Adhyaya 56: The Gift of Sudarshana: Shiva’s Boon to Vishnu and the Sanctification of Virupaksha

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः नारद उवाच भगवंल्लोकनाथाय विष्णवे विषमेक्षणः किमर्थमायुधं चक्रं दत्तवांल्लोकपूजितम्

ดังนี้จบอธยายที่ห้าสิบห้าแห่งศรีวามนปุราณะ นารทกล่าวว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า เหตุไฉนวิษเมกษณะ (พระศิวะ) จึงประทานอาวุธจักรอันโลกสักการะแก่พระวิษณุผู้เป็นเจ้าแห่งโลก?”

Verse 2

पुलस्त्य उवाच/ शृणुष्वावहितो भूत्वा कथामेतां पुरातनीम् चक्रप्रदानसंबद्धां शिवमाहात्मयवर्धिनीम्

["Bhadrakālīśa", "Vīrabhadra", "Meghāṅka Kubera", "Dhanādhipa", "Girivraja", "Vāmana Purāṇa 57.63"]

Verse 4

तस्यात्रेयी महाभागो भार्यासीच्छीलसंमता पतिव्रता पतिप्राणा धर्मशीलेति विश्रुता

ภรรยาของเขาคืออาตเรยีผู้มีบุญยิ่ง เป็นที่ยอมรับด้วยความประพฤติดี เป็นสตรีผู้ถือพรตต่อสามี ถือสามีเป็นลมหายใจแห่งชีวิต และเลื่องลือในนามว่า ‘ธรรมศีลา’

Verse 5

तस्यामस्य महर्षेस्तु ऋतुकालाभिगामिनः संबभूव सुतः श्रीमान् उपमन्युरिति समृतः

เมื่อมหาฤษีผู้นั้นเข้าหาภรรยาในกาลอันสมควร จึงบังเกิดบุตรผู้รุ่งเรือง เป็นที่จดจำในนามว่า ‘อุปมันยุ’

Verse 6

तं माता मुनिशार्दूल शालिपिष्टरसेन वै पोषयामास वदती क्षीरमेतत् सुदुर्गता

the son of the lord of the Daityas lived for three months subsisting on roots

Verse being wise

रुरोदाथ ततो बाल्यात् पोयऽर्थि चातको यथा तं माता रुदती प्राह बाष्पगद्गदया गिरा

म्हणून तो विद्वान दानव सर्वपापप्रमोचन करणाऱ्या श्रेष्ठ तीर्थास गेला, सर्व पाप हरून नेणाऱ्या हरिचे दर्शन घेण्यासाठी।

Verse 11

उमापतौ पशुपतौ शूलधारिणि संकरे अप्रसन्ने विरुपाक्षे कुतः क्षीरेण भोजनम्

เมื่ออุมาปติ—ปศุปติ ผู้ทรงตรีศูล ศังกร ผู้มีนามว่าวิรูปากษะ—มิได้ทรงพอพระทัยแล้ว จะมีอาหารอันบำรุงด้วยน้ำนมได้อย่างไร?

Verse 12

यदीच्छसि पयो भोक्तुं सद्यः पुष्टिकरं सुत तदाराधय देवेशं विरूपाक्षं त्रिशूलिनम्

ดูลูกเอ๋ย หากเจ้าปรารถนาจะดื่มน้ำนมอันบำรุงกำลังได้โดยฉับพลัน ก็จงบูชาองค์จอมเทพ—วิรูปากษะ ผู้ทรงตรีศูลเถิด

Verse 13

तस्मिस्तुष्टे जगद्धाम्नि सर्वकल्याणदायिनि प्राप्यते ऽमृतपायित्वं किं पुनः क्षीरभोजनम्

เมื่อพระองค์—ผู้เป็นที่พำนักแห่งจักรวาลและผู้ประทานสิริมงคลทั้งปวง—ทรงพอพระทัย ย่อมบรรลุถึงภาวะแห่งการดื่มอมฤตได้; แล้วการได้ดื่มน้ำนมเป็นอาหารจะยิ่งง่ายเพียงใด

Verse 14

तन्मातुर्वचनं श्रुत्वा वीतमन्युसुतो ऽब्रवीत् को ऽयं विरूपाक्ष इति त्वयाराध्यस्तु कीर्तितः

ครั้นได้ฟังถ้อยคำของมารดา บุตรของวีตมันยุจึงกล่าวว่า “วิรูปากษะผู้นี้คือผู้ใด ที่ท่านกล่าวว่าเป็นผู้ควรบูชา?”

Verse 15

ततः सुतं धर्मशीला धर्माढ्यं वाक्यमब्रवीत् यो ऽयं विरुपाक्ष इति श्रूयतां कथयामि ते

แล้วสตรีผู้ทรงศีลธรรมและอุดมด้วยธรรมะ จึงกล่าวแก่บุตรผู้ตั้งมั่นในธรรมว่า “จงฟังเถิด เราจักบอกแก่เจ้าเหตุที่ท่านผู้นี้ได้ชื่อว่า ‘วิรูปากษะ’”

Verse 16

आसीन्महासुरपतिः श्रीदाम इति विश्रुतः तेनाक्रम्य जगत्सर्वं श्रीर्नीता स्ववशं पुरा

กาลก่อนมีจอมอสูรผู้ยิ่งใหญ่ผู้หนึ่ง มีนามเลื่องลือว่า ศรีดามะ เขาได้เข้าครอบงำทั่วทั้งโลก และนำศรี (พระลักษมี/ความมั่งคั่ง) มาไว้ใต้อำนาจของตน

Verse 17

निःश्रीकास्तु त्रयो लोकाः कृतास्तेन दुरात्माना श्रीवत्सं वासुदेवस्य हर्तुमैच्छन्महाबलः

ด้วยผู้อกุศลจิตนั้น ไตรโลกถูกทำให้ปราศจากศรี; และผู้มีกำลังยิ่งใหญ่ยังปรารถนาจะชิงเครื่องหมายศรีวัตสะของวาสุเทวะด้วย

Verse 18

तम्स्य दुष्टं भगवानभिप्रायं जनार्दनः ज्ञात्वा तस्य वधाकाङ्क्षी महेश्वरमुपागमत्

พระชนารทนะ (วิษณุ) ครั้นทรงทราบเจตนาชั่วของผู้นั้น และทรงประสงค์ให้เขาพินาศ จึงเสด็จเข้าไปเฝ้าพระมหेशวร (ศิวะ)

Verse 19

एतस्मिन्नन्तरे शंभुर्योगमूर्तिधरो ऽप्ययः तस्थौ हिमाचलप्रस्थमाश्रित्य श्लुक्ष्णभूतलम्

ครั้นกาลนั้น พระศัมภูผู้ทรงรูปแห่งโยคะ ผู้ไม่เสื่อมสลาย ทรงประทับยืนอาศัยชานเขาแห่งหิมาลัย บนพื้นดินอันเรียบเนียน

Verse 20

अथाभ्येत्य जगन्नाथं सहस्रशिरसं विभुम् आराधयामास हरिः स्वयमात्मानमात्मना

แล้วพระหริเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้เป็นเจ้าแห่งจักรวาล ผู้แผ่ซ่านและมีเศียรพันเศียร และทรงบูชาพระองค์—ประหนึ่งว่าด้วยตนเองบูชาตนเอง

Verse 21

साग्रं वर्षसहस्रं तु पादाङ्गुष्ठेन तस्तिवान् गृणंस्तत्परमं ब्रह्म योगिज्ञेयमलक्षणम्

For a full thousand years (and more), he stood balanced upon the tip of his great toe, praising that Supreme Brahman—knowable to yogins, yet without defining marks.

Verse 23

तद् दत्त्वा देवदेवाय सर्वभूतभयप्रदम् कालचक्रनिभं चक्रं शङ्करो विष्णुमब्रवीत्

ครั้นถวายจักรนั้นแด่เทพเหนือเทพ—อาวุธที่ยังความหวาดกลัวแก่สรรพสัตว์ ดุจวงล้อแห่งกาลเวลา—พระศังกรจึงตรัสกับพระวิษณุ

Verse 24

वरायुधो ऽयं देवेश सर्वायुधनिबर्हणः सुदर्शनो द्वादशारः षण्णाभिर्द्वियुगो जवी

{"frame_active": false, "narrator": null, "listener": null, "embedded_story": "Saromāhātmya tīrtha-description sequence", "frame_transition": null, "question_asked": null}

Verse "

मुरारिकरविभ्रष्टं चक्रमभ्येत्य शूलिनम् त्रिधा चकार विश्वेशं यज्ञेशं यज्ञयाजकम्

Hara: Śiva (“the remover”); Hari: Viṣṇu; tridhābhūta: become threefold/divided into three; dṛṣṭvā: having seen; kṛtta: cut/cleft; mahābhuja: mighty-armed (epithet of Viṣṇu); vrīḍā: shame/modesty (moral embarrassment); upapluta: flooded/overwhelmed; praṇipāta: prostration; para: devoted/intent upon.

Verse 39

उत्तिष्ठ गच्छस्व विभो निहन्तुममरार्दनम् श्रीदाम्नि निहते विष्णो नन्दयिष्यन्ति देवताः

ข้าแต่องค์ผู้ทรงฤทธิ์ จงลุกขึ้นและเสด็จไปเพื่อสังหารอมรารทนะเถิด ข้าแต่วิษณุ เมื่อศรีดามันถูกประหาร เหล่าเทวดาจักยินดีปรีดา.

Verse 40

इत्येवमुक्तो भगवान् हरेम गरुडध्वजः गत्वा सुरगिरिप्रस्थं श्रीदामानं ददर्श ह

ครั้นถูกกราบทูลดังนี้ พระผู้เป็นเจ้า หริ ผู้มีธงเป็นครุฑ เสด็จไปยังไหล่เขาแห่งสุรคิริ และที่นั่นได้ทอดพระเนตร (ไทตยะ) ศรีดามันจริงแท้.

Verse 41

तं दृष्ट्वा देवदर्पघ्नं दैत्यं देववरो हरिः मुमोच चक्रं वेगाढ्यं हतो ऽसीति ब्रुवन्मुहुः

ครั้นทอดพระเนตรไทตยะผู้ทำลายความผยองของเหล่าเทวดา หริผู้ประเสริฐในหมู่เทวดาได้ปล่อยจักรอันเปี่ยมด้วยมหาความเร็ว พร้อมตรัสซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า “เจ้าถูกสังหารแล้ว!”

Verse 42

ततस्तु तेनाप्रतिपौरुषेण चक्रेण दैत्यस्य शिरो निकृत्तम् संछिन्नसीर्षो निपपात शैलाद् वज्राहतं शैलशिरो यथैव

แล้วด้วยจักรอันมีเดชานุภาพหาที่เปรียบมิได้นั้น ศีรษะของไทตยะถูกตัดขาด เมื่อศีรษะขาดแล้ว เขาก็ตกจากภูเขา ดุจยอดเขาที่ถูกวชิระ (สายฟ้า) ฟาดจนร่วงหล่น.

Verse 44

तसमिन् हते देवरिपौ मुरारिरीशं समाराध्य विरूपनेत्रम् लब्ध्वा च चक्रं प्रवरं महायुधं जगाम देवो निलयं पयोनिधिम् // वम्प्_56.43 सो ऽयं पुत्र निरूपाक्षो देवदेवो महेश्वरः तमाराधय चेत् साधो क्षीरेणोच्छसि भोजनम्

VamP 58.30

Verse 45

तन्मातुर्वचनं श्रुत्वा वीतमन्युसुतो बली तमाराध्य विरूपाक्षं प्राप्तः क्षीरेण भोजनम्

phālgunī-dvitaye guhyaṃ pūjanīyaṃ vicakṣaṇaiḥ | dohade ca payo gavyaṃ deyaṃ ca dvija-bhojanam ||