Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

pālāśaṃ pātramādāya cchinnadagdhaprarohaṇam | dogdhā tu puṣpitaḥ śālaḥ plakṣo vatso yaśasvini | sarvakāmadughā dogdhā pṛthivī bhūtabhāvinī

ครั้นนำภาชนะทำด้วยไม้ปาลาศะ—ซึ่งแม้ถูกตัดหรือเผาก็ยังแตกหน่อได้อีก—ต้นศาลที่กำลังออกดอกเป็นผู้รีดน้ำนม และต้นปลักษะเป็นลูกวัว โอ้ผู้ทรงเกียรติ ดังนี้พระปฤถวี ผู้บังเกิดสรรพสัตว์ ถูกรีดในฐานะผู้ประทานสิ่งพึงปรารถนาทุกประการ

पालाशम्of palāśa-wood
पालाशम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपालाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
पात्रम्vessel
पात्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आदायhaving taken
आदाय:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-दा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
च्छिन्नदग्धप्ररोहणम्with sprouts cut and burnt
च्छिन्नदग्धप्ररोहणम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootच्छिन्न (छिद्+क्त) + दग्ध (दह्+क्त) + प्ररोहण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पात्रम् इति)
दोग्धाthe milker
दोग्धा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुह् (धातु) + तृच् (प्रत्यय)
Formकृदन्त (agent noun/तृच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut, indeed
तु:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
पुष्पितःflowering
पुष्पितः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुष्पित (प्रातिपदिक; पुष्प+इतच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
शालःthe śāla tree
शालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्लक्षःthe plakṣa tree
प्लक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्लक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वत्सःcalf
वत्सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यशस्विनिO illustrious lady
यशस्विनि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootयशस्विनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
सर्वकामदुघाyielding all desires
सर्वकामदुघा:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + दुह् (धातु) + ण्वुल्/अ (प्रातिपदिक: दुहा)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (पृथिवी इति)
दोग्धाthe milker
दोग्धा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुह् (धातु) + तृच् (प्रत्यय)
Formकृदन्त (agent noun/तृच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (अत्र ‘दोग्धा’ इति कर्तृवाचकः)
पृथिवीthe Earth
पृथिवी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूतभाविनीproducer/nourisher of beings
भूतभाविनी:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + भाविनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetra-māhātmya narration style)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Yashasvinī/Devī (as addressed)

Scene: A palāśa-wood vessel—symbol of resprouting vitality—is held ready. A flowering śāla tree is personified as the milker; the plakṣa stands as the calf. The Earth, mother of beings, yields a luminous stream of ‘all-desires’ bounty—flowers, fruits, grains, and auspicious substances.

P
Pṛthivī (Earth)
P
Palāśa
Ś
Śāla
P
Plakṣa

FAQs

The Earth is celebrated as a wish-fulfilling nourisher when approached through dharmic harmony with nature.

Prabhāsa-kṣetra is the textual setting; this verse highlights sacred ecology (trees) as part of the kṣetra’s sanctifying worldview.

No direct ritual; however, the prominence of sacred trees supports dharmic ideals of honoring and protecting life-sustaining flora.