Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 10

विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तस्थौ स्थिरमतिस्तदा

viśvāmitrastaponiṣṭhastadā sānurivā'calaḥ | divyaṃ varṣasahasraṃ sa tasthau sthiramatistadā

ครั้งนั้น วิศวามิตรผู้มั่นในตบะ ยืนแน่วดุจยอดเขาอันไม่ไหวเอน และดำรงอยู่ด้วยจิตแน่นิ่งตลอดพันปีทิพย์

विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ऋषिनाम
तपो-निष्ठःsteadfast in austerity
तपो-निष्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + निष्ठ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तपसि निष्ठः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (विश्वामित्रः)
तदाthen
तदा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
सानुःa mountain-peak
सानुः:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (सानु), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमान (like a peak)
इवlike
इव:
Upama-dyotaka (Comparative particle/उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमार्थक (like/as)
अचलःimmovable, firm
अचलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (विश्वामित्रः)
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वर्षसहस्रम्)
वर्ष-सहस्रम्a thousand years
वर्ष-सहस्रम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वर्षाणां सहस्रम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालपरिमाण (accusative of duration)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तस्थौstood, remained
तस्थौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
स्थिर-मतिḥsteady-minded
स्थिर-मतिḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक) + मति (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (स्थिरा मतिः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सः/विश्वामित्रः)
तदाthen
तदा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)

Narrator (Ayodhyāmāhātmya frame; Vaiṣṇavakhaṇḍa—traditionally Brahmā to Nārada)

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Scene: Viśvāmitra stands in unwavering posture, eyes half-closed, surrounded by a subtle radiance; seasons pass—sun, rain, and wind implied—yet he remains like a mountain ridge.

V
Viśvāmitra

FAQs

Tapas supported by steadiness of mind is portrayed as a transformative spiritual force.

Ayodhyā provides the sacred narrative frame, though the verse emphasizes the ṛṣi’s austerity rather than a named tīrtha.

No explicit ritual; it describes prolonged tapas (austerity) and mental steadiness.