Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 100

माता प्रकृतिरस्माकं स्वसा बुद्धिर्निगद्यते । अहंकारस्ततो जातो योऽहमित्यनुमीयते

mātā prakṛtirasmākaṃ svasā buddhirnigadyate | ahaṃkārastato jāto yo'hamityanumīyate

ปรกฤติถูกกล่าวว่าเป็นมารดาของเรา และพุทธิ (Buddhi) ถูกเรียกว่าเป็นน้องสาว จากนั้นจึงเกิดอะหังการะ (Ahaṃkāra) คืออัตตาที่ทำให้สรุปว่า ‘เราคือ’

माताmother
माता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्रकृतिःPrakṛti, nature
प्रकृतिः:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अस्माकम्of us, our
अस्माकम्:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
स्वसाsister
स्वसा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsvasṛ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Samānādhikaraṇa (समानााधिकरण/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
निगद्यतेis said/declared
निगद्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni+gad (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive)
अहंकारःego-sense
अहंकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootahaṃkāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ततःfrom that, then
ततः:
Hetu/Apādāna-nimitta (हेतु/Source)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (ablatival adverb)
जातःborn, arisen
जातः:
Kriyā/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootjan (धातु) + jāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोग; (अहंकारः) इति विशेष्यस्य विशेषणवत्
यःwhich/that (who)
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
इतिthus
इति:
Vākyārtha-marker (उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
अनुमीयतेis inferred
अनुमीयते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu+mā (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive)

Unspecified (philosophical exposition; speaker not explicit in the excerpt)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Scene: An allegorical tableau: Prakṛti as a maternal figure, Buddhi as a luminous sister, and Ahaṃkāra emerging as a crowned figure labeled ‘I’, with a subtle chain binding the jīva.

P
Prakṛti
B
Buddhi
A
Ahaṃkāra

FAQs

Understanding the inner constituents of experience (prakṛti, buddhi, ahaṃkāra) helps loosen ego and supports the path to liberation.

The teaching appears within the Vastrāpatha-kṣetra-māhātmya section of Prabhāsa-khaṇḍa.

No external rite is mentioned; the emphasis is on inner discernment (viveka/jñāna).