Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 68

चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः । मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः

caṃdrabiṃbanibhaṃ kāryyaṃ maṃḍalaṃ śubhataṃḍulaiḥ | madhye ca kalaśaḥ sthāpyo gavyena payasāplutaḥ

พึงทำมณฑลให้คล้ายดวงจันทร์ด้วยเมล็ดข้าวสารอันเป็นมงคล แล้วตั้งกาลศะไว้กลางมณฑล ให้เต็มด้วยน้ำนมโค

चंद्रबिंबनिभम्resembling the moon’s disc
चंद्रबिंबनिभम्:
Karma (Object-complement/कर्मपूरक)
TypeAdjective
Rootचंद्र + बिंब + निभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—चंद्रबिंब-निभ (‘चंद्रस्य बिंबवत् निभम्’ = moon-disc-like)
कार्यम्to be made
कार्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय) → कार्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive): ‘to be made’
मंडलम्the maṇḍala
मंडलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शुभतंडुलैःwith auspicious rice grains
शुभतंडुलैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशुभ + तण्डुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; कर्मधारयः (शुभाः तण्डुलाः)
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन रूपेण अव्ययवत् (locative adverb)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कलशःa pot (ritual vessel)
कलशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
स्थाप्यःshould be placed
स्थाप्यः:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + ण्यत् (कृत्) → स्थाप्य (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/passive necessity): ‘to be placed’
गव्येनwith cow’s (product)
गव्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
पयसाwith milk
पयसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
आप्लुतःsprinkled/filled (with)
आप्लुतः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + प्लु (धातु) + क्त (कृत्) → आप्लुत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययः (past passive participle): ‘sprinkled/filled’

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa context)

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: A clean ritual space in Ayodhyā: a moon-disc maṇḍala drawn with white rice grains; at its center a polished kalaśa brimming with milk, surrounded by lamps and white flowers.

C
Candra
M
Maṇḍala
K
Kalaśa
C
Cow's milk (gavya payas)
T
Taṇḍula (rice)

FAQs

Sacred form (maṇḍala) and pure substances (rice, milk) create an auspicious vessel for divine presence.

Ayodhyā is the setting; the verse gives the ritual layout used in its worship tradition.

Make a moon-like maṇḍala with rice and place a milk-filled kalaśa at the center.