่งเทวะทั้งหลาย. ขอนอบน้อมแด่พระราม ผู้ทรงมหานุภาพ.
Verse 12
इति स्तुतो देववरः प्रसन्नः तदा राज्ञः सुप्रतीकस्य मूर्तिम् । संदर्शयामास ततोऽभ्युवाच वरं वृणीष्वेति च सुप्रतीकम् ॥ १२.१२ ॥
เมื่อได้รับการสรรเสริญดังนี้ เทพผู้ประเสริฐก็ทรงพอพระทัย แล้วทรงสำแดงพระรูปของพระองค์แก่พระเจ้าสุปรตีกะ และตรัสว่า “จงเลือกพรเถิด”
Verse 13
एवं श्रुत्वा वचनं तस्य राजा ससम्भ्रमं देवदेवं प्रणम्य । उवाच देवेश्वर मे प्रयच्छ लयं यदास्ते परमं वपुस्ते ॥ १२.१३ ॥
ครั้นได้ฟังพระดำรัสนั้น พระราชาผู้เปี่ยมด้วยความเคารพสะท้านใจ กราบนอบน้อมต่อเทพเหนือเทพแล้วทูลว่า “ข้าแต่จอมเทพ โปรดประทานลยะที่ซึ่งพระรูปอันสูงสุดของพระองค์สถิตอยู่แก่ข้าพระองค์”
Verse 14
इतीरिते राजवरः क्षणेन लयं तथाऽगादसुरघ्नमूर्तौ । स्थितस्तस्मिन्नात्मभूतो विमुक्तः स भूमिपः कर्मकाण्डैरनेकैः ॥ १२.१४ ॥
เมื่อถ้อยคำนั้นถูกกล่าวแล้ว พระราชาผู้ประเสริฐก็เข้าสู่ลยะในบัดดล ณ พระรูปผู้ปราบอสูร ครั้นตั้งมั่นในสภาวะนั้น—เป็นผู้เกิดจากตนเองและหลุดพ้น—กษัตริย์ผู้นั้นก็พ้นพันธนาการ แม้ได้ประกอบพิธีกรรมมากมายก็ตาม
Verse 15
श्रीवराह उवाच । इतीरितं ते तु मया पुराणं स्वायम्भुवे चादिकृतैकदेशम् । शक्यं न चास्यैर्बहुभिः सहस्रैरपीह केनापि मुखेन वक्तुम् ॥ १२.१५ ॥
ศรีวราหะตรัสว่า “ดังนี้เราได้เล่าแก่ท่านถึงปุราณะนี้ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่รจนาไว้แต่แรกในสมัยสวายัมภูวะ ถึงกระนั้น แม้มีปากนับพัน ก็ไม่มีผู้ใดในที่นี้สามารถกล่าวได้ครบถ้วนทั้งหมด”
Verse 16
उद्देशतः संस्मृतमात्रमेतन् मया भद्रे कथितं ते पुराणम् । समुद्रतोयात् परिमाणसृष्टिः क्वचित् क्वचिद् वृत्तमथो ह्यनर्घ्यम् ॥ १२.१६ ॥
โอ้สตรีผู้เจริญ เราได้กล่าวปุราณะนี้แก่ท่านเพียงโดยสังเขป เท่าที่ระลึกได้ จากน้ำแห่งมหาสมุทรประหนึ่งบังเกิดคำบรรยายว่าด้วยมาตราและการสร้างสรรค์ และเรื่องราวที่ปรากฏเป็นบางแห่งบางตอนนั้น ล้วนมีคุณค่าเหลือประมาณ
Verse 17
स्वयम्भुवा कथितं ब्रह्मणाऽपि नारायणेनेपि कुतो भवेऽन्यः । अशक्यमस्माभिरितीरितं ते तन्मूर्त्तित्वात् स्मरणेनेदमाद्यम् ॥ १२.१७ ॥
เรื่องนี้แม้สวยัมภู (พรหมา), พรหมา และแม้แต่นารายณะก็ได้กล่าวไว้แล้ว—แล้วผู้อื่นจะกล่าวได้อย่างไร? พวกเราไม่อาจพรรณนาให้ท่านได้ครบถ้วน; แต่เพราะพระสภาวะนั้นทรงปรากฏเป็นรูป จึงควรระลึกถึงสัจธรรมดั้งเดิมนี้ด้วยการสฺมรณะ (การระลึกถึงอันศักดิ์สิทธิ์)
Verse 18
समुद्रे बालुकासंख्या विद्यते रजसः क्षितौ । न तु सृष्टेः पुनः संख्या क्रीडतः परमेष्ठिनः ॥ १२.१८ ॥
จำนวนเม็ดทรายในมหาสมุทรและจำนวนผงธุลีบนแผ่นดินยังพอนับได้; แต่จำนวนการสร้างสรรค์ซ้ำแล้วซ้ำเล่าของปรเมษฐินผู้ทรงลีลา นับประมาณมิได้
Verse 19
एष नारायणस्यांशो मया प्रोक्तः शुचिस्मिते । क्रीते वृत्तान्त एषश्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१९ ॥
โอผู้มีรอยยิ้มอันบริสุทธิ์ เรื่องส่วนที่เกี่ยวกับนารายณะนี้เราได้กล่าวแก่ท่านแล้ว นี่คือเหตุการณ์ตามที่เกิดขึ้นจริง—ท่านยังปรารถนาจะฟังสิ่งใดอีก
Frequently Asked Questions
The chapter frames remembrance and praise of the divine (smaraṇa and stuti) as a disciplined cognitive-ethical orientation that stabilizes the person amid suffering (bhavārṇava). Philosophically, it teaches a cosmology in which the deity is described as the ground of elements, mental faculties (manas, buddhi), and guṇas, and soteriologically it presents laya (absorption into the supreme form) as the requested and granted end-state.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal timings) are specified in Adhyāya 12. The practice emphasized is situational and universalized—stuti and smaraṇa are presented as effective irrespective of ritual timing.
While not prescribing environmental rules directly, the chapter advances an Earth-relevant cosmology: the world’s stability (jagat-pratiṣṭhā) is described through the ordered presence of the elements (mahī, salila, vahni, vāyu, kha) and their differentiated modes. This provides a conceptual framework for terrestrial balance by portraying Earth and the wider environment as structured, interdependent expressions of a single sustaining principle—an interpretive basis often used in ecological readings of Purāṇic thought.
The narrative references King Supratīka as the central human figure and invokes major cosmological authorities—Svayambhū (Brahmā) and Nārāyaṇa—within Varāha’s concluding remarks about purāṇic transmission and the immeasurability of creation accounts. No additional dynastic genealogy is detailed in this adhyāya.