Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

नीलांजननिभो दैत्यो निहतश्चांतकः पुरा । तस्य रोदयिता स्त्रीणां नीलरुद्रस्ततः स्मृतः

nīlāṃjananibho daityo nihataścāṃtakaḥ purā | tasya rodayitā strīṇāṃ nīlarudrastataḥ smṛtaḥ

กาลก่อน มีอสูรนามว่า อันตกะ ดำดุจอัญชันสีน้ำเงิน ถูกสังหารแล้ว ครั้นเป็นเหตุให้สตรีทั้งหลายร่ำไห้คร่ำครวญ จึงเป็นที่ระลึกขานนามว่า “นีลรุทระ”

नीलाञ्जननिभःresembling blue collyrium
नीलाञ्जननिभः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनील (प्रातिपदिक) + अञ्जन (प्रातिपदिक) + निभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नीलाञ्जनस्य निभः = सदृशः)
दैत्यःthe demon
दैत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
निहतःwas slain
निहतः:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootनि + √हन् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
अन्तकःAntaka (name)
अन्तकः:
Karta (Apposition/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषनाम
पुराformerly
पुरा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
रोदयिताone who made (others) weep
रोदयिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Root√रुद् (धातु) + णिच् (causative) + तृ (कृत्प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त—तृ (agent noun), णिजन्त—‘रोदयति’ (causes to weep)
स्त्रीणाम्of women
स्त्रीणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
नीलरुद्रःNīlarudra (Blue Rudra)
नीलरुद्रः:
Karta (Predicate nominative/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक) + रुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (नीलः रुद्रः)
ततःtherefore
ततः:
Hetu/Anantara (Reason/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/अनन्तरार्थ (therefore/thereupon)
स्मृतःis remembered/called
स्मृतः:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) — ‘is remembered/called’

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Nīlarudra

Type: kshetra

Scene: A dark, collyrium-blue demon (Antaka) lies slain; women in the background lament, while a fierce yet compassionate Rudra presence sanctifies the scene, explaining the epithet ‘Nīlarudra’.

A
Antaka (Daitya)
N
Nīlarudra

FAQs

Purāṇic place-names preserve moral memory: destructive forces are subdued, and their legacy becomes a marker within sacred geography.

Nīlarudra, whose name is explained through a local Purāṇic legend connected to Antaka.

None here; the verse provides a naming/legendary explanation.