Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 67

पूर्वतः पृष्ठभागो हि दक्षिणोत्तरमध्यमः । तस्यां पुर्य्यां महाभाग नाम्ना विष्णुर्हरिः स्वयम् । पूर्वंदृष्टप्रभावोऽसौ प्राधान्येन वसत्यपि

pūrvataḥ pṛṣṭhabhāgo hi dakṣiṇottaramadhyamaḥ | tasyāṃ puryyāṃ mahābhāga nāmnā viṣṇurhariḥ svayam | pūrvaṃdṛṣṭaprabhāvo'sau prādhānyena vasatyapi

ทางทิศตะวันออกเป็นดุจส่วนหลังของนครนั้น และส่วนกลางอยู่ระหว่างทิศใต้กับทิศเหนือ โอ ผู้มีบุญยิ่ง! ในพระนครนั้น พระหริ—พระวิษณุเอง—ประทับอยู่โดยนามว่า ‘วิษณุ’ ด้วยฤทธานุภาพที่ปรากฏมาตั้งแต่กาลโบราณ พระองค์ทรงสถิตด้วยความเป็นใหญ่เป็นพิเศษ

पूर्वतःto the east / on the eastern side
पूर्वतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (directional adverb)
पृष्ठभागःthe back portion
पृष्ठभागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपृष्ठ + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (पृष्ठस्य भागः)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
दक्षिणोत्तरमध्यमःlying between south and north (central)
दक्षिणोत्तरमध्यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदक्षिण + उत्तर + मध्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पृष्ठभागः); समासः—द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषः (दक्षिणोत्तरयोः मध्यमः)
तस्याम्in that
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
पुर्याम्in the city
पुर्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् भागः यस्य)
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करणार्थे (नाम्ना = “by name/as named”)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हरिःHari
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विष्णोः समानाधिकरणम्
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (reflexive adverb)
पूर्वम्formerly / earlier
पूर्वम्:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formअव्यय (temporal adverb)
दृष्टseen
दृष्ट:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (समासाङ्ग), “seen”
प्रभावःpower/glory
प्रभावः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (समासोत्तरपद)
असौthat one (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/असौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राधान्येनas the chief / by predominance
प्राधान्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्राधान्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करणार्थे
वसतिdwells
वसति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)

Agastya (contextual; until explicit speaker change at 68)

Tirtha: Viṣṇu (Ayodhyā-sthāna under the name ‘Viṣṇu’)

Type: kshetra

Listener: Vyāsa

Scene: A schematic sacred map of Ayodhyā shows east as the ‘back’ and a central corridor; within the city a radiant Viṣṇu-Hari presence is enthroned, signifying ancient, proven potency and special eminence.

H
Hari
V
Viṣṇu
A
Ayodhyā

FAQs

A kṣetra becomes supremely sacred where the Lord is believed to abide with prādhānya (special eminence), making devotion and remembrance there especially potent.

Ayodhyā is glorified as a place where Hari (Viṣṇu) dwells prominently, with a traditionally known sacred power.

No explicit rite is given; the verse emphasizes divine presence and the city’s sacred configuration.