Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 170

ऋषयो नागयक्षाश्च प्रयास्यन्ति स्वकारणम् । तथा ब्रुवति देवेशे गोप्रतारमुपस्थितम्

ṛṣayo nāgayakṣāśca prayāsyanti svakāraṇam | tathā bruvati deveśe gopratāramupasthitam

พระผู้เป็นใหญ่แห่งเทวะตรัสว่า “เหล่าฤๅษี นาค และยักษ์จักจากไปสู่ที่พำนักของตน” ครั้นตรัสดังนี้แล้ว ก็ถึงสถานที่ชื่อ ‘โคประตาร’ ซึ่งปรากฏอยู่เบื้องหน้า

ṛṣayaḥsages
ṛṣayaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्
nāga-yakṣāḥNāgas and Yakṣas
nāga-yakṣāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootnāga (प्रातिपदिक) + yakṣa (प्रातिपदिक)
Formसमासः (द्वन्द्वः); पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्; विग्रहः: नागाः च यक्षाः च
caand
ca:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
prayāsyantiwill depart, will go forth
prayāsyanti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√yā (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्
sva-kāraṇamto their own cause/origin
sva-kāraṇam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + kāraṇa (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; विग्रहः: स्वं कारणम्
tathāthus, in that manner
tathā:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
bruvati(he) says, speaks
bruvati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्
deveśewhen/while the Lord of gods (was present) / in the Lord of gods
deveśe:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeveśa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्
go-pratāramthe cow-protector (cowherd)
go-pratāram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootgo (प्रातिपदिक) + pratāra (प्रातिपदिक)
Formसमासः (तत्पुरुषः); पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; विग्रहः: गोः प्रतारम् (गोपतारम् = गोपालक/गो-रक्षक)
upasthitampresent, having approached
upasthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootupa-√sthā (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; (गोपतारम्) विशेषणम्

Brahmā (deduced, Vaiṣṇavakhaṇḍa narrative attribution)

Tirtha: Gopratāra

Type: ghat

Scene: A procession reaches Gopratāra ghat as the Deva-īśa speaks: sages, nāgas, and yakṣas are shown turning toward their respective directions/realms, suggesting orderly dispersal at a sacred riverbank.

Ṛṣis
N
Nāgas
Y
Yakṣas
D
Deveśa
G
Gopratāra

FAQs

Holy beings converge on and recognize the tīrtha; sacred geography is presented as a real spiritual destination that redirects beings to their highest ends.

Gopratāra Tīrtha on the Sarayū at Ayodhyā.

No explicit ritual is prescribed here; the verse sets the scene for the tīrtha’s salvific act that follows.