Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

क्षेत्राणामादिक्षेत्रं तु वैष्णवं तद्विदुर्बुधाः । तिस्रः कोट्यर्द्धकोटिश्च तीर्थानां प्रवराणि च

kṣetrāṇāmādikṣetraṃ tu vaiṣṇavaṃ tadvidurbudhāḥ | tisraḥ koṭyarddhakoṭiśca tīrthānāṃ pravarāṇi ca

บัณฑิตทั้งหลายรู้ว่าเขตไวษณวะนี้เป็น “อาทิกษेत्र” อันเป็นปฐมแห่งกษेत्रทั้งปวง ที่นี่มีทีรถะอันประเสริฐ—สามโกฏิ และอีกครึ่งโกฏิ—สถิตอยู่

क्षेत्राणाम्of (all) sacred fields
क्षेत्राणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन
आदिक्षेत्रम्the primordial sacred field
आदिक्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआदि + क्षेत्र (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष-समास (आदि-क्षेत्र = “prime/original kṣetra”); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/contrast)
वैष्णवम्Vaiṣṇava, pertaining to Viṣṇu
वैष्णवम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवैष्णव (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (agreeing with आदिक्षेत्रम्)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (object of विदुः)
विदुःknow
विदुः:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट् (perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
बुधाःthe wise
बुधाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
तिस्रःthree
तिस्रः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-विशेषण; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन (agreeing with कोट्यः understood)
कोटिa crore
कोटि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (used as numeral unit; coordinated with अर्द्धकोटिः)
अर्द्धकोटिःhalf a crore
अर्द्धकोटिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्द्ध + कोटि (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष-समास (अर्द्ध-कोटि = “half-crore”); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तीर्थानाम्of pilgrimage-places
तीर्थानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी, बहुवचन
प्रवराणिexcellent, foremost
प्रवराणि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन (agreeing with (तीर्थाणि) implied)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A visionary map-like tableau of Prabhāsa-kṣetra radiating as the ‘first kṣetra’, with countless tīrtha-emblems (ghāṭas, kuṇḍas, liṅgas, cakras) orbiting it like stars; sages gesture in affirmation.

V
Vaiṣṇava kṣetra
T
Tīrthas
P
Prabhāsa-kṣetra (context)

FAQs

Prabhāsa is portrayed as a supreme pilgrimage hub—an archetypal kṣetra where countless sacred crossings converge.

The Vaiṣṇava Ādikṣetra within Prabhāsa-kṣetra, presented as containing innumerable foremost tīrthas.

No specific rite; it functions as a proclamation of the place’s unmatched tīrtha-density and merit.