Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 131

कामार्ता भ्रमता दृष्टा मृगी सिंहेन यत्नतः । तत्र संभ्रमते नित्यं सिंहश्चापि मृगी वने

kāmārtā bhramatā dṛṣṭā mṛgī siṃhena yatnataḥ | tatra saṃbhramate nityaṃ siṃhaścāpi mṛgī vane

แม่กวางผู้ร้อนรุ่มด้วยกามเมื่อเร่ร่อน ถูกสิงห์เพ่งพินิจอย่างระมัดระวัง ครั้นแล้วในป่านั้นเอง สิงห์ก็เที่ยวไปมิขาด สิตั้งมั่นอยู่กับแม่กวางเสมอ

कामार्ताdistressed by desire
कामार्ता:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम-आर्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—कामेन आर्ता (तृतीया-तत्पुरुष)
भ्रमताwhile wandering / by wandering
भ्रमता:
Kriyāviśeṣaṇa (Instrumental/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त), तृतीया (3rd), एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग रूपेण ‘भ्रमता’ = ‘by/while wandering’
दृष्टाwas seen
दृष्टा:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मृगीa doe
मृगी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सिंहेनby the lion
सिंहेन:
Kartr̥ (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
यत्नतःcarefully, with effort
यत्नतः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
संभ्रमतेbecomes agitated
संभ्रमते:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्गः—सम्
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
सिंहःthe lion
सिंहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (particle: also/even)
मृगीthe doe
मृगी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वनेin the forest
वने:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

Sūta (deduced: Prabhāsa-khaṇḍa narrative style, Sūta to the sages)

Tirtha: Raivataka-giri (forest precinct)

Type: peak

Listener: null

Scene: A doe wanders restlessly, love-stricken; a lion watches with intent, then roams the forest repeatedly, his attention fixed on her—lush trees, dappled light, and a sense of circling pursuit.

S
Siṃha (lion)
M
Mṛgī (doe)
F
Forest (Raivataka implied)

FAQs

Unchecked desire agitates the mind and drives restless action; dharma praises restraint, especially within powerful instincts.

Indirectly, the Prabhāsa-region sacred landscape (Vastrāpatha/Raivataka setting) where the moralized legend occurs.

None; the verse illustrates psychological and karmic dynamics rather than a rite.