Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 83

रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् । साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः

rullaṃ tatra hradaṃ nāma sarasvatyāṃ mahodayam | sākṣāttatra mahādeva ānaṃdeśvarasaṃjñitaḥ

ที่นั่นมีสระน้ำชื่อว่า ‘รุลลา’ เป็นทีรถะอันยิ่งใหญ่และเป็นมงคล ณ ริมแม่น้ำสรัสวตี และที่นั่นเอง พระมหาเทวะทรงประทับปรากฏโดยตรง มีนามว่า ‘อานันเทศวร’

रुल्लम्Rulla
रुल्लम्:
Adhikaraṇa/Viṣaya (Topic/Place)
TypeNoun
Rootरुल्ल (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
ह्रदम्a lake
ह्रदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्म)
नामnamed
नाम:
Sañjñā-sūcaka (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; संज्ञासूचक
सरस्वत्याम्in/at (the river) Sarasvatī
सरस्वत्याम्:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
महोदयम्greatly auspicious/excellent
महोदयम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहोदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ह्रदम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
Kriyāviśeṣaṇa (Emphasis/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रत्यक्षार्थक क्रियाविशेषण
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
महादेवMahādeva (Śiva)
महादेव:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् देवः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सम्बोधनरूपेण पाठभेदः सम्भवः)
आनंदेश्वरसंज्ञितःknown as ‘Ānandeśvara’
आनंदेश्वरसंज्ञितः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआनन्द (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) + क्त, उपसर्ग: सम्)
Formतत्पुरुष-समास (आनन्देश्वर इति संज्ञया संज्ञितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

Sūta (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration style)

Tirtha: Rulla-hrada

Type: kund

Scene: A serene lake (Rulla-hrada) connected to Sarasvatī; on its bank stands a radiant Śiva-liṅga or anthropomorphic Mahādeva labeled Ānandeśvara; pilgrims and sages offer water and bilva leaves; lotuses bloom.

S
Sarasvatī
M
Mahādeva
Ā
Ānandeśvara
R
Rulla Hrada

FAQs

Pilgrimage is fulfilled by darśana of a named Śiva-form; the tīrtha is sacred because the deity is present ‘in person’.

Rulla Hrada on the Sarasvatī and the Śiva site of Ānandeśvara.

Implicitly, darśana and tīrtha-approach; no explicit rite is stated in this verse.