Adhyaya 52: The Merit of Śravaṇa-Dvādaśī and the Liberation of a Preta through Gayā Piṇḍa-Rites

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे एकपञ्चाशो ऽध्यायः नारद उवाच कानि तीर्थानि विप्रेन्द्र प्रह्लादो ऽनुजगाम ह प्रह्लादतीर्थयात्रां मे सम्यगाख्यातुमर्हसि

(ดังนี้จบบทที่ห้าสิบเอ็ดแห่งศรีวามนปุราณะ) นารทกล่าวว่า—โอพราหมณ์ผู้ประเสริฐ ปรหฺลาดได้ไปยังทิรถะใดบ้าง? ท่านควรเล่าแก่ข้าพเจ้าให้ถูกต้องถึงการจาริกทิรถะของปรหฺลาด।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच शृणुष्व कथयिष्यामि पापपङ्कप्रणाशिनीम् प्रह्लादतीर्थयात्रां ते शुद्धपुण्यप्रदायिनीम्

ปุลัสตยะกล่าวว่า—จงฟังเถิด; เราจักเล่าการจาริกทิรถะของปรหฺลาดให้ท่านฟัง ซึ่งทำลายโคลนตมแห่งบาป และประทานบุญอันบริสุทธิ์।

Verse 4

संत्यज्य मेरुं कनकाचलेन्द्रं तीर्थं जगामामरसंघजुष्टम् ख्यातं पृतिव्यां शुभदं हि मानसं यत्र स्थितो मत्स्यवपुः सुरेशः // वम्प्_52.3 तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः संपूज्य च जगन्नाथमच्युतं श्रुतिभिर्युतम्

{"primary_rasa": "karuna", "secondary_rasa": "vira", "intensity": 7, "emotional_arc": "Indra’s humiliation and sorrow crystallize into a direct petition; the complaint sets the conflict that will be resolved through divine strategy rather than brute force.", "mood_keywords": ["vilāpa", "hāni", "śaraṇāgati", "nyāya-yācñā", "daiva-viparyaya"]}

Verse 6

तस्यां स्नात्वा महानद्यां संपूज्य च जगत्पतिम् समुपोष्य शुचिर्भूत्वा दत्वा विप्रेषु दक्षिणाम्

ครั้นอาบในมหานทีนั้น แล้วบูชาพระผู้เป็นเจ้าแห่งโลก เขาจึงถืออุโบสถ; ครั้นบริสุทธิ์แล้วจึงถวายทักษิณาแก่พราหมณ์

Verse 7

नमस्कृत्य जगन्नाथमथो कूर्मवपुर्धरम् ततो जगाम कृष्णाख्यं द्रष्टुं वाजिमुखं प्रभुम् तत्र देवह्रदे स्नात्वा तर्पयित्वा पितॄन् सुरान्

ครั้นนอบน้อมแด่พระชคันนาถ ผู้ทรงสัณฐานเป็นกูรมะ แล้วเขาไปยังสถานที่ชื่อ ‘กฤษณะ’ เพื่อเฝ้าพระผู้เป็นเจ้าเศียรม้า ที่นั่นเขาอาบในเทวหรท แล้วทำตัรปณะบูชาบรรพชนและเทวดา

Verse 8

संपूज्य हयशीर्षं च जगाम गजसाह्वयम् तत्र देवं जगन्नाथं गोविन्दं चक्रपाणिनम्

ครั้นบูชาหยศีรษะโดยสมควร เขาไปยังสถานที่ชื่อ ‘คชะ’ ที่นั่นเขาได้เฝ้าและบูชาพระชคันนาถ คือโควินทะ ผู้ทรงจักร

Verse 9

स्नात्वा संपूज्य विधिवत् जगाम यमुनां नीम् तस्यां स्नातः शुचिर्भूत्वा संतर्प्यार्षिसुरान् पितॄन् ददर्श देवदेवेशं लोकनाथं त्रिविक्रमम्

ครั้นอาบน้ำและบูชาโดยถูกต้องตามพิธีแล้ว เขาไปยังแม่น้ำยมุนา ครั้นอาบในน้ำนั้นจนบริสุทธิ์ และทำตัรปณะถวายแก่ฤๅษี เทวดา และบรรพชนแล้ว เขาได้เฝ้าพระตรีวิกรมะ ผู้เป็นจอมแห่งเทพและเป็นเจ้าแห่งโลก

Verse 10

नारद उवाच साम्प्रतं भगवान् विष्णुस्त्रैलोक्याक्रमणं वपुः करिष्यति जगत्स्वामी बलेर्बन्धनमीश्वरः

tamāgataṃ sasalilamannaṃ vīkṣya mahāmatiḥ prāhottiṣṭha vaṇikputra tvamāhnikamupācara

Verse 12

पुलस्त्य उवाच श्रूयतां कथियिष्यामि यो ऽयं प्रोक्तस्त्रिविक्रमः यस्मिन् काले संबभूव यं च वञ्चितवानसौ

ปุลัสตยะกล่าวว่า “จงฟังเถิด; เราจักเล่าเรื่องตรีวิกรมผู้ถูกกล่าวถึงนั้น—ว่าในกาลใดทรงปรากฏ และทรงลวงผู้ใด”

Verse 13

आसीद् धुन्धुरिति ख्यातः कश्यपस्यौरसः सुतः दनुगर्भसमुद्भूतो माबलपराक्रमः

มีอสูรผู้หนึ่งชื่อธุนธุ เป็นโอรสโดยชอบของกัศยปะ เกิดจากครรภ์ของทนุ ผู้มีฤทธิ์เดชและความกล้าหาญหาประมาณมิได้

Verse 14

स समाराद्य वरदं ब्रह्माणं तपसासुरः अवध्यत्वं सुरैः सेन्द्रैः प्रार्थयत् स तु नारद

โอ้นารท อสูรนั้นบำเพ็ญตบะบูชาพระพรหมผู้ประทานพร แล้วทูลขอความเป็นผู้ไม่อาจถูกสังหารโดยเหล่าเทพพร้อมพระอินทร์; และก็เป็นไปดังนั้น

Verse 15

तद् वरं तस्य च प्रादात् तपसा पङ्कजोद्भवः परितुष्टः स च बली निर्जगाम त्रिविष्टपम्

Narrator voice describing: the merchant (vaṇik) addressing Pretapāla

Verse ["Vishnu"]

चतुर्थस्य कलेरादौ जित्वा देवान् सवासवान् धुन्धुः शक्रत्वमकरोद्धिरण्यकशिपौ सति

[]

Verse 20

ते धुन्धुवाक्यं तु निशम्य दैत्याः प्रोचुर्न नो विद्यति लोकपाल गतिर्यया याम पितामहाजिरं सुदुर्गमो ऽयं परतो हि मार्गः

{"location": "Śākala", "location_type": "nagara", "region": "Pañjāb/Gandhāra-border region (Uttarāpatha)", "sacred_significance": "A named urban locus anchors the karmic biography in human society, emphasizing that ordinary social identity (vipra) is still subject to karmic downfall.", "cosmic_realm": "bhuloka"}

Verse 21

इतः सहस्रैर्बहुयोजनाख्यैर्लोको महर्नाम महर्षिजुष्टः येषां हि दृष्ट्यार्ऽपणचोदितेन दह्यन्ति दैत्याः सहसेक्षितेन

จากที่นี่ไปไกลหลายพันโยชน์ มีโลกชื่อว่า ‘มหรโลก’ อันเป็นที่สถิตของมหาฤๅษี เพราะเมื่อสายตาของท่านทั้งหลายถูกกำหนดไปยังสิ่งใด เหล่าไทตยะย่อมถูกเผาผลาญด้วยการเหลือบมองฉับพลันนั้นเอง

Verse 22

ततो ऽपरो योजनकोटिना वै लोको जनो नाम वस्न्ति यत्र गोमातरो ऽस्मासु विनाशकारि यासां रजो ऽपीह महासुरेन्द्र

ถัดจากนั้นไปอีกหนึ่งโกฏิโยชน์ มีโลกชื่อว่า ‘ชนโลก’ ที่ซึ่งเหล่า ‘โคมารดา’ สถิตอยู่ ข้าแต่มหาอสุเรนทร์ แม้เพียงธุลีที่พวกนางฟุ้งขึ้น ณ ที่นี้ก็ยังเป็นเหตุแห่งความพินาศแก่พวกเรา

Verse 23

ततो ऽपरो योजनकोटिभिस्तु षड्भिस्तपो नाम तपस्विजुष्टः तिष्ठन्ति यत्रासुर साध्यवर्या येषां हि नश्वासमरुत् त्वसह्यः

ถัดจากนั้นไปอีกหกโกฏิโยชน์ คือแดนชื่อว่า ‘ตโปโลก’ อันเป็นที่เสพสถิตของผู้บำเพ็ญตบะ ข้าแต่อสุระ ที่นั่นเหล่าสาธยะผู้ประเสริฐพำนักอยู่ ซึ่งแม้ลมจากลมหายใจของพวกเขาก็ยังยากจะทนได้

Verse 24

ततो ऽपरो योजनकोटिभिस्तु त्रिंशद्भिरादित्यसहस्रदीप्तिः सत्याभिधानो भगवन्निवासो वरप्रदो ऽभुद् भवतो हि यो ऽसौ

["prāṇa", "pāpī", "nirghṛṇa", "ātma-nindā", "dayā", "pāpa"]

Verse 25

यस्य वेदध्वनिं श्रुत्वा विकसन्ति सु रादयः संकोचमसुरा यान्ति ये च तेषां सधर्मिणः

Vamana-Bali Narrative

Verse 26

तस्मान्मा त्वं महाबाहो मतिमेतां समादधः वैराजभुवनं धुन्धो दुरारोहं सदा नृभिः

["Tithi/Nakshatra sanctity", "Pilgrimage timing (kāla as a ritual factor)", "Vrata observance", "Tirtha-yatra preparation"]

Verse He was being honored by the gods

तेषां वचनमाकर्ण्य धुन्धुः प्रोवाच दानवान् गन्तुकामः स सदनं ब्रह्मणो जेतुमीश्वरान्

पुलिन्दों से ऐसा कहकर देवों के स्वामी—पाप से मुक्त—देव, सिद्ध और यक्षों द्वारा पूजित होते हुए तब अपनी माता के उस धर्म-निवास, प्रशंसनीय धाम की ओर चले गए।

Verse 28

कथं तु कर्मणा केन गम्यते दानवर्षभाः कथं तत्र सहस्राक्षः संप्राप्तः सह दैवतैः

“แต่โอเหล่าทานวะผู้ประดุจโคอุศภะ ด้วยกรรมใดและด้วยพิธีกรรมชนิดใดจึงเข้าถึงเป้าหมายนั้นได้? และสหัสรากษะ (อินทร์) ไปถึงที่นั่นพร้อมเหล่าเทพได้อย่างไร?”

Verse 29

ते धुन्धुना दानवेन्द्राः पृष्टाः प्रोचुर्वचो ऽधिपम् कर्म तन्न वयं विद्मः शुक्रस्तद् वेत्त्यसंशयम्

เมื่อธุนธุถาม เหล่าจอมทานวะจึงทูลตอบเจ้านายของตนว่า “กรรมนั้นพวกเราไม่รู้; ศุกระย่อมรู้แน่นอนโดยปราศจากข้อสงสัย”

Verse 30

दैत्यानां वचनं श्रुत्वा धुनधुर्दैत्यपुरोहितम् पप्रच्छ शुक्रं किं कर्म कृत्वा ब्रह्मसदोगतिः

ครั้นได้ยินถ้อยคำของเหล่าไทตยะแล้ว ธุนธุจึงถามศุกระ พราหมณ์ปุโรหิตของไทตยะว่า “กระทำกรรมใดจึงบรรลุภาวะได้เข้าถึงสภาของพระพรหม (พรหมสทนะ)?”

Verse 31

ततो ऽस्मै कथयामास दैत्यचार्यः कलिप्रिय शक्रस्य चरितं श्रीमान् पुरा वृत्ररिपोः किल

แล้วอาจารย์แห่งพวกไทตยะ ผู้ยินดีในความวิวาท ได้เล่าเรื่องวีรกรรมอันรุ่งเรืองของพระศักระ (อินทร์) ผู้เป็นศัตรูโบราณของวฤตระให้เขาฟัง

Verse 32

शक्रः शतं तु पुण्यानां क्रोतूनामजयत् पुरा दैत्येन्द्र वाजिमेधानां तेन ब्रह्मसदो गतः

โอ้เจ้าแห่งไทตยะ ครั้งโบราณพระศักระได้เหนือกว่าผู้อื่นด้วยอัศวเมธยัญอันเป็นกุศลถึงหนึ่งร้อยครั้ง; ด้วยเหตุนั้นจึงได้บรรลุถึงสภา/ฐานันดรแห่งพระพรหม

Verse 33

तद्वाक्यं दानवपतिः श्रुत्वा शुक्रस्य वीर्यवान् यष्टुं तुरगमेधानां चकार मतिमुत्तमाम् अथामन्त्र्यासुरगुरुं दानवांश्चाप्यनुत्तमान्

ครั้นได้สดับถ้อยคำของศุกราจารย์แล้ว เจ้าแห่งทานวะผู้กล้าหาญก็ตั้งปณิธานอันประเสริฐที่จะประกอบอัศวเมธยัญ ต่อจากนั้นจึงเชิญอาจารย์แห่งอสูรและเหล่าทานวะผู้เลิศมาประชุมกัน

Verse 34

प्रोवाच यक्ष्ये ऽहं यज्ञैरश्वमेधैः सदक्षिमैः तदागच्छध्वमवनीं गच्छामो वसुधाधिपान्

เขากล่าวว่า “เราจักประกอบยัญพิธีอัศวเมธ พร้อมพราหมณ์ผู้ประกอบพิธีที่ชำนาญและทักษิณา ดังนั้นจงมายังแผ่นดินเถิด; เราจักไปหาบรรดากษัตริย์ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน”

Verse 35

विजित्य हयमेधान् वै यथाकामगुणन्विनतान् आहूयन्तां च निधयस्त्वाज्ञाप्यनातां च गुह्यकाः

ครั้นได้บรรลุอัศวเมธยัญพิธีอันประกอบด้วยคุณสมบัติตามปรารถนาแล้ว จงเรียกนিধิทั้งหลาย (ขุมทรัพย์) และจงมีบัญชาแก่เหล่าคุหยะกะด้วย

Verse 36

आमन्त्र्यन्तां च ऋषयः प्रयामो देविकाटतम् सा हि पुण्या सरिच्छ्रेष्ठ सर्वसिद्धिकरी शुभा स्थानं प्राचीनमासाद्य वाजिसेधान् यजामहे

จงเชิญเหล่าฤๅษีด้วย แล้วเราจักออกเดินทางไปยังฝั่งแม่น้ำเทวีกา เพราะนางเป็นแม่น้ำอันศักดิ์สิทธิ์—ประเสริฐที่สุดในบรรดาสายน้ำ—เป็นมงคลและประทานสิทธิทั้งปวง ครั้นถึงสถานศักดิ์สิทธิ์โบราณทางทิศตะวันออกแล้ว เราจักประกอบอัศวเมธยัญพิธี

Verse 37

इत्थं सुरारेर्वचनं निशम्यासुरयाजकः बाढमित्यब्रवीद् हृष्टो निधयः संदिदेश सः

ครั้นได้ฟังถ้อยคำของศัตรูแห่งเหล่าเทวะ (ราชาไทตยะ) ดังนี้แล้ว ปุโรหิตผู้ประกอบยัญของอสูรก็ยินดี กล่าวว่า “เป็นเช่นนั้นเถิด” แล้วจึงสั่งให้นำและจัดเตรียมนิธิ (ทรัพย์และเครื่องประกอบพิธี)

Verse 38

ततो धुन्धुर्देविकायाः प्राचीने पापनाशने भार्गवेन्द्रेण शुक्रेण वाजिमेधाय दीक्षितः

ต่อมา ณ ตีรถะแห่งแม่น้ำเทวิกาอันอยู่ทิศตะวันออกซึ่งทำลายบาป ศุกราจารย์ผู้ประเสริฐแห่งภฤคุวงศ์ได้ประกอบพิธีอภิเษกให้ธุนธุเพื่ออัศวเมธยัญ (บูชายัญม้า)

Verse 39

सदस्या ऋत्विजश्चापि तत्रासन् भार्गवा द्विजाः शुक्रस्यानुमते ब्रह्मन् शुक्रशिष्याश्च पण्यिताः

There, the members of the sacrificial assembly (sadasyas) and the officiating priests (ṛtviks) were Bhārgava Brahmins; and, O Brahmin, with Śukra’s approval, learned disciples of Śukra were also present.

Verse 47

ऋते पिनाकिनो देवात् त्रात्ऽस्मान् न यतो हरे अतो विवृद्धिमगमद् यथा व्याधिरुपेक्षितः

{"bhagavata_parallel": "Bhāgavata Purāṇa 8.20–8.22 (Bali’s astonishment and praise upon seeing/realizing Trivikrama’s supremacy).", "vishnu_purana_parallel": "Viṣṇu Purāṇa 1.17 (Bali’s realization and submission motifs).", "ramayana_connection": null, "mahabharata_echo": "Nārāyaṇīya/Śānti echoes: addressing Nārāyaṇa as source of worlds; awe before cosmic form.", "other_puranas": ["Harivaṃśa (Trivikrama stuti elements)", "Padma Purāṇa (Vāmana stutis)"], "vedic_reference": "Ṛgveda 10.121 (Hiraṇyagarbha as ‘source/womb’ imagery; conceptual parallel to jagatāṃ yoni)."}

Verse 49

शतं क्रतूनामिष्ट्वासौ ब्रह्मलोकं महासुरः अरोढुमिच्छति वशी विजेतुं त्रिदशानपि

tasmāt: therefore; akāla-hīnam: not lacking in proper time/season, not ill-timed; cintayasva: consider, devise; jagad-guro: ‘teacher of the world’, an epithet of the Lord; upāyam: means, strategy; makha-vidhvaṃsin: ‘destroyer of sacrifices’ (one who can thwart/overturn ritual power when misused; also a title recalling the Lord’s supremacy over yajña); yena: by which; syāma: we may become; sunirvṛtāḥ: thoroughly appeased, relieved, safe.

Verse 53

देहं त्यक्त्वा निरालम्बं काष्टवद् देविकाजले क्षणान्मज्जंस्तथोन्मज्जन्मुक्तकेशो यदृच्छया

Casting off bodily control and becoming unsupported, like a piece of wood in the waters of Devikā, he would for a moment sink and then rise again, his hair loosened, drifting as chance carried him.

Verse 58

ब्राह्मणो गुणवानासीत् प्रभास इति विश्रुतः सर्वसास्त्रार्थवित् प्राज्ञो गोत्रतश् चापि वारुणः

มีพราหมณ์ผู้ทรงคุณธรรมผู้หนึ่ง เป็นที่รู้จักในนาม “ประภาสะ” เขาเป็นผู้มีปัญญา รู้ความหมายแห่งศาสตราทั้งปวง และโดยสายโคตรสืบอยู่ในโคตรวารุณ

Verse 59

तस्य पुत्रद्वयं जातं मन्दप्रज्ञं सुदुःखितम् तत्र ज्येष्ठो मम भ्राता कनीयानपरस्त्वहम्

จากเขาได้บังเกิดบุตรชายสองคน—ปัญญาทึบและทุกข์ระทมยิ่ง ในสองคนนั้น ผู้พี่คือพี่ชายของข้า ส่วนผู้น้องนั้นคือข้าเอง

Verse 60

नेत्रभास इति ख्यातो ज्येष्ठो भ्राता ममासुर मम नाम पिता चक्रे गतिभासेति कौतुकात्

["Asura portrayal with deva-like qualities", "Cosmological reference to Triviṣṭapa (Svarga)", "Ambiguity of virtue across deva/asura categories"]

Verse 63

ततो मयोक्तः स भ्राता विभजाम गृहं वयम् तेनोक्तो नैव भवतो विद्यते भागा इत्यहम्

แล้วข้ากล่าวแก่พี่ชายว่า ‘เราจงแบ่งเรือนและทรัพย์สินกันเถิด’ เขาตอบข้าว่า ‘ท่านหาได้มีส่วนแบ่งไม่’

Verse tell (me) how Purūravā worshipped the God

कुब्जवामनखञ्जानां क्लीबानां श्वित्रिणामपि उन्मत्तानां तथान्धानां धनभागो न विद्यते

अशा प्रकारे श्रीवामनपुराणातील चौपन्नावा अध्याय. नारद म्हणाले—हे द्विजश्रेष्ठ, पुरूरवाने ‘नक्षत्रपुरुष’ नावाच्या विधीने श्रीपती देव (विष्ण�Vamana Purana,52,65,VamP 52.65,śayyāsanasthānamātraṃ svecchayānnabhujakriyā etāvad dīyate tebhyo nārthabhāgaharā hi te,शय्यासनस्थानमात्रं स्वेच्छयान्नभुजक्रिया एतावद् दीयते तेभ्यो नार्थभागहरा हि ते,Dharma Teaching / Social Ethics Episode,Dharma Teaching (Hospitality

Verse 65

शय्यासनस्थानमात्रं स्वेच्छयान्नभुजक्रिया एतावद् दीयते तेभ्यो नार्थभागहरा हि ते

พึงให้แก่เขาเพียงที่นอน ที่นั่ง และที่พักอาศัย พร้อมทั้ง—ตามความประสงค์—การได้บริโภคอาหารเท่านั้น; เพราะเขามิใช่ผู้มีสิทธิรับส่วนแบ่งทรัพย์สิน

Verse 66

एवमुक्ते मया सोक्तः किमर्थं पैतृकाद् गृहात् धनार्थभागमर्हामि नाहं न्यायेन केन वै

इत्युक्तावति वाक्ये ऽसौ भ्राता मे कोपसंयुतः समुत्क्षिप्याक्षिपन्नद्यामस्यां मामिति कारणात्

Verse bearing conch

इत्युक्तावति वाक्ये ऽसौ भ्राता मे कोपसंयुतः समुत्क्षिप्याक्षिपन्नद्यामस्यां मामिति कारणात्

त्याला—पुंडरीकाक्ष, शंख-चक्र-गदा धारण करणारा—पाहून, ज्या�Vamana Purana,52,68,VamP 52.68,mamāsyāṃ nimnagāyāṃ tu madhyena plavato gataḥ kālaḥ saṃvatsarākhyastu yuṣmābhiriha coddhṛtaḥ,ममास्यां निम्नगायां तु मध्येन प्लवतो गतः कालः संवत्सराख्यस्तु युष्माभिरिह चोद्धृतः,Saromahatmiya,Tirtha Mahima / Narrative Encounter at a River-Tirtha,Adhyaya 52 (title not supplied in prompt; context suggests a Sarovara/Nimnaga-tirtha episode),52.68,mamāsyāṃ nimnagāyāṃ tu madhyena plavato gataḥ kālaḥ saṃvatsarākhyastu yuṣmābhiriha coddhṛtaḥ,mamāsyāṃ nimnagāyāṃ tu madhyena plavato gataḥ kālaḥ saṃvatsarākhyas tu yuṣmābhir iha coddhṛtaḥ,“While I was floating in the middle of this river

Verse 75

इति द्विजानां वचनं श्रुत्वा दैत्यपतिर्वचः प्राह द्विजेन्द्र ते दद्मि यावदिच्छसि वै धनम्

ครั้นได้ฟังถ้อยคำของพราหมณ์ทั้งหลาย เจ้าแห่งไทตยะกล่าวว่า “โอ พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ท่านปรารถนาทรัพย์เท่าใด เราจักให้เท่านั้น”

Verse 76

दास्ते गृहं हिरण्यं च वाजिनः स्यन्दनान् गजान् प्रयच्छाम्यद्य भवतो व्रियतामीप्सितं विभो

tad-vākyam: those words; dānavapatiḥ: lord of the Dānavas (here, the Asura ruler addressed in context); śrutvā: having heard; devaḥ: the divine one; vāmanaḥ: Vāmana (Viṣṇu in dwarf form); prāha: said/spoke; āsura-patiḥ: lord of the Asuras; dhundhu: Dhundhu (named Asura-king in this passage); svārtha: one’s true interest/welfare; siddhi-kara: bringing about accomplishment; vacaḥ: speech/utterance.

Verse 78

सोदरेणापि हि भ्रात्रा ह्रियन्ते यस्य संपदः तस्याक्षमस्य यद्दत्तं किमन्यो न हरिष्यति

แม้แต่พี่น้องร่วมครรภ์ยังฉกฉวยทรัพย์ของผู้ไร้กำลังปกป้องได้ แล้วสิ่งที่ผู้ไร้อำนาจผู้นั้นมอบให้ ใครเล่าจะไม่ฉวยเอาไป?

Verse 79

दासीदासांश्च भृत्यांश्च गृहं रत्नं परिच्छदम् समर्थेषु द्विजेन्द्रेषु प्रयच्छस्व महाभुज

[{"question": "Is the verse stating a doctrinal truth that Viṣṇu is ‘less’ than the Daityas?", "answer": "No. The line is framed as a boastful valuation attributed to the Daitya side (or to worldly estimation of mere martial prowess). The narrative purpose is ironic: it sets up the reversal where Viṣṇu’s cosmic power renders such comparisons meaningless."}, {"question": "What does ‘sixteenth part’ (ṣoḍaśī kalā) signify here?", "answer": "It is a conventional idiom for a minimal fraction, emphasizing extreme disparagement. Purāṇic rhetoric often uses fractional ‘kalā’ language to express relative power, completeness, or contempt."}, {"question": "How does this connect to the Vāmana–Trivikrama motif?", "answer": "The Vāmana episode pivots on scale: the ‘small’ brahmacārin becomes Trivikrama who spans the cosmos. The verse’s belittling of Viṣṇu anticipates the dramatic revelation of immeasurable divine magnitude."}]

Verse 80

मम प्रमाणमालोक्य मामकं च पदत्रयम् संप्रयच्छस्व दैत्येन्द्र नाधिकं रक्षितुं क्षमः

เมื่อพิจารณาขนาดของข้าพเจ้า (กายอันน้อย) และที่ดินเพียงสามก้าวอันเหมาะแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าแต่เจ้าแห่งไทตยะ โปรดประทานเพียงสามก้าวเท่านั้น; หากให้มากกว่านั้น ท่านย่อมไม่อาจรักษาสัตย์ปฏิญาณได้

Verse 81

इत्येवमुक्ते वचने महात्मना विहस्य दैत्याधिपतिः सऋत्विजः प्रादाद् द्विजेन्द्राय पदत्रयं तदा यदा स नान्यं प्रगृहाण किञ्चित्

เมื่อมหาตมะกล่าวดังนี้แล้ว เจ้าแห่งไทตยะพร้อมด้วยฤตวิชยิ้มและหัวเราะ จากนั้นในกาลนั้นเองได้ถวายที่ดินสามก้าวแก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ เพราะวามนะมิได้ยอมรับสิ่งอื่นใดเลย

Verse 82

क्रमत्रयं तावदवेक्ष्य दत्तं महासुरेन्द्रेण विभुर्यशस्वी चक्रे ततो लङ्घयितुं त्रिविक्रमं रूपमनन्तशक्तिः

ครั้นทอดพระเนตรว่ามหาสุเรนทร์ได้ถวายสามก้าวนั้นแล้ว พระผู้เป็นเจ้าผู้รุ่งเรือง สรรพแผ่ซ่าน และทรงพลังอนันต์ จึงทรงรับรูปเป็นตรีวิกรมเพื่อก้าวล่วงและวัดสามก้าวนั้น

Verse 86

पतता वासुदेवेन दानवोपरि नारद त्रिंशद्योजनसाहस्री भूमेर्गर्ता दृढीकृता

โอ นารท เมื่อวาสุเทวะตกลงทับอสูรดานวะ ก็เกิดหลุมอันมั่นคงในแผ่นดิน มีขนาดสามหมื่นโยชน์.

Verse 87

ततो दैत्यं समुत्पाट्य तस्यां प्रक्षिप्य वेगतः अवर्षत् सिकतावृष्ट्या तां गर्तामपूरयत

แล้วพระองค์ทรงถอนอสูรไทตยะขึ้นทั้งราก โยนลงสู่หลุมนั้นอย่างรวดเร็ว; แล้วทรงโปรยฝนทรายจนเหวลึกนั้นเต็มแน่น

Verse 88

ततः स्वर्गं सहस्राक्षो वासुदेवप्रसादतः सुराश्च सर्वे त्रैलोक्यमवापुर्निरुपद्रवाः

ต่อจากนั้น ด้วยพระกรุณาแห�Vamana Purana

Verse guruḥ: teacher/spiritual preceptor; pūjyaḥ: worthy of worship/veneration; tava: your; pitā: father; tasya api: even of him; aham: I; mama api: even for me/for my part; bhagavān: the Blessed Lord (possessing divine excellences); loka-guruḥ: teacher of the world; hariḥ: Hari (Vishnu)

भगवानपि दैत्येन्द्रं प3क्षिप्य सिकतार्णवे कालिन्द्य रूपमाधाय तत्रैवान्तरधीयत

તારો પિતા તારો પૂજ્ય ગુરુ છે; અને હું તેનો પણ ગુરુ હોવાથી પૂજ્ય છું. છતાં મારા માટે પણ ભગવાન હરિ—ગુરુ, લોકગુરુ—પૂજ્ય છે।