Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

मृगीकुंडं च तत्रैव कालमेघस्तथैव च । क्षेत्रपालस्वरूपेण महोदधि स्वयं स्थितः । दामोदरश्च तत्रैव भवो ब्रह्माडनायकः

mṛgīkuṃḍaṃ ca tatraiva kālameghastathaiva ca | kṣetrapālasvarūpeṇa mahodadhi svayaṃ sthitaḥ | dāmodaraśca tatraiva bhavo brahmāḍanāyakaḥ

ที่นั่นเองมีมฤคี-กุณฑะ และกาลเมฆด้วย มหาสมุทรยิ่งใหญ่สถิตอยู่เองในรูปของกษेत्रปาล ผู้พิทักษ์แดนศักดิ์สิทธิ์ ที่นั่นยังมีทาโมทร และภวะ ผู้เป็นนายแห่งพรหมาณฑะ (จักรวาล)

मृगीकुण्डम्Mṛgī-kuṇḍa (a sacred pond)
मृगीकुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृगीकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (मृगी + कुण्ड)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction/and)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis: indeed/just)
कालमेघःKālamegha (dark cloud-like one; a name)
कालमेघः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकालमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); कर्मधारयः (कालः इव मेघः)
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/so)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle: indeed)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction/and)
क्षेत्रपालस्वरूपेणin the form of the guardian of the sacred place
क्षेत्रपालस्वरूपेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootक्षेत्रपाल + स्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Instrumental, Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षेत्रपालस्य स्वरूपम्)
महोदधिःthe great ocean
महोदधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहोदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); कर्मधारयः (महान् उदधिः)
स्वयम्himself/by himself
स्वयम्:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वतन्त्रकर्तृवाचक-अव्यय (indeclinable: oneself/by oneself)
स्थितःstood/abided
स्थितः:
Karta (Predicate/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nom., Sing.)
दामोदरःDāmodara (name of Viṣṇu/Kṛṣṇa)
दामोदरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदामोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); बहुव्रीहिः (दाम उदरे यस्य सः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction/and)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (indeed)
भवःBhava (Śiva)
भवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
ब्रह्माण्डनायकःlord of the universe (cosmic egg)
ब्रह्माण्डनायकः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड + नायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डस्य नायकः)

Śiva (continuing the tīrtha-description to Pārvatī)

Tirtha: Mṛgī-kuṇḍa; Kāla-megha; Mahodadhi-kṣetrapāla; Dāmodara-sthāna; Bhava-sthāna

Type: kshetra

Scene: A coastal sacred field: a serene kuṇḍa named Mṛgī with deer nearby; a dramatic dark cloud mass labeled Kāla-megha; at the shoreline the ocean rises anthropomorphically as a protective kṣetrapāla with staff and fierce yet benevolent gaze; nearby shrines to Dāmodara (Vishnu) and Bhava (Shiva) stand facing the sea.

M
Mṛgī Kuṇḍa
K
Kāla-megha
K
Kṣetrapāla
M
Mahodadhi (the great ocean)
D
Dāmodara
B
Bhava (Śiva)

FAQs

A true kṣetra integrates protective divinity (Kṣetrapāla) and universal sanctity, where Śaiva and Vaiṣṇava presences coexist in one sacred landscape.

Vastrāpatha Kṣetra’s named tīrthas—Mṛgī Kuṇḍa and Kāla-megha—and the locale where Mahodadhi is revered as Kṣetrapāla.

No explicit rite is given in this verse; it catalogs sacred presences that pilgrims traditionally honor through darśana, snāna (at kuṇḍas), and offerings.