Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

सारस्वत उवाच । एवं स्तुतः सुरैर्देवो गृहीत्वा मेदिनीं हरिः । बलिं निर्वासयामास संपूर्णे यज्ञकर्मणि । यज्ञांते दक्षिणां लब्ध्वा संपूर्णोऽभूदथाध्वरः

sārasvata uvāca | evaṃ stutaḥ surairdevo gṛhītvā medinīṃ hariḥ | baliṃ nirvāsayāmāsa saṃpūrṇe yajñakarmaṇi | yajñāṃte dakṣiṇāṃ labdhvā saṃpūrṇo'bhūdathādhvaraḥ

สารัสวตะกล่าวว่า: เมื่อเทพทั้งหลายสรรเสริญดังนี้ พระหริทรงรับครองแผ่นดิน และเมื่อกิจแห่งยัญพิธีสำเร็จบริบูรณ์แล้ว ก็ทรงขับไล่พญาพลีออกไป ครั้นถึงปลายยัญ เมื่อได้รับทักษิณาแล้ว ยัญพิธีก็บริบูรณ์สมบูรณ์

सारस्वतःSārasvata
सारस्वतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसारस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
स्तुतःpraised
स्तुतः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्तु (धातु) → स्तुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘देवः’ इति विशेषणम्
सुरैःby the gods
सुरैः:
Karaṇa (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3), बहुवचन
देवःthe Lord
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन; ‘देवः’ इति समानााधिकरण
बलिम्Bali
बलिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन
निर्वासयामासbanished/drove out
निर्वासयामास:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर् + वस् (धातु) (णिच् causative)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative)
संपूर्णेwhen complete
संपूर्णे:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसंपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7), एकवचन; ‘यज्ञकर्मणि’ इति विशेषणम्
यज्ञकर्मणिin the sacrificial rite
यज्ञकर्मणि:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञस्य कर्म)
यज्ञान्तेat the end of the sacrifice
यज्ञान्ते:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7), एकवचन; तत्पुरुषः (यज्ञस्य अन्तः)
दक्षिणाम्the sacrificial fee
दक्षिणाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन
लब्ध्वाhaving obtained
लब्ध्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); ‘having obtained’
संपूर्णःcomplete
संपूर्णः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन; ‘अध्वरः’ इति विशेषणम्
अभूत्became/was
अभूत्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connective/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रम/आरम्भसूचक
अध्वरःthe sacrifice
अध्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1), एकवचन

Sārasvata

Tirtha: वस्त्रापथ-क्षेत्र

Type: kshetra

Listener: राजा

Scene: देवगण स्तुति करते हैं; हरि त्रिविक्रम-रूप में पृथ्वी को ‘गृहीत्वा’ दर्शित; यज्ञ-वेदिका पर समापन-क्रिया, दक्षिणा-प्रदान का संकेत; बलि का निष्कासन/प्रस्थान

S
Sārasvata
H
Hari (Viṣṇu)
B
Bali
S
Suras (Devas)
M
Medinī (Earth)

FAQs

A rite becomes truly complete when it is concluded properly—especially through rightful dakṣiṇā—showing dharma as disciplined completion, not mere intention.

The narrative is framed within the Vastrāpathakṣetra Māhātmya of Prabhāsa Khaṇḍa, linking the Vāmana–Bali theme to the sanctity of the Prabhāsa sacred region.

Dakṣiṇā at the end of the yajña is highlighted as an essential component that consummates the sacrifice.